Dat juridisch taalgebruik niet altijd even helder en begrijpelijk is voor gewone mensen, dat is niets nieuws – zie bijvoorbeeld dit stuk erover. Nu heb ik de laatste tijd om twee verschillende persoonlijke redenen af en toe te maken met brieven van Vlaamse advocaten, en ik moet zeggen: die maken het toch echt nog wel wat bonter. Het komt regelmatig voor dat ik werkelijk niet begrijp wat er staat. Dat ik denk: is dit eigenlijk nog wel Nederlands?

Hier is een voorbeeld van een zin waar ik een tijdje op heb moeten studeren om ‘m überhaupt ontleed te krijgen (zo van: hoe zit-ie in elkaar?):

Inzake onder hoofding werd de onroerende procedure gevoerd tot en met overschrijving van het beslag op het hypotheekkantoor.

Problemen:

• Inzake onder – het begint al meteen moeilijk, want dat zijn toch twee voorzetsels achter elkaar? Dat is strijdig met de gewone grammatica van het Nederlands.
• Ik ken het woord hoofding niet en ben geneigd het te lezen als iets werkwoordelijks, door die uitgang op -ing (zoals overschrijving verderop). Ik begrijp dat het Vlaams is voor briefhoofd, dus dat ‘inzake onder hoofding’ wil zeggen dat het gaat over het geval zoals vermeld in het briefhoofd – dat had ik ook wel geraden zonder te googlen.
• Onroerende ken ik alleen met goederen als vaste combinatie, dus wat een onroerende procedure is…? Ja, het gaat om een onroerend goed. Maar ik betwijfel of dit niet juist eigenlijk te kort is.
• Het passief – die procedure werd dus gevoerd. Door wie? In de brief blijkt het de ‘ik’ van de schrijver te zijn, maar het begint zo wel heel erg abstract en onpersoonlijk.
• Beslag is voor mij toch vooral iets waar je lekkere dingen van bakt, dus die betekenis moet ik eerst opzijduwen. Hoe je zo’n beslag kunt overschrijven (en waarom) is me nog wel ook wat abstract.

En zo puzzel ik dus met wat moeite wel een betekenis van deze zin bij elkaar (‘Ik heb voor deze zaak de procedure voor de onroerende goederen uitgevoerd tot aan de overschrijving van het beslag’ ofzoiets) maar dan weet ik dus nog niet wat er staat.

Dit is een vrij extreem voorbeeld, maar bij lange na niet het enige. Nou ben ik in dit geval niet de beoogde lezer – de brief is gericht aan een advocaat. Die zal er wel soep van kunnen koken. Maar de gewone burger die dit betreft, krijgt de factuur die erbij zit. En die heeft dus ook geen idee waar hij voor betaalt. En dat is toch lullig.

In het andere geval, andere advocaat ook, hebben we moeten bellen voor opheldering omdat de brief volgens ons twee strijdige boodschappen bevatte. De persoon aan de andere kant van de lijn was niet de advocaat zelve, die krijg je nooit zomaar te pakken, en ze snapte het zelf ook niet. Ze zou het navragen, en we wachten nog op antwoord….

Het lijkt me toch dat ze daar echt wat aan moeten gaan doen! Want dit heeft mijns inziens niets met ‘juridische waterdichtheid’ te maken. Dit is gewoon slecht. Juristen doen het soms wel anders lijken, maar soms is iets gewoon vaag, krom of fout, ook als het in juridisch jargon is opgeschreven.

Voor liefhebbers van schrijven volgens het piramideprincipe: het is leuk om even te kijken naar de Twitter-timeline van (door mij gewaardeerde vakgenoot) Jeanine Mies.

Op 2 juni retweet ze een bericht van Liesbeth van Tongeren over dat een motie is aangenomen. De motie betreft het ontwikkelen van technologische oplossingen om smartphonegebruik in het verkeer te beperken.

Jeanine zet er meteen al bij dat de vorm van de notie niet met z’n tijd is meegegaan: het is een voorstel met twee argumenten, maar de argumenten komen eerst, dus dat is niet piramidaal. De vaste vorm van zo’n motie is bovendien zelfs één doorlopende zin, met standaardformules als  ‘gehoord hebbende de beraadslaging, overwegende dat’ en ‘en gaat over tot de orde van de dag’. Zo praat en schrijft verder niemand.

Liesbeth van Tongeren reageert op de tweet: of Jeanine iets beters weet. Op 9 juni tweet die niet alleen haar piramidale herschrijving (voorstel eerst, en dan de twee argumenten), maar ook een inhoudelijke analyse: de piramide legt bloot dat er een gat zit in de logica, dus dat de argumenten het voorstel niet precies afdekken. Ook dat gat dicht ze.

Van Tongeren reageert opnieuw, en wel enthousiast! Nouja, inhoudelijk klopt het nu niet helemaal meer, maar dat ligt eraan dat Mies een buitenstaander is én dat de oorspronkelijke tekst niet eenduidig was. Voor mij is dat heel herkenbaar en bovendien laat het zien dat je met behulp van het piramideprincipe zwakke inhoudelijke plekken in je betoog op kunt sporen – en verbeteren. Een groot pluspunt! 

De opzet met dictum eerst en daarna de argumenten, daar wil Van Tongeren wel eens mee experimenteren. Ik ben benieuwd, dus ik ga @jeaninemies en @groenliesbeth in de gaten houden!

Ik houd van signaalwoorden en de meeste schrijvers mogen er best meer van gebruiken, maar ik weet: je kunt ook overdrijven. In de tekst die één van de studenten Tekstontwerp en persuasieonderzoek analyseerde komen er nogal wat voor, in de alinea onder de foto:

Deze damesschoen is ontworpen om pijlsnel te reageren op elke manoeuvre. Daarnaast heeft de ULTRABoostX een dynamische voetboog waardoor je een ultraflexibele pasvorm en bewegingsvrijheid ervaart. En Adidas heeft met deze fits like a glove-running shoe nog een aantal andere secret weapons uit de kast gehaald. Materialen waardoor de hardloopschoen net een pantoffel is. Neem bijvoorbeeld het materiaal STRETCHWEB, dat verwerkt is in de flexibele rubberen loopzool en zorgt voor een ongeëvenaarde demping. Daarnaast heeft de zool ook het materiaal Continental™ Rubber. En dat zorgt weer voor optimale grip op zowel natte als droge weggedeelten. Als laatste hebben we nog het TORSION® SYSTEM, dat zit tussen de hiel en voorvoet en biedt de nodige stabiliteit tijdens het hardlopen.

De lezers uit het lezersonderzoek reageerden negatief op zo’n overdaad. De structuur is te simpel om zo veel aanduiders te rechtvaardigen. Het is immers een doodgewone opsomming, met bijvoorbeeld als enige uitzondering op een en-en-en-relatie. Dat zie je ook aan de aard van de signaalwoorden: de ene zin naast de andere drukt al gauw daarnaast uit, dus dat is eigenlijk een heel slap signaalwoord.

Moraal: als de verbanden heel simpel zijn, hoef je ze niet te expliciteren. Die kunnen lezers wél zelf bedenken.

Dit is waarschijnlijk de laatste post over het college over overtuigende teksten. Misschien schiet me later nog wat te binnen, maar het vak zit erop: alle studenten hebben een voldoende gehaald en mijn werk is klaar. Ik heb het met plezier gegeven, er zelf ook veel van geleerd en er ook met genoegen over verteld op dit blog (draad)!