Gisteren ben ik begonnen in Hoe was het op de krant…? van Cornélie van de Reepe, een boek dat opvallend weinig sporen heeft nagelaten op internet: niet veel meer dan een slechte recensie in de PZC. Ik had er nog een slechte recensie van gelezen, in Villamedia. Hoezo dan toch?

Welnu, Cornélie ken ik als ‘mevrouw Dieleman’, onze buurvrouw in het huis waar ik vanaf acht maanden tot een jaar of tien gewoond heb. Hun jongste zoon was net iets jonger dan ik en we speelden samen. Cornélie beschrijft nu in drie delen haar eigen leven en dat van haar man, hoofdredacteur van de PZC. Dit eerste deel is van voor mijn tijd, maar ik ben natuurlijk benieuwd naar deel twee: de jaren dat ze onze buurvrouw was. Dat moet nog uitkomen, volgens mij, maar dan ben ik alvast voorbereid.

Maar nu ter zake: ook ik vind het geen geweldig boek. Het had wat mij betreft vooral veel korter gemoeten, want er staan veel dingen in die er niet toe doen voor de grote lijn en die ook niet bijster interessant zijn. Vanochtend, na weer vijftig pagina’s snel ‘verwerkt’ te hebben (ik lees dus niet alles), bedacht ik dat ik dat wel vaker heb met matige boeken: leuk idee, had een goed boek kunnen worden, maar dan had het tot de helft van de lengte teruggebracht moeten worden. Ik had dat bijvoorbeeld ook bij Op de tractor naar de Zuidpool: geweldig gegeven, maar veel te veel navelstaarderij om het een goed boek te maken. En dat terwijl ik echt wel van dikke boeken houd!

In deze en andere gevallen vind ik dat de auteur op zich niets te verwijten valt. Ik vind het de taak van de redacteur om ervoor te zorgen dat er een goed boek komt te liggen, om uit de ruwe grondstof een mooie diamant te polijsten. Dat dat niet is gebeurd, zegt mij dus meer over de aandacht en de investering die het boek niet heeft gehad dan over de schrijfkwaliteiten van de auteur. Want een goed, dunner boek maken is werk.

En dat is natuurlijk het raakvlak met zakelijke teksten: ook die zijn vaak te lang. Tenminste, ik heb nog nooit een opdrachtgever horen zeggen dat hij liever een dikker rapport gehad had. En ook bij het dunner maken van een rapport kan een buitenstaander (zoals een communicatiespecialist of redacteur) goed helpen. Want het is gewoon lastig voor een schrijver zelf om te zien welke ‘darlings’ hij/zij moet ‘killen’. In de ogen van de schrijver is alles immers interessant en belangrijk – anders was het al niet in de eerste versie van het boek of rapport terechtgekomen. Een buitenstaander heeft de noodzakelijke afstand. Benut die!

Wie het nieuws volgt, heeft het al gehoord: er is heel wat te doen over fouten in het ‘klimaatrapport’, het Assessment Report van het IPCC. Het rumoer erover bevestigt wat ik vaak op trainingen zeg: als de lezers ‘mekkeren’ over aspecten van het rapport die niet of nauwelijks relevant zijn voor de strekking ervan, is dat een teken van weerstand tegen die strekking. Niet voor niets pleit Milieudefensie vandaag voor een duidelijke relativering van die fouten.

Natuurlijk, fouten zijn vervelend, storend en jammer en het is altijd goed om ze zo veel mogelijk te vermijden. Dat mag je van een wetenschappelijke VN-commissie dan ook verwachten. Het Klimaatrapport bevat echter zo’n 1000 pagina’s per deel, en het zijn drie delen. Je kunt geen rapport van die omvang schrijven zonder foutjes, fouten te maken.

Sterker nog: ik denk dat er in de meerderheid van de in organisaties (inclusief wetenschap) opgeleverde rapporten fouten staan. Het is en blijft nou eenmaal mensenwerk. De honderden bij het rapport betrokken wetenschappers (als schrijvers en proeflezers) deden dat in dit geval zelfs onbezoldigd, zo hoorde ik net op de radio.

Het valt dus sowieso nogal mee. En de fouten waar het om gaat doen niets af aan de strekking van het rapport. Maar ze zijn wel koren op de molen voor mensen die die strekking verwerpen, de ‘klimaatsceptici’. Die concluderen: “Zie je wel, klopt niets van, van dat onderzoek!” Dat is lekker makkelijk.

Ik wil niet pleiten voor het kritiekloos accepteren van een slordig rapport. Ik wil wel attenderen op het fenomeen weerstand. Als mensen een akelige boodschap, een oproep tot verandering, niet willen aannemen, kiezen ze vaak voor een ‘afleidingsmanoevre’. Ze worden bijvoorbeeld boos op de boodschapper. Of ze gaan emmeren over een foutje of over de gevolgde methode. Het is jammer dat onze minister olie op dat vuur gooit.

Als je de twee boeken die ik samen met Titus Tielens heb geschreven als één rekent, ben ik nu mijn vierde boek aan het afronden: proefschrift, Adviseren met Perspectief, die twee Powerpointboeken, en nu Afzien voor beginners. Die afronding van een boek, zo is mijn ervaring, kan niet zonder stress. Waar eerdere boeken wel eens tot RSI-achtige verschijnselen leidden viel het dit keer best mee: het afmaken van het manuscript ging eigenlijk pijnloos.

Maar nu had ik gister zo’n vlaag van stress. En het gaat altijd om hetzelfde: met de naderende deadline proberen toch nog het onderste uit de pan te halen. Dus een soort wedloop tussen de wil om een zo goed mogelijk boek af te leveren enerzijds en mijn pragmatisme (het moet ook gewoon af) anderzijds.

Ik had eerder deze week versie nummer zoveel van de opmaakproef ontvangen. In de loop van gistermiddag realiseerde ik me dat als ik hem gister niet zou corrigeren, het tot minstens vrijdag zou duren (vandaag weinig tijd), en dat vormgever Robert-jan dan misschien pas maandag mijn correcties kon verwerken … en de deadline nadert, want ik wil het boek heel graag uiterlijk op 10 februari naar de drukker hebben. Op het moment dat ik dat bedacht, had ik nog twee uur voordat ik op pad zou om een trein te halen. Twee uur, moet lukken?!

Niet dus. Ik strandde op 25 pagina’s van het einde. Sh*t. Die 25 pagina’s zouden vandaag wel lukken, maar pas aan het einde van de dag (nu – het is half zes). Dat scheelt een werkdag. Balen. Of, zo gingen mijn gedachten, zal ik er eerder voor opstaan? Maarja, het zou ook al laat worden gisteravond. 

Nou, van die stress dus. Uiteindelijk heb ik mijn afspraak van vanochtend naar iets later opgeschoven, geen probleem.

En toen ik gister man Henk vertelde dat het ging om wijzigingen als een spatie te veel, een woordje verkeerd en een stukje cursief te veel, zeven in totaal, keek hij me aan met zo’n blik van: zeven van dat soort pietepeuterige dingetjes die verder niemand ziet, en daar ben je dan 2,5 uur mee bezig? 

Uh, ja dus. Maar dit was echt de laatste keer voor dit boek. Ik weet dat ik weer drie van dat soort dingetjes zie als ik er nog een keer naar kijk. En zo kan ik wel tot in het oneindige doorgaan. Dat sop is de kool niet waard. Maar die grens trekken blijf ik lastig vinden.

Oftewel: een boek schrijven went nooit.

Het was vandaag voor mij de dag van het juridisch taalgebruik. Ik ben bezig algemene voorwaarden op te stellen voor de webwinkel waarmee ik mijn boek Afzien voor beginners wil gaan verkopen, mijn broer en ik kregen het concept-voorlopig-koopcontract voor het ouderlijk huis, en ik moest voor een belastingaangifte nog even een blik werpen op een oudere verklaring van erfrecht.

In het koopcontract van die formuleringen waar ik wazig van ga kijken:

verkoper verkoopt aan koper, die van verkoper koopt

zo lust ik er nog wel een paar, want die verkoper, die verkoopt aan koper, die van verkoper… enzovoort. Bleh, die juristen, wat schrijven ze toch raar.

Maar van die verklaring van erfrecht uit 1994 kan ik toch wel weer een beetje genieten. Want daar staan namelijk prachtige naamvalsconstructies in. En daar houd ik wel van. Een beetje archaïsch mag van mij wel. Dus:

terzake des doods gedane aanstellingen

en

welke verklaringen te mijnen kantore berusten

Dat vind ik smullen.

Niet doen in een zakelijke tekst. Je gaat er ook zo de mist mee in. ‘Te mijnen kantore’ – als ik dat had moeten bedenken, had ik er mijneR van gemaakt, en misschien een -n achter gezet (kantoren), want ach, mijn intuïties voor die naamvalsvormen zijn ook helemaal foetsie, net als die van jou en iedereen (ja, ook van juristen, die schrijven dat soort dingen gewoon over). Ik zeg niet voor niets altijd dat je in geval van twijfel over de spelling van te(n) alle(n) tijde(n) daarvan gewoon altijd moet maken: kan niet missen, en nog korter ook.

Dus vanuit functioneel oogpunt: weg met de naamvallen!
Maar stiekem vind ik ze dus toch wel heel mooi…