Onverwachte vraag kreeg ik gister, toen ik vertelde wat voor werk ik deed. Ik liet de term ‘zakelijk schrijven’ vallen, en toen vroeg mijn gesprekspartner: wat is dat? Ik moest even denken. Ik kon een omschrijving van genres geven (adviesrapporten, brieven, subsidie-aanvragen – want daar ging het over) en de context (‘in een zakelijke omgeving’), maar dat is er toch een beetje omheen.

Uiteindelijk zei ik: het gaat om teksten met een argumentatie die op feiten is gebaseerd.

Dat is misschien nog wat ruim, maar het is wel zoals ik het zie. Belangrijkste onderscheid is met creatief en literair schrijven en wat mij betreft ook met reclame-schrijven, copywriting enzo. Minder duidelijk is de afbakening ten opzichte van journalistiek schrijven, maar dat klopt ook wel, vind ik, zowel hoe ik de tekstsoort zie als voor wat betreft mijn eigen werk, want journalistiek doe ik ook.

Iemand een betere definitie? Ik hoor het graag!

Laatst had ik het over botsende metaforen, deze week valt me een ander type botsingen op: tussen talen. Ik ben nog steeds nogal met voetbal bezig, en gister wilde ik even checken of het toch echt ‘Schalke 04’ was en niet officieel eigenlijk ‘Schalke ’04’ (nee dus). Ik schoot in de lach toen ik tussen de Google-resultaten zag staan dat je op de site van Schalke ‘Handylogos zum Download’ kon krijgen. Ik weet, Engels rukt hard op en Nederlands doet precies hetzelfde, en in de ogen/oren van een Duitser is, ik noem maar wat, ‘download hier je ringtones’ misschien wel net zo gek, maar voor mij is de botsing tussen Duits en Engels lachwekkend.

Maar Nederlands en Engels kan er ook wat van, op hetzelfde gebied. Ik fiets regelmatig langs de trainingsvelden van Sparta en daar heet het ‘Sport and activity centre Delfshaven’. Dat vind ik een naam met een dubbele botsing: tussen de twee talen en ook nog eens tussen het hippe Engels en de naam van de deelgemeente die ik vooral met het glorieuze verleden van de haven associeer (jenever!).

Nog gekker vind ik de naam van voetbalvereniging Zinkwegse Boys (Hoeksche Waard), ik denk ook vanwege de zo ontzettend Nederlandse verbuiging met -se. En ook gek is Reiger Boys uit Heerhugowaard, niet alleen vanwege de naam, maar vooral omdat ik die naam alleen ken uit de topklasse staat van de vrouwen. Moet dat niet Reiger Girls zijn dan?

Nou heeft dit allemaal weinig consequenties voor zakelijk schrijven, maar toch heb ik daar ook wel eens vergelijkbare ervaringen, vooral met jargon dat voor mij als buitenstaander botst met de rest van de tekst. Ik herinner me een tekst waarin heel vaak DDR voorkwam, en ik bleef dat maar lezen als Duitse Democratische Republiek. Maar het was ‘disarmament, demobilization and reintegration’. Botsing! Elke keer bewust nadenken ‘oh, nee, dat is niet het land, het is iets met vredesmissies en ontwapenen’ is een aardige extra leesinspanning.

Ik denk dat mij daarbij ook parten speelde dat die drie woorden al abstract zijn, en dan nog afgekort tot een eenheid ook, dus in drie lettertjes drievoudig abstract. En daar zit een hele wereld achter, maar als buitenstaander ken ik die niet. Toen wist ik op een gegeven ogenblik helemaal niet meer waar het nou echt over ging: een typisch effect van jargon. Waar in dit geval ook nog eens mensen met grote, reële problemen achter zijn weggestopt, vind ik.

Voor ingewijden is dat geen probleem, al kunnen abstracties op allerlei verschillende manieren geïnterpreteerd worden en zo toch tot verwarring en onbegrip leiden. Vraag bijvoorbeeld maar eens aan vijf verschillende mensen wat ze verstaan onder ‘diversiteitsbeleid’. Gister vulde ik een enquête in voor de vakbond en daarin kwam het woord sector vaak voor. Ik weet op zich wel wat dat woord betekent, maar wat het nou precies inhoudt als een sector verantwoordelijk is voor iets, dat is me dan toch net weer te abstract. Dus het is toch iets om voor op te passen.

En voor buitenstaanders kun je zeker beter ‘gewone’ woorden gebruiken, al is het maar om botsingen te voorkomen.

Vorige week las ik een stuk in een syllabus van de Fontys Hogeschool over sportjournalistiek waarin de vele tussenzinnen me opvielen. Ik bedoel dit soort zinnen:

En die maakt – zelfs op regionaal niveau zijn er al aspecten van merkbaar – toch het overgrote deel van de berichtgeving uit.

Alle sportevenementen die ook maar enigszins van belang zijn – al trek je daarbij soms je wenkbrauwen op als ook de meest oninteressante oefenwedstrijden van de zogenaamd grote clubs Ajax, Feyenoord en PSV in de aanloop van een nieuw voetbalseizoen live worden uitgezonden – komen rechtstreeks de huiskamers binnen.

Het weekblad Sport en Sportwereld – de titel is jaren geleden alweer door het Algemeen Dagblad gekocht en siert nu de dagelijkse sportbijlage van die krant – plaatste er zelfs situatietekeningen bij hoe de bal van voet naar voet was gegaan (…)

De schrijvende sportjournalist was – ook al werd hij door zijn collegae op de krant niet altijd even serieus genomen – in die jaren een heer.

Voor grotere wedstrijden, de Europese bekertoernooien waren in opkomst en als er eens een wedstrijd op de televisie werd uitgezonden waren de Nederlandse straten verlaten, werd er zelfs een tweede verslaggever meegestuurd (…)

Recept: je hebt een zin, je hebt nog een andere, vagelijk aan de zin gerelateerde gedachte, en dan stop je die gedachte in een eigen zin midden in die eerste zin, met komma’s en/of streepjes eromheen.

Ik vind het niks. Deels zal het een kwestie van smaak zijn, deels van leesbaarheid. Vooral de 2e en laatste zin van hierboven trekken een zware wissel op m’n werkgeheugen: de zin is amper op gang gekomen en dan komt er een lange tussenzin tijdens het lezen waarvan ik dat aanloopje ook nog in m’n geheugen moet houden. Het is een soort mega-tangconstructie.

Maar wat zag ik mezelf nou gister schrijven? In een mail aan een student over een scriptie in piramide-vorm:

Het piramideprincipe gebruiken in de wetenschap is, dat zul je misschien al wel gemerkt hebben, zoeken naar het verzoenen van twee heel verschillende ‘functionele contexten’.

Hè bah, doe ik het zelf ook! Is dat nou onder invloed van al die tussenzinnen van vorige week? Of doe ik het sowieso vaker, en valt het me na vorige week op? Ga ik toch op letten!