Categorie archieven: schrijftips

Geen notitieboekje

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister schreef ik over schrijven bij het strijken en rennen. Maar hoe onthoud je dan je goede invallen? Bij het strijken zou je nog wel een notitieboekje klaar kunnen leggen, maar rennend is dat geen doen. Welnu, ik geloof wat dat betreft in een tip die elders in hetzelfde Schrijven Magazine staat, namelijk in een interview met Kathelijn Vervarcke. Eén van haar schrijftips is (p. 13):

Gebruik geen notitieboekje. Echt goede ideeën moet je kunnen onthouden, dat is een goede methode om slechte ideeën van goede te onderscheiden.

Dat is nogal tegen de teneur in de meeste schrijfadviesboeken in, maar ik ben het ermee eens. Niet dat ik helemaal geen notitieboekje heb – ik heb standaard een schrift in mijn tas zitten. Dat is om aantekeningen te maken en om kladversies te schrijven of zomaar wat te freewriten.

Maar dus niet om invallen op te schrijven. Want die krijg ik, zoals ik gister schreef, vooral fietsend en wandelend. En de goede blijven inderdaad altijd hangen. Dat is een kwestie van vertrouwen: als het echt belangrijk is, hoef je geen moeite te doen iets te onthouden.

 

Strijken & rennen

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In de huidige editie van Schrijven Magazine (nummer 5, p. 43) staat een column van Lex Jansen die me uit het hart gegrepen is en waar een paar wijze lessen in staan voor zakelijke schrijvers.

In de eerste plaats vertelt Jansen hoe hij talloze auteurs heeft gevraagd naar hun ideale schrijfdag, en daarop telkens een ander antwoord kreeg: het kan ’s ochtends zijn, ’s middags, in alle rust en stilte of juist met wat lawaai. Mensen verschillen, schrijvers verschillen – zakelijke schrijvers ook. De kunst is om je eigen gebruiksaanwijzing te leren kennen en daar dan ook naar te durven handelen.

Daarna vertelt Jansen een verhaal over hoe een gefrustreerde auteur ontdekte dat hij achter de strijkplank en rennend ineens wél oplossingen zag voor zijn schrijfproblemen (‘iedere renpartij levert minimaal één bruikbare gedachte op’), en juist niet als ‘hij achter zijn Appel naar een leeg beeld zat te staren’.

Ik herken dat helemaal, van mezelf en van anderen: als ik ergens niet uit kom, is achter de computer blijven zitten het slechtste wat ik kan doen. Mijn beste ideeën en oplossingen komen lopend en fietsend, maar ook afwassend en dweilend. Helaas is het in veel werkomgevingen not done om zoiets op te zoeken als je aan het werk bent. Dus kleven ze daar met z’n allen aan stoel en beeldscherm vast.

Niet productief. Al lijkt het misschien wel zo.

Ideaal leidt tot frustratie

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik had het hier pas geleden al over een gekke zin in een stukje over fietsen, nou, hier komt er nog een. Uit een column van Arjan de Vries, directeur van de NTFU, in hun ledenblad Fietssport Magazine, over techniek.

Als ik de column goed begrijp, wil De Vries zeggen dat een ideale techniek niet bestaat: alle wereldtoppers maken wel een afwijkende, vreemde beweging, en recreanten trappen ook niet volgens het ideaalplaatje. Dus, zo vraagt De Vries retorisch: is uitgaan van een ideale techniek wel reëel?

Dan begint de volgende, laatste alinea zo:

Een ding is zeker: als je ervan uitgaat dat een ideale techniek niet bestaat, dan kun je in de aanloop naar zo’n ideaalbeeld alleen maar fouten maken. Dat is vervelend. Trainers en instructeurs wijzen je dan telkens weer op die fouten. Als een ideale techniek niet bestaat, dan stimuleert een fouten analyserende aanpak niemand tot doorgaan. Het is frustrerend zelfs.

Dat kan ik alleen maar begrijpen als ik de eerste zin een beetje aanpas:

Een ding is zeker: als je ervan uitgaat dat een ideale techniek niet bestaat, dan kun je in de aanloop naar zo’n ideaalbeeld alleen maar fouten maken.

Dus ofwel ik snap er niks van, ofwel er heeft hier iemand even niet opgelet. Maar laat ik niet te streng zijn. Want ook bij schrijven leidt het ideaalplaatje nastreven tot frustratie. Bij schrijven geldt dan ook nog dat elke lezer anders is, dus dat je nooit voor alle lezers ideaal kunt schrijven. Goed is echt wel goed genoeg.

Al dat gejij en -jou(w)

Louise Cornelis Geplaatst op door 3

Ik las net een stukje op Neerlandistiek.nl dat ik helemaal herken, over het opvallende gebruik van de ‘zware’ vormen jij en jou(w),  waar je zou volstaan en waar je je zou zeggen. Zo’n zinnetje als in één van de reacties onder het stuk, ‘we geven jou wat jij nodig hebt’, dat vind ik heel ‘indivduelerig’ klinken, alsof die jij een particuliere uitzondering is. In de reacties op het stuk komt naar voren dat het soms ook gewoon ronduit fout is – je en jij zijn niet hetzelfde.

De zware vormen vallen mij ook regelmatig op, mijn indruk is dat het oprukt, en ik tref het ook aan (of misschien zelfs vooral?) in teksten van ervaren schrijvers – dus ook bij mensen die ervoor hebben doorgeleerd. Net als Maartje Lindhout ben ik benieuwd waar het vandaan komt. in de reacties staat iets over marketingteksten, het zou kunnen zijn dat het vooral daar oprukt? Of is het echt de angst dat je te informeel is?

Intrigerende kwestie. Ik zou zeggen: gebruik de vorm die het meest benadert zoals je het ook zegt. Verzorgde speektaal – een prima norm voor schrijftaal. Het schrijftaliger maken is nergens voor nodig.

Freewriting in de ACT – verslag opleiding

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Zoals ik hier ook heb verteld (zie bijvoorbeeld de laatste post), gaf ik afgelopen voorjaar een vak over communicatie-advies. Toen ik het college voorbereidde over hoe je als adviseur je eigen instrument bent en dat het daarom dus goed is dat instrument te ‘onderhouden’ door te reflecteren en aan jezelf te werken, bedacht ik: ‘hmm, eigenlijk wel tijd om dat zelf ook weer eens te doen’.

Daarna leek het maar weer eens alsof het balletje automatisch ging rollen: even later sprak ik op een ander soort bijeenkomst iemand die enthousiast vertelde over de opleiding in ACT, Acceptance and Commitment therapie, die ze bij SeeTrue gedaan had. Het sprak mij aan, vooral toen ze vertelde over de humor in de werkvormen, de vele metaforen en de rol van taal. Ik keek op de website van SeeTrue en net op een moment dat mij goed uitkwam zou een opleiding starten op nog geen kwartier fietsen van mijn huis. Alsof het zo moest zijn…

En dat denk ik nog steeds, want de zesdaagse opleiding zit er nu net op en ook ik zal daar enthousiast over verder vertellen. Ik vond het leuk en nuttig. Ik vond het leerzaam, met een goede docent (Kees Dullemond), ik vond de groep heel fijn en het heeft me persoonlijk meer gebracht dan ik had verwacht. Dat laatste is dus inderdaad die gehoopte stap vooruit op het gebied van werken aan mezelf, sowieso goed, maar zeker in mijn rol als adviseur. Als ik het zou moeten samenvatten, is een motto dat ik ken uit een boek, ‘feel the fear and do it anyway’, alleen maar belangrijker voor me geworden: acceptatie is het sleutelwoord.

Maar ook professioneel was de opleiding nuttig. Ik wist vooraf niet hoe het zou zijn om als niet-hulpverlener en niet-psycholoog mee te doen, maar dat ging prima. Hooguit was de slotdag, met casussen uit de diverse praktijken van de deelnemers, een tikje ver-van-mijn-bed-show af en toe. Maar ook voor mijn werk zijn de ACT-inzichten relevant. Bij schrijven spelen emoties en gedachten een rol die alleen maar in iemands hoofd zitten, zoals bijvoorbeeld de vele moetens en mag-niets rond schrijven zelf, maar ook bijvoorbeeld bij het vermijden in de schrijfsamenwerking.

Ook ik heb op die slotdag een casus ingebracht, of althans, ik heb een experiment gedaan: ik heb de groep gevraagd 5 minuten freewriting te doen. Terzijde: vanwege de rol van mindfulness in de ACT bedacht ik voor het eerst dat je freewriting ook ‘mindful schrijven’ zou kunnen noemen. Daarna heb ik ze gevraagd of ze hun verstand zich met dat schrijven hadden horen bemoeien. Ik doe namelijk wel eens freewriting met trainingsgroepen en ik krijg dan regelmatig te horen dat de schrijvers helemaal niets horen. Ik hoor zelf mijn verstand of interne criticus zich luid en duidelijk met het schrijven bemoeien, in van die opmerkingen als ‘wat een hanepoten’ of ‘het wil weer niet lukken vandaag’ of ‘wat een onzin’ enzo. Is het niet horen daarvan een kwestie van dat het verstand/die criticus zich er niet mee bemoeit of dat iemand niet goed genoeg luistert?

Ik denk dat laatste. Want de groepsgenoten, die het een leuke en verrassende oefening vonden, hoorden hun verstanden wel degelijk. Met kritische opmerkingen, of met sturende. En soms hadden ze die stem gewoon opgeschreven, en dan gaat freewriting in de richting van de ACT-techniek defusie. Leuk ook om er naderhand in die termen met de groep over na te denken. Ik vond het zo een dankbaar experiment!

 

 

Fiets stuurt beter dan zin

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Als iemand over een fiets in een wedstrijd zegt ‘ik neem geen risico door ermee te racen’, dan ben ik geneigd dat te interpreteren als: ik wil geen risico nemen, dus ik start er niet mee. Dit stukje tekst, over de nieuwe fiets van de Belgische triatleet Frederik Van Lierde voor het WK op Hawaï van afgelopen zaterdag, vond ik dan ook in eerste instantie dan ook onbegrijpelijk:

Er zijn twee zaken aan de nieuwe fiets die ik belangrijk vind. Eén: ik kan veel makkelijker in de aeropositie zitten. Twee: hij bolt fantastisch. Ik heb de fiets nu drie weken en heb hem uitgebreid getest op het parcours. Ik neem geen risico door er meteen mee in Hawaï te racen. Ik werk al zo lang samen met Cervélo en vertrouw hen volledig. Ze zijn al vier jaar aan deze nieuqe fiets aan het werken en hebben geen detail over het hoofd gezien. Cervélo liet mij ook de keuze om in Hawaï voor het oude model te kiezen.

Pas later realiseerde ik me dat de zin anders bedoeld is: Van Lierde vertrouwt het juists volledig, vandaar dat hij vindt dat hij geen risico neemt als hij wel met die fiets van start gaan. Die strekking vind ik echter veel minder bij de zin passen, ik kom daar alleen op door de rest van de tekst. Die stuurt immers eenduidig positief naar de conclusie ‘Van Lierde gaat vol vertrouwen met de nieuwe fiets van start’. 

Het belang van sturen in de juiste richting is wellicht nog groter in dit geval, omdat de nieuwe fiets controversieel is en mogelijk niet aan de regels voldoet (schijfremmen). Ik zou daarom liever zeggen of schrijven ‘Ik zit er niet mee om er meteen mee te gaan racen’  of ‘ik heb voldoende vertrouwen om er meteen mee van start te gaan’. Die sturen beter in de gewenste richting.

De zinnen dan, over hoe de fiets stuurt durf ik niks te zeggen. Ik vind hem alleen wel lelijk – ik houd veel meer van klassieke fietsen. Maar dat is een kwestie van smaak.

‘We doen maar wat’

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Onder die titel staat er in het huidige nummer van Tekstblad (2016, nr 4) een artikel over het schrijfbeleid van beleidsschrijvers van Kees Frenay en Jacqueline van Kruiningen. En die titel vat het kernachtig samen. Heel herkenbaar: de meeste adviesschrijvers die ik ken, doen ook maar wat, en als ze al eens iets bewust doen, is dat op basis van wat ze geleerd hebben over academisch schrijven. Er is ook niet echt een opleiding in beleidsschrijven, net zomin als in adviesschrijven.

Frenay en Van Kruiningen schrijven ook dat de adviesliteratuur, dus schrijfhandboeken, beleidsschrijvers in de steek laat:

  • De handboeken zijn overwegend oud: 1996, 1999, 2003. Dat vind ik een groter bezwaar dan de twee auteurs: in een wereld waarin communicatie-mores razendsnel veranderen, is het opmerkelijk dat je met schrijfadviezen van twee decennia oud zou kunnen volstaan.
  • De schrijfadviseurs beschouwen een beleidstekst als adviestekst. Volgens de auteurs is dat vooral problematisch omdat de besluitvormende invalshoek alleen aan het eind van het beleidsproces een rol speelt, waardoor de teksten in de andere fasen ondersneeuwen. Ik zou daar nog aan willen toevoegen: advies- en beleidsschrijven zijn twee andere ‘spelletjes’, die vooral verschillen in de relatie tussen lezer en schrijver (legde ik eerder al eens uit).
  • De adviesliteratuur besteedt te weinig aandacht aan de politiek-bestuurlijke context, waardoor de tekst te veel op zichzelf staat. Herkenbaar – dat geldt voor al het schrijven in organisaties, dat het een stuk complexer is dan alleen maar een goede tekst produceren.

De auteurs zijn betrokken bij het Kennisplatform Tekst met Beleid. Dat wil verbanden leggen tussen de bestuurskunde en de tekstwetenschap. Dat lijkt me een mooi streven, alleen verbaast me wel welk model voor beleidsteksten ze ontwikkeld hebben. Dat model koppelt namelijk de vragen uit het beleidsproces aan tekstblokken. Ik weet niet of ze het echt zo bedoelen, maar het lijkt erop dat dus in één document probleemanalyse – ambities, doelen en kaders – verkenning van de mogelijkheden – voorstel met argumentatie – uitvoering én evaluatie komt te staan (p. 14). Dat kan schrijvers mogelijk helpen, maar lezers toch niet. 

Het model volgt de ‘logica van de beleidscyclus’, maar is dat wel de logica van de lezer? Geen enkele lezer zit toch op één moment te wachten op een overzicht van de voorstellen en een evaluatie van het uitgevoerde voorstel? Dat zit in tijd zo ver uit elkaar dat het aparte teksten moeten zijn. Zo zie ik het ook in de praktijk, zo schrijft bijvoorbeeld het Taalcentrum-VU erover en zo train ik het zelf ook: één document per fase, en daar eerst over tot overeenstemming komen voor je verder gaat. 

Ik denk ook dat de auteurs iets soortgelijks bedoelen, maar het staat niet in de tekst. Het is iets wat ik altijd sterk zou benadrukken: ik zet het belang van de lezer altijd voorop. En dat komt mogelijk weer voort uit de specialisatie in ‘mijn’ genre, adviesrapporten, waarvoor geldt dat de lezer je klant is wiens belangen je als adviseur dient.

Tegen het eind van het artikel (p. 14) schrijven de auteurs nog een zin die ik bijna letterlijk ook al heel vaak heb gezegd:

Beter matige tekst in een goede structuur dan slechte structuur met goede tekst.

Daar ben ik het helemaal mee eens.

Stilistiek en constructies bij (g)een afscheid

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Afgelopen vrijdag nam Arie Verhagen, uh, nee, géén afscheid, maar wel zoiets, als hoogleraar taalkunde aan de Universiteit Leiden. Hij is pensioengerechtigd maar blijft aan op een voor hem gecreëerde leerstoel (ofzoiets). Arie was ooit (lang geleden) mijn dagelijks begeleider en co-promotor (lees hier over mijn promotieonderwerp) en ik ben ook via hem in Leiden beland, waar ik meer dan tien jaar lang af en toe als inval-docent college heb gegeven, net dit jaar voor het eerst niet.

Ik was op twee manieren betrokken bij zijn afscheid:

  1. Ik ben naar het symposium gegaan dat vrijdag voor hem georganiseerd was: Neerlandistiek met stijl. Sociaal was dat leuk want er waren een boel mensen die ik lang niet had gezien: mijn Leidse collega’s, andere vakgenoten en mensen van ‘vroeger’ – ik noem mijn tijd als promovendus wel eens mijn vorige leven, nou, uit dat leven zag ik dus wat oude bekenden.
    Inhoudelijk moet ik bekennen dat ik het nogal een ver-van-mijn-bed show vond. De lezingen die over concrete taalverschijnselen gingen, zoals die van Arie zelf over de volgorde bij citaten, vond ik dan nog wel interessant, maar geen enkele kwam ook maar in de buurt van een praktijkprobleem. De meer theoretische praatjes kon ik nauwelijks volgen en ik heb op een gegeven ogenblik ook geen moeite meer gedaan. Ik moest af en toe heel erg denken aan die oude grap over wiskunde, dat je bij dat vak problemen leert oplossen die je zonder dat vak niet gehad zou hebben. Nou, zoiets dus. Ik ben daar wat ambivalent over: ik vind dat je niet altijd direct nut moet eisen van wetenschappelijk onderzoek, maar dit leek af en toe wel heel erg losgezongen.
    En al weet ik dat wetenschappers wereldvreemd zijn, als er dan eentje vraagt of journalisten zich bewust verdiepen in de afweging tussen want en omdat, val ik toch weer van m’n stoel. Dat verschil, daar zijn hele hordes taalkundigen mee bezig geweest, maar in de praktijk zit niemand er ooit mee. Die keuze maak je intuïtief, en voor taalkundigen is het interessant om die intuïties ‘zichtbaar’ te kunnen maken. Soms leidt dat tot schrijfadviezen; in dit geval is dat niet nodig, althans, niet dat ik weet of ooit ervaar.
    Die opmerking over want en omdat was trouwens na het enige praatje waarbij ik wel een klein haakje aan mijn praktijk kon vinden, namelijk dat van Jaap de Jong over de stijlboeken van de kranten (voorbeeld). Jaap vertelde dat het grootste volume in die boeken ‘m zit in dingen die wij niet onder stijl verstaan, namelijk spelling en interpunctie. Net heel kort geleden vroeg een opdrachtgever aan mij of ik in een training ook aandacht wilde besteden aan stijl, zoals ‘of er na de leden van een opsomming een puntkomma moet of niet’ (richtlijn). Kennelijk is er een groot verschil in begrip van het woord stijl tussen vakspecialisten en (sommige?) leken – iets om op te letten.
  2. Ik heb een stukje geschreven voor de bundel die Arie kreeg overhandigd – althans, dat denk ik, want ik was toen zelf al weg, de dag was me wat te lang in totaal (klein detail: de lezingen waren allemaal in zo’n onderaardse collegezaal zonder daglicht, alleen dat al vind ik zwaar voor mijn lijf, en dat lijf had voor zaterdag nog een grote sportprestatie op het programma staan, dus ik wilde het niet uitputten). Ik heb de bundel dus nog niet gezien en ik heb helaas ook niet kunnen zien hoe blij en verrast Arie was, want wat ik begreep is dat het was gelukt om het echt geheim voor hem te houden. Die verhalen hoor ik hopelijk nog wel een keer. 
    De vraag was om een column te  schrijven over mijn favoriete constructie, een patroon van meer dan één woord met een specifieke betekenis, zoals een uitdrukking of vaste combinatie. Ik heb me maar weer over de lijdende vorm gebogen en een stukje geschreven over diens slechte reputatie als misschien wel de meeste gehate constructie onder zakelijk schrijvers: ‘de grote mag-niet’. Dat nuanceer ik natuurlijk, en ik bepleit dat elke constructie een communicatieve functie heeft en dat goed schrijven veel interessanter is dan voldoen aan een aantal moetens en mag-niets.
    Enfin, dat verkondig ik op dit blog ook regelmatig. Maar ik blijf het roepen – het is nodig!  

PS even later: ja, de bundel is er echt, zie hier.

Complimenten voor boodschaptitels

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Een tijd geleden had ik schrijvers van een nogal weerbarstig, jaarlijks terugkerend rapport met veel data aangeraden om met boodschaptitels te gaan werken: inhoudelijke koppen zoals kranten die ook hebben, die samen de strekking van het verhaal al vertellen – waardoor de inhoudsopgave leest als een mini-samenvatting. 

De schrijvers mailden me vorige week: het rapport met zulke kopjes is nog niet zo lang uit, en ze krijgen er veel complimenten voor! Dat vond ik erg leuk om te horen, want zo vaak hoor ik niet iets terug over hoe een rapport ontvangen word.

Dus: ik loop een klein beetje naast mijn schoenen nu!

Klantvriendelijk e-mailen?

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik stuurde laatst per mail een verzoek aan een commerciële organisatie, het betrof iets pietepeuterigs administratiefs routineus. Eerst kreeg ik de obligate ‘u ontvangt binnen 5 werkdagen een reactie van ons’, wat me tegenviel, want ik had het eerder geregeld willen hebben en mij leek het voor hen hooguit een paar minuutjes werk.

Op de valreep van die vijf werkdagen kreeg ik een reactie: ze hadden nog meer informatie van me nodig om  het verzoek in te willigen. Informatie die ze in hun eigen administratie zó hadden kunnen vinden. Vond ik dus niet zo klantgericht. Ik was ondertussen een paar dagen weg en kon het dingetje eerst zelf niet opzoeken, dus zo duurde en duurde het maar, dat lullige kleine regelklusje. Uiteindelijk thuis gedaan, maar toen moest ik weer vijf werkdagen wachten. Paar minuten werk, 15 dagen later…

Maar dan de tekst. Die bevatte al van die stijve formuleringen:

Naar aanleiding van uw bericht kunnen wij u informeren dat wij u graag X toe willen sturen. Hiervoor dienen wij echter eerst van u te vernemen voor welke Y u deze wenst te ontvangen.

En direct daaronder, onderaan het mailtje dus, stond:

Wij hopen u hiermee voldoende te hebben geïnformeerd. Wanneer u nog vragen heeft, dan horen wij dit graag door middel van een reply op deze e-mail.

En toen sprong ik uit mijn vel. Houd toch eens op met die clichés alsjeblieft!

Die slotzinnen zullen wel automatisch gegenereerd worden onder elk mailtje, maar dat werkt niet. Klantvriendelijkheid is maatwerk, en de moderne schrijftaalnormen zijn veel persoonlijker dan dit.