Vandaag is dit weblog jarig: precies één jaar geleden schreef ik de eerste post. Als ik naar de rest van het jaar kijk, is dat een unieke: het is de enige post over een lekker-lezen-boek. Ik heb meer boekentips gegeven, maar dat waren vooral vakboeken over taal, tekst, schrijven, e-mailgebruik, presenteren en visueel design, of boeken met verder vooral een nuttig en informatief doel, zoals De Prooi, een wandelboek, en een creativiteitswerkboek. Alleen de Dikke Ik komt in de buurt: dat is een boek dat je óók gewoon lekker voor de lol kunt lezen.

Nu, na een jaar, maak ik een einde aan die unieke (eenzame?) positie van die eerste post. Ik heb namelijk vorige week Hoi, leuk dat je mijn profiel bekijkt! van Martin Brester gelezen. Net als bij die eerste post spelen de moderne schriftelijke communicatiemiddelen in dat boek een grote rol: vorig jaar was dat een weblog, dit keer is het internet-daten, met z’n profielteksten en z’n aftastende e-mails.

De hoofdpersoon doet aan dat daten, en hij wordt treurig van de voorspelbaarheid van de profielteksten: “Wéér Kluun, Wéér reizen en duiken. Wéér De wereld draait door. Wéér rosé op het terras. Wéér spontaan en humor. Wéér.” (p. 133). Uiteindelijk wordt het wat (misschien) met een vrouw die, als enige, hem met haar eerste mailtje hardop deed lachen door een raak woordenspel op zijn nickname Frodo.

En dan denk ik: ja, dit is precies waar het om gaat bij goed schrijven. Ook bij de nieuwe media. Weg uit de inwisselbaarheid, de platgetreden paden en de clichés, en je richten op de ander (lezer, ontvanger). Écht iets zeggen en daarmee een stroom op gang brengen: communicatie. En wat moeilijk is dat. En eng ook.

Maar Hoi, leuk dat je mijn profiel bekijkt! is geen boek om te lezen op zoek naar schrijfinspiratie of -tips. Het is zels niet eens een boek over internetdaten. Ook niet over liefde, relaties en sex (al komt dat er wel veel in voor). Uiteindelijk gaat het over vriendschap. Bij de ontknoping daarvan, aan het eind van het boek, pinkte ik zelfs een traantje weg. Mooi boek, dus – echt iets om bijvoorbeeld voor je verjaardag te krijgen.

Kleine tip: er is een gratis woordboekje te downloaden met 250 termen uit de kredeticrisis: http://www.dfbonline.nl/?LETTER=k&spec=7467

Ik schreef vorige week al dat ik altijd op zoek ben naar boeken over schrijven en presenteren die iets nieuws te bieden hebben, en dat die eigenlijk zeldzaam zijn. Blij verrast was ik daarom alleen al op basis van de titel met Leren recenseren van Hans Invernizzi en Tjeerd de Jong. Hé, een boek over recensies schrijven, dat kende ik nog niet.

Ook de inhoud is aardig. Ja, ook hier weer al wat uitgekauwde dingen over structuur, argumentatie, stijl en correctheid, maar allemaal wel geïllustreerd aan de hand van die ene tekstsoort recensies. Alleen al vanwege al die voorbeelden is het boek de moeite waard voor mensen die betere recensies willen leren schrijven. En een paar hoofdstukken zijn wel degelijk uniek: het eerste hoofdstuk met wat algemene en inleidende zaken over recensies, zoals de kenmerken van deze tekstsoort, de benaming ervan (recensie of review), journalistiek te werk gaan en de vrijheid die je hebt om je eigen smaak een rol te laten spelen. 

Verder hoofdstuk 6 over de werkwijze bij het beoordelen van kunstuitingen (inclusief games), al lijkt dat me wat summier om het vak echt mee te leren beoefenen, en hooguit een paar aanwijzingen voor mensen die als liefhebberij recensies schrijven voor bijvoorbeeld recensiesites – waar het boek overigens expliciet ook op is gericht, naast studenten journalistiek. Met het oog op die laatste doelgroep zitten er ook oefeningen in.

En dan komt het hoofdstuk over de reacties van lezers en kunstenaars op recensies. Dat vond ik het allerleukst om te lezen. Het is ietwat ontluisterend maar daardoor extra smeuïg om te lezen hoe ver zowel lezers als kunstenaars gaan om de journalist duidelijk te maken dat hij het echt helemaal fout zag. Dat fans het niet fijn vinden als er over hun idool kritisch wordt geschreven – okee. Maar met lullige op de persoon gespeelde sneren erin (‘stuur in het vervolg een recensent die wel kennis van zaken heeft’) jezelf of het werk verdedigen, tsja, dan laat je je wel erg kennen, vind ik.

Het hoofdstuk is dan ook opgenomen om studenten te laten zien hoe emotioneel en hard er gereageerd kan worden op recensies. Voor mij is het lekker lezen – het zijn helaas maar zeven pagina’s, dat hadden er meer mogen zijn. Wat mij op de gedachte zet dat er eigenlijk heel weinig aandacht is voor reacties op geschreven stukken. Alles wordt steeds interactiever en iedereen kan op van alles reageren (al gaat het in dit boek nog over gewone ingezonden brieven), maar hoe je als schrijver eelt op je ziel kweekt en hoe je goed met vijandige reacties omgaat, daar gaat het niet veel over. In dit boek dus wel.

Over dat laatste: in het boek wordt uitgelegd waarom er wel of niet en hoe dan op de reacties werd gereageerd. In de meeste gevallen was dat: niet.

Bij De Journalist van vorige week zat een dikke, glossy bijlage over infographics, Infographics #1 genoemd. Het is een initiatief van de organisatoren van het Nederlandse Infographics Congres IC09. Het is een beetje rommelig en warrig blad*, maar wel de moeite waard vanwege de grote hoeveelheid voorbeelden van infographics erin.

Relatie met mijn eigen werk is het visuele ontwerp, dat ook bij presentaties belangrijk is. Infographics zijn wel anders: vaak zijn ze veel gedetailleerder en complexer dan wat ooit op een Powerpointslide zou passen. Een veel voorkomende soort infographic is bijvoorbeeld een opengewerkt ingewikkeld apparaat waarvan de werking uitgelegd wordt. Op p. 22 van Infographics #1 is dat bijvoorbeeld het RIVM-laboratorium waarin gewerkt wordt aan onderzoek naar de veroorzakers van besmettelijke dodelijke ziektes zoals ebola. De infographic laat zien wat er in dat lab gedaan wordt om de onderzoekers en de omgeving te beschermen. In Powerpoint zou je dat stap-voor-stap moeten doen, op papier kan het in één keer, en op één zo’n beeld kun je als lezer lang turen.

Infographics leiden dan ook tot verdieping, en het is één van de rode draden door dit tijdschrift om dat duidelijk te maken. Visualiseren staat immers wel eens in een kwaad daglicht, alsof het gaat om opleuken voor mensen die te lui zijn om tekst te lezen. Niets is echter minder waar, en dat maakt dit blad helder.  

Een mooi voorbeeld van een verdiepende infographic, is een pagina uit de Volkskrant van 3 mei, met als kop ‘Wie herdenken wij morgen?’ Op de pagina staat een turfje voor elk Nederlands slachtoffer van oorlogsgeweld sinds het begin van de Tweede Wereldoorlog, onderverdeeld in een aantal categorieën. Vooral de turfjes voor de slachtoffers van de Jodenvervolging zijn een indrukwekkende hoeveelheid. Maar zeer priegelige details, natuurlijk, die bij projectie alleen maar tot een grijze brij en/of hoofdpijn voor het publiek zouden leiden: de pagina bevat meer dan 200.000 turfjes.

Andere voorbeelden zijn weer wel te gebruiken in presentaties. Grafieken bijvoorbeeld vallen ook onder infographics. Misschien is het toeval, maar juist de twee voorbeelden in Infographics #1 met de meeste grafieken nou net niet zo geslaagd zijn op het punt dat bij het ontwerpen voor Powerpoint zo belangrijk is, namelijk de relatie tussen boodschap en beeld:

• Op p. 21 drukken 4 X 3 X 8 kolommen arbeidsmobiliteit per opleidingsniveau en per kwartaal uit. De verschillen tussen die niveaus en kwartalen zijn heel klein, en als er een verschil mee beoogd werd uit te drukken, valt dat weg. Wat dan wél de boodschap is, is maar de vraag. Met andere woorden: veel details, maar interpretatie, geen idee. Dat is geen communicatie, maar een datadump.
• Op p. 29 geven tientallen ‘surface charts’ aan hoe, volgens de titel, de kredietcrisis de hele beurs besmette. Dát het met alle beursgenoteerde bedrijven steeds slechter ging, is uit het beeld wel af te leiden. Maar besmetten, nee: ik zie geen bron of infectie, ik zie alleen maar een verslechtering door de tijd. Misschien typerend voor de ronkende manier van schrijven over de crisis?

En zo zijn de voorbeelden in Infographics #1 erg leuk om te bekijken: wat vind ik meer en minder geslaagd? Dat is inspirerend op het gebied van visueel ontwerp. De moeite waard dus!

(* Rommelig en warrig: een paar artikelen zijn in het Engels, de titel bevat dat ‘#1′ maar in het voorwoord staat dat het om een eenmalige uitgave gaat, het congres wordt vaak genoemd, onder andere in de vorm van interviewtjes met congresgangers, maar nergens staat een verslag of indruk of overzicht van het totaal, zodat ik blijf gissen naar wat het eigenlijk was (voorbeeld: op voorkant: ’25 beste uit de expositie’ – welke expositie?), de vormgeving is druk)

Het is een hypeje onder jongeren, is mijn indruk, met onder andere een eigen Hyves-pagina en onderwerpen van tientallen pagina’s op forums (voorbeeld): Wreck this Journal. Het is een dagboek voor mensen die geen dagboek willen of kunnen schrijven. Het is vooral een doe-boek: op elke pagina staat een knotsgekke opdracht om iets heel raars te doen met het boek. Om een idee te geven:

Gooi het Journal van een hoog gebouw.
Plak deze bladzijden aan elkaar.
Doe hier iets met modder.
Klodder de hele pagina vol met kleurkrijt.
Plak hier een tijdschriftpagina.
Mors koffie op deze bladzijde.
Vul deze pagina met cirkels.

Enzovoort. Motto: ’to create is to destroy’. En de bedoeling is natuurlijk dat je al die doe-dits en doe-dats van het Journal aan je laars gaat lappen en gewoon écht je eigen creativiteit gaat gebruiken. Daarvoor is het juist nodig om dingen van jezelf te mogen die je eigenlijk niet mag. Het Journal is daarom vooral geschikt voor mensen die juist altijd heel keurig op hun spullen, vooral boeken en schriften, zijn.  Of van wie iets creatiefs meteen ‘mooi’ moet zijn. Mooi is juist helemaal niet de bedoeling, en het streven ernaar kan een ‘moeten’ worden dat alle creativiteit belemmert. Wreck this journal moet juist een puinhoop worden – een creatieve puinhoop!

Goed boek, dus, Wreck this journal! Ook als je al wat ouder bent…