Ik was net een samenvatting aan het schrijven van een training die ik onlangs gaf. Er waren tijdens die middag drie dingen een paar keer aan de orde geweest die ik hier ook vermeldenswaard vind. Het zijn een beetje losse flodders, zonder rode draad, maar wel alle drie relevant:

1. Tactische overwegingen kunnen ertoe leiden de hoofdboodschap niet aan het begin te zetten, maar aan het einde, of op een andere manier in het verhaal verpakt. Maar wees niet te bang om duidelijk te zijn!

2. Schrijven is eigenlijk maar een zwak middel, bijvoorbeeld om tot gedragsverandering te komen. Persoonlijk contact werkt dan beter. Ga maar na: als papier écht iets kon bereiken, zou de overheid een prachtige brief maken om ons allemaal aan te zetten tot, zeg, beter eten, meer bewegen en braaf gedrag in het verkeer, en dan zouden we dat daarna dan allemaal doen. Ja, dûh! Zo zie je maar: tekst kan dat helemaal niet voor elkaar krijgen. Dus als jouw doel is om een groep mensen iets te gaan laten doen waar ze geen zin in hebben. stop dan niet te veel energie in de tekst, maar ga praten.

3. De principes voor goed schrijven zijn genre-afhankelijk. Ik heb het hier meestal over adviserend schrijven. Niet alles is één op één van toepassing op andere genres in de zakelijke communicatie, bijvoorbeeld een artikel voor een breed publiek. Drie dingen gelden wel algemeen:

• dat je helder voor ogen moet hebben wat je wil zeggen (kern, boodschap)
• dat het je kan helpen om de kunst af te kijken van goede voorbeelden (bewust lezen dus)
• dat het helpt om de concept-tekst aan een ander voor te leggen (laten proeflezen).

Vanochtend zag ik dankzij een tweet van @Wilco_Blad een artikel op Nu.nl over het gunstige effect op de gezondheid van wandelen. Toen ik het las, bleef mijn aandacht nogal haken aan het woord ‘schamele’ (75 minuten lopen per week). Eerst dacht ik dat dat puur inhoudelijk was, zo van: voor een heleboel mensen is 75 minuten lopen helemaal niet schamel, maar een fikse uitdaging. Maar later dacht ik: nee, er zit ook iets schrijftechnisch achter wat me niet zint. Vandaar dat ik er hier aandacht aan besteed.

Mij lijkt dat dit berichtje typisch bedoeld is als (wetenschaps-)journalistiek nieuwsbericht. Dat hoort in zoverre neutraal te zijn dat de journalist zich onthoudt van persoonlijke inmenging. Ik zeg liever niet ‘objectief’, want tot echte objectiviteit  zijn mensen volgens mij helemaal niet in staat, en dat journalistiek schrijven niet objectief is, blijkt wel uit de grote verschillen tussen de kranten in berichtgeving over één nieuwsfeit. Maar onpersoonlijk en neutraal, ja, dat wel – je schrijft als journalist niet over ‘ik’.

Nou komt in dit Nu.nl-berichtje niet het woord ‘ik’ voor. Maar ik durf er wat om te verwedden dat de journalist die het geschreven heeft, sport. Hij of zij verraadt dat als het ware door het woord ‘schamel’ te gebruiken. Daar zit een waarde-oordeel in: 75 minuten wandelen vindt hij/zij maar armoedig (want dat is wat schamel betekent). Daarmee geeft de schrijver dus iets van het eigen standpunt bloot. En als dat nog niet genoeg is: ik vind het ook doorschemeren in ‘uiteraard’ in ‘dat sporten gezond is, is uiteraard allang bekend’.

Ik zou die twee woorden als eindredacteur schrappen. ‘Schamel’ door ‘slechts’ vervangen is mogelijk, en ‘uiteraard’ kan er gewoon uit (en schrap ‘allang’ dan ook maar). Daar wordt het neutraler van.

Moraal van dit verhaal: je eigen standpunt geef je weg in kleine dingen. Dat is vaak helemaal niet erg. Maar doe het niet onbedoeld, zeker niet als het lullig kan overkomen.

Er is op het ogenblik her en der (weer eens) wat te doen over ‘B1’, wat een norm zou zijn voor begrijpelijk schrijven – maar dat niet is. Ik wil me niet in die discussie mengen, maar voor het geval jullie, beste lezers van dit blog, op zoek zijn naar een goed stuk erover, verwijs ik graag naar een opinie-stuk dat afgelopen zaterdag in de Volkskrant verscheen. In dit standpunt, van Eric Tiggeler en Rob Doeve van het Taalcentrum van de VU, kan ik me helemaal vinden. Het wordt bovendien ondersteund door wetenschappelijk onderzoek.

Korte samenvatting: ‘B1’ zegt iets over lezers, niet over teksten, dus vragen om een B1-tekst is onzin – en hoe je begrijpelijk schrijft, daarvoor bestaan al jaren prima richtlijnen.