Veranderende plannen

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Zoals trouwe volgens van dit weblog weten, ben ik sinds een half jaar bezig met een boek over schrijven als instrument bij organisatieverandering. In de afgelopen zomer heb ik echter besloten dat boek over een wat andere boeg te gaan gooien: het krijgt een bredere doelgroep en een smallere inhoud. Het gaat namelijk gaan over creativiteitsontwikkeling voor hoog opgeleide kenniswerkers.

De bredere doelgroep zit hem erin dat ik me realiseerde dat ik alleen een boek kon schrijven over schrijven als instrument bij organisatieverandering van adviesorganisaties. Eigenlijk zou het gaan over het ‘verbeteren’ van adviseurs. Dat vond ik wat te beperkt. De smallere inhoud zit hem erin dat ik niet de pretentie heb te weten hoe je andere organisaties ‘verbetert’, wel welke technieken kenniswerkers nodig hebben om creatiever te worden.

Met die creativiteit bedoel ik overigens een heel specifieke: het gaat erom te kunnen ‘zien’ wat je vakinhoud betekent voor iemand anders. In de termen van het piramideprincipe gaat het om het formuleren van de so what, je kunt het ook ’the bigger picture’ noemen, of de interpretatie van de data. Dat heeft een inhoudelijke component, maar ook een creatieve – je overstijgt de data als het ware. Dat is een vaardigheid die (ten dele) aan te leren is, maar waar in opleidingen geen aandacht voor is. Er is ook, bij mijn weten, geen boek over. Mijn toekomstige boek zal daarom een hiaat vullen.

Met schrijven kan ik dus wel weer zo’n beetje opnieuw beginnen. Toch was het de afgelopen maanden beslist geen overbodig werk. Ik heb een heleboel eerste versies van het eerste hoofdstuk van het organisatieveranderingsboek geschreven, en ik bleef steeds het gevoel houden ‘dit is het niet’. Langzaam rijpte het besef waarom niet. Als ik niet was gaan schrijven, was ik daar niet achtergekomen. Zo werkt schrijven, hè: door je ideeën op te schrijven, maak je ze concreet. En dan zie je wat er goed en niet goed aan is.

Dus ik ga vol goede moed opnieuw beginnen c.q. verder – maar wel onder voorbehoud. Wie weet verander ik nog wel een keer van koers.

Graag formeel?

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Herkenbare post op Kiezelblog vorige week, over dat veel schrijvers beweren dat ze voor hun doelgroep toch echt formeel moeten schrijven. Dat hoor ik natuurlijk ook heel vaak, en ik zeg dan ook dat hoger opgeleiden toch echt heus ook gewone mensen zijn, die je het best in gewone taal kunt aanspreken. Maar dat je jargon niet uit de weg hoeft te gaan als je schrijft voor vakgenoten. En ik benoem ook wel de onzekerheid die mogelijk de kop op steekt bij ‘gewoon’ schrijven.

Wel stuurde ik Carola van Kiezelblog net nog de volgende reactie – zoals ook in haar post te zien is, heb ik een beetje meegedacht (graag gedaan), ingaand op de slotopmerking dat in de war raken van een andere, informelere tekst een uitzondering is:

Of het echt de ‘uitzonderingen’ zijn, dat weet ik niet, ik ben er wel van overtuigd dat genre-verwachtingen (meer in het algemeen: gewoontevorming) een grote rol speelt bij lezen (en schrijven). Wel speelt er nog iets anders, en dat is dat je als schrijver (van adviesrapporten in dit geval) niet per se hoeft te doen wat je lezers het meeste/snelste ‘pleaset’, zeg maar. Dan moeten ze maar even wennen aan een andere manier, want die is wél beter. Je mag die gewoontes best willen doorbreken, vind ik dus. Dat heeft alleen misschien net even wat uitleg nodig. Mijn ervaring met die ‘andere’ manier van adviesrapporten schrijven is dat als lezers er eenmaal aan gewend zijn, ze niks anders meer willen.

(En die ‘andere’ manier, dat is natuurlijk piramidaal, hè, ik refereer aan het onderzoek waaruit blijkt dat oningewijde lezers die niet altijd waarderen.)

Gevaarlijk schrijven

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Net als de afgelopen jaren (zie blogpost van vorig jaar en de links daarin) was ik afgelopen zomer een week naar Buitenkunst. Ik wilde dit jaar graag weer schrijven, omdat dat de kunstvorm is die me het meest na aan het hart ligt. Uit het programma koos ik voor de thema-week ‘Gevaarlijk’: spannende scènes schrijven voor toneel.

In de aanloop ernaartoe bedacht ik dat ik vooral wilde doen wat ‘de juf’ zei. Ik had net Niet voor mietjes afgerond, helemaal op eigen houtje, en sowieso moet ik natuurlijk in het dagelijkse werkleven veel ‘uit mijn eigen tenen halen’. Dat wilde ik wel eens even anders voor een week, ter inspiratie en ontspanning, en dat pakte hartstikke goed uit. ‘De juf’, Marije Uijtdehaage, wist een bijzonder prettige werksfeer te creëren, waarin de groep hard kon werken – ik ook.

Voor wie het leuk vindt: hier zijn al mijn teksten, als PDF-boekje: teksten buitenkunst 2013. De eerste drie zijn de spannende; de laatste twee waren wat meer ’tussendoortjes’ of grapjes.

De groep was ook maar klein: zeven deelnemers in totaal. Dat maakte het mogelijk om alle teksten (voor) te lezen en zo ook elkaars scheppingsprocessen te volgen. Een bevestiging van hoe ik zelf ook het liefste werk als het gaat om de teksten van mijn eigen deelnemers: in kleine groepen.

Wat ik vooral heb geleerd, is dat ik makkelijk de typische theatertaal te pakken krijg als ik me er maar toe zet. De eerste dag schreef ik nog wat te veel proza-achtig, maar in de loop van de week kwamen de korte, ritmische spreektaalzinnen met veel herhaling steeds makkelijker. De vormgeving hielp daarbij, dus de teksten meteen als theatertekst opmaken, zoals met veel wit, korte zinnen en gemarkeerde regie-aanwjizingen.

En verder heb ik gewoon heel lekker geschreven, en genoten van de momenten waarop zo’n tekst tot leven kwam. Theaterteksten zijn er immers om uitgevoerd te worden, en dat is twee keer gebeurd: één tekst is deels uitgevoerd door de deelnemers van de Theaterwerkplaats, en een andere tekst is ter hand genomen door de jongeren van het TheaterTalentLab, die een week deden over performances. Hun performance hield onder andere in dat ze rondliepen met t-shirts met zinnen uit onze teksten, zoals hier Max met een zin uit mijn stuk ‘Koekjesfabriek’:

max

Sowieso waren de performances van die groep en veel van de andere optredens en tentoonstellingen weer bijzonder de moeite waard. Al met al was het weer een zeer inspirerende week. Goeie plek toch, Buitenkunst!

 

E-boeken zijn te vaak kat in de zak

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

En toen was de maat vol… al eerder heb ik me eraan geërgerd dat de kwaliteit van e-boeken te slecht is. Zo denk je een ‘echt’ boekt te kopen en dan blijkt het een PDF te zijn, wat slechter leest. Of een keer had ik dat er op elke pagina min stens drie ke er spaties te ve el stonden. Dat went wel, maar toch – je betaal er eigenlijk best wel veel voor, in verhouding met een papieren boek.

En vanochtend begon ik in mijn gister gekochte e-boek en toen dacht ik: en nu pik ik het niet langer. Dit is mijn mail aan de uitgeverij:

Beste mensen van Lannoo,

Ik heb gister bij bol.com (die ik hierbij cc) het e-boek van uw uitgave ‘Creativiteit. Hoe? Zo!’ gekocht, en daarin ben ik ernstig teleurgesteld. Het grootste probleem is dat er een heleboel afbeeldingen weg zijn. Om enkele voorbeelden te noemen:

– p. 14 van het e-boek, ‘de vierkanten’, daar moet een figuur met vierkanten te zien zijn, neem ik aan. Staat er niet.
– p. 33, ‘bekijk onderstaande figuur’. Geen figuur te zien. Op die pagina’s worden ook twee soorten oefeningen onderscheiden, volgens de tekst, met een symbool (denk ik) dat niet te zien is.
– p. 43, 44, 45 – daar moeten ongetwijfeld afbeeldingen staan, maar die staan er niet; de pagina’s zijn blanco op een beetje tekst bovenaan na.
– En misschien ook: het boek opent met twee witte pagina’s. Is de voorpagina foetsie?

Dit probleem doet zich zowel voor op mijn sony e-reader als op mijn pc. Op p. 57 is de foto (van een kameel) er dan ineens wél, en dat komt dan als een  verrassing.

Een kleiner probleem is dat de paginanummers met verwijzingen binnen het boek zelf nergens kloppen. Het e-boek heeft 218, geen 265+ pagina’s. De inhoudsopgave klopt dus ook niet. Gelukkig doen de links het wel goed, maar toch slordig.

Al met al heb ik het gevoel een kat in de zak gekocht te hebben: het boek is zo amper echt goed bruikbaar. Ik moet er nu eigenlijk nog het papieren boek bij hebben om het echt op waarde te kunnen schatten. Het is bovendien de € 29,90 echt niet waard zo. Daarom: ik wil mijn geld terug, en/of een goede versie van het boek ontvangen (desnoods op papier).

* * *

Ik ben benieuwd, en houd jullie op de hoogte.

Schrijfmodellen en organisatiecultuur

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

In juli heeft Sven Koster zijn masterscriptie CIW voltooid. Die scriptie ging over de relatie tussen schrijfmodellen (piramideprincipe versus methodologische structuur) en organisatiecultuur. Sven was één van de studenten van mijn piramideprincipecollege, en ik was dan ook tweede begeleider bij zijn scriptie. Het is een interessant onderzoek geworden!

Sven heeft zeven schrijvende professionals geïnterviewd over hoe zij schrijven, en enkele resultaten daarvan geanalyseerd (tekstanalyse). Die professionals verschilden in de mate waarin zij het piramideprincipe kenden: doorgewinterde piramideprincipegebruikers, beginnende piramideprincipeleerders en schrijvers die niet bekend zijn met het piramideprincipe. Daarnaast verschillen zij ook in rang en in het type organisatie waarin zij werken: van (semi-)overheid tot bedrijfsleven. Het ging om een klein aantal, dus Svens conclusies zijn voorzichtig, maar er komt wel een beeld uit naar voren. Ik haal daar de opmerkelijkste zaken uit.

Wat uit dit onderzoek is gebleken zou ik willen verwoorden als goed nieuws en slecht nieuws (Sven zelf doet dat veel neutraler natuurlijk).

Het goede nieuws is dat kennis van het piramideprincipe inderdaad leidt tot anders schrijven. Ook al is het al jaren geleden dat de schrijver het principe heeft leren kennen, en ook al ‘moet’ het helemaal niet meer per se zo. En ook al schrijft die professional lang niet alles 100 % piramidaal.

Het slechte nieuws is dat van alle teksten die Sven had verzameld, er wat mij betreft maar één door de beugel kan als ik er de niet eens allerstrengste regels van het piramideprincipe op loslaat. Vooral van de teksten van de leerders schrok ik: die maken een mengelmoesje van piramideprincipe en methodologisch, en dan heb je vlees noch vis.

Niet alleen concludeer ik hieruit dat het piramideprincipe nog moeilijk onder de knie te krijgen is dan ik al dacht, maar ook zie ik dat schrijvers het nog te zeer opvatten als teksttrucje, als vormgeving van een tekst, en daarmee dus de grootste kracht van het piramideprincipe niet benutten. Die kracht, dat is de mate waarin het je uitdaagt om glashelder te denken. Maarja, denken, dat kost moeite en is vervelend…

De relatie tussen schrijven en organisatiecultuur is niet zo eenduidig. Zowel bij de (semi-)overheid als in het bedrijfsleven wordt kort en bondig geschreven; het meest uitvoerig en omslachtig juist bij één van de bedrijven. Wat ik wel herken is dat bij de overheid de manier van schrijven het meest dwingend is vastgelegd, in de vorm van vaste formats. Dat typeert de bureaucratie inderdaad.

Goed nieuws was verder nog dat alle schrijvers bewuste keuzes maken over hoe ze schrijven, en dat velen ervan dat doen in overleg met hun lezers, de klanten. Dat maakt het niet altijd makkelijker, zeker niet als je met één stuk diverse lezers moet bedienen. Maar gelukkig wordt er dus wel over teksten nagedacht én gepraat.

Bron: Koster, Sven. Schrijfmodellen en organisatiecultuur. Hoe werkt organisatiecultuur mee of tegen bij het kiezen voor een schrijfmodel? Masterscriptie CIW Rijksuniversiteit Groningen.

* en vet maar niet gratis

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Nog een vakantie-observatie, maar dit keer eentje die echt over tekst gaat. We hadden namelijk een flinke tekst bij ons: de 328 pagina’s tellende ACSI Campinggids Benelux. Op onze voor het fietsen geweldige knooppunten-kaarten stond namelijk van alles, maar helaas geen campings (die knooppunten zijn kennelijk voor een ander type fietsers). In die gids staan ze niet allemaal, maar het gaf een begin.

De gids staat tjokvol informatie. Op elke pagina is plek voor 16 campings, al wordt een deel van de ruimte benut voor advertenties van de op die pagina beschreven campings. Zo’n plekje ziet er bijvoorbeeld zo uit, van onze eerste camping in België, die in Lanaken, die met de Triple Willy’s (zie mijn vorige vakantie-post):

campinggids

Die letters bij de getallen 1 t/m 10 in het rechterbovenvak betreffen de voorzieningen van de camping: of een kampeerauto is toegestaan, wat voor bodem de camping heeft, of er een zwembad is, of er op de receptie Nederlands gesproken wordt, en noem maar op. Dat wordt toegelicht op de flap aan de cover.

Die toelichting begint met een kader waarin dit te lezen is:

Voorzieningen met een *, die bij de campings vet worden afgedrukt, zijn niet bij de overnachtingsprijs inbegrepen.
Voorzieningen zonder * worden nooit vet gedrukt, maar dit wil niet zeggen dat ze gratis zijn.

Wat? Ik heb geen idee wat * betekent, Lanaken heeft er geen, maar zijn de voorzieningen, vet of niet, daar nou gratis c.q. bij de overnachtingsprijs inbegrepen, of niet? Ik snap er niks van! Ik begrijp dat het een hele kunst is om zoveel informatie op zo’n klein stukje papier te proppen, maar dit schiet toch echt z’n doel voorbij.

Wat dan wel? Die eerste komma moet er niet staan, er kunnen wat ontkenningen uit, een voorbeeld had geholpen, en verder denk ik: lang leve internet, waar de ruimte-beperkingen niet zo dwingend zijn.

Overigens maakte het voor ons helemaal niks uit. Er zijn in België niet zo heel veel campings, dus veel te kiezen hadden we als rondtrekkende fietsers niet. Met plaats en adres waren we al blij, en soms hielp de route-informatie (onderaan) ons. Wat de gekleurde tentjes ernaast betekenen, ontdekte ik pas op één van de laatste dagen: dat is een typering van de camping. Het blauw-blauw van Lanaken betekent een camping in de volgende ‘belevingswereld’ (p. 22-25):

In de blauwe belevingswereld treffen we kampeerders die op zoek zijn naar een comfortabele camping die als uitvalsbasis kan dienen voor een actieve en sportieve vakantie (…) Voor deze groep is het belangrijk dat de camping wat (luxe) extra’s heeft, zoals comfortplaatsen, een sauna, een beautycenter of een zonnebank.

Het zijn mooie woorden, en zo worden wel negen ‘belevingswerelden’ onderscheiden, maar ik zal me de camping van Lanaken herinneren als een prima camping, echter wel met een soort bankpasje dat je nodig had om de deur van de sanitairruimte te openen, en waar een warm-water-tegoed op stond dat je per twee eurocent zag wegtikken als je onder de douche stond!

Terug, en dus wat vakantie-observaties

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Sinds mijn vorige blogpost heb ik eerst een week Buitenkunst gedaan (daarover later meer), en daarna heb ik drie weken gefietst, een soort rondje België langs Trappistenkloosters en -brouwerijen (geïnspireerd door Grinta!, maar wij hebben ‘m andersom gefietst en kamperend, dus met bagage op de fiets). Een paar taalobservaties van onze tocht.

Nooit eerder was me in Wallonië opgevallen hoe slecht de Nederlandse vertalingen daar vaak zijn. Veel spelfouten en kromme zinnen, sommige pas begrijpelijk als je terugvertaalt. Op een bordje in een natuurgebied staat dat kauwen graag op hooggelegen stippen zitten (pointe); in een folder liggen natuurgebieden tussen bos en plein (plaîne). Maar lachte ik daar nog om bordjes dat men niet verantwoordelijk was voor gebeurlijke ongevallen, later zag ik in Vlaanderen regelmatig dezelfde formulering. Toch lijkt het me voor Vlamingen tenenkrommend, al dat slechte Nederlands waar zo duidelijk van afstraalt dat die tweede taal er alleen maar staat omdat het moet. Zou het Frans in Vlaanderen net zo slecht zijn? Mijn Frans is niet goed genoeg om dat te kunnen beoordelen, maar ik denk het niet.

Gelachen heb ik om de wc-papierhouders op de camping in Lanaken die Triple Willy heten, maar ook om de veredelde parkeerplaats in Nunspeet die Veluwetransferium heet, of om de pot pindakaas van de Lidl waarop sprake is van een voedingsnavigator. Die eerste is gewoon grappig, maar bij de laatste twee denk ik: wat een opgeblazen gedoe.

En tot slot dan nog één van de talige hoogtepunten van de vakantie: het stukje over de Franse grens, in oorspronkelijk Nederlandstalig gebied. Vanuit Ieper (indrukwekkende stad!) maakte we een rondje naar o.a. Mont des Cats. Net als de vorige keer dat ik (even) in Frans-Vlaanderen was, heb ik er geen Vlaams horen spreken. Maar wat een fraaie plaatsnamen. Frankrijk, hè, is dit:

godewaersvelde

Talk nerdy

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik kreeg via mijn LinkedIn-groep van ex-McKinsey-communicatiespecialisten een link naar dit filmpje opgestuurd: Talk nerdy to me. Dat was niet zozeer vanwege het filmpje zelf, want dat verkondigt een aardige maar bekende boodschap: wetenschappers, houd rekening met je publiek als je communiceert. Interessanter zijn de reacties eronder. Meest opmerkelijke vind ik dat in veel reacties blijkt dat de reageerder vindt dat de verantwoordelijkheid andersom ligt: ‘als een leek mij niet begrijpt, moet die leek maar beter z’n best doen’. Oftewel: ‘relevance is for businessmen’. Tenenkrommend, maar wel herkenbaar. Zelfs die businessmen vinden communiceren niet altijd hun verantwoordelijkheid…