Categorie archieven: schrijftips

Wol = grappig en interessant

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Toen ik onlangs in Tekstblad de recensie van Weg met wollig! las, dacht ik: ‘dat klinkt als een ontzettend leuk boekje: geschreven door twee stand-up comedians die eerder in super-wollige omgevingen werkten en dat taalgebruik nu in een boekje aan  de kaak stellen – dat moet zowel grappig als interessant zijn’.

Nou, dat is het ook. Esther van der Voort (voormalig ambtenaar) en Huibert-Jan van Roest (voormalig advocaat) stellen in zeven hoofdstukken steeds een schaap voor: een professionele taalgebruiker die wol produceert. Ze geven een analyse van de wolligheid en advies voor het oplossen ervan: met minder woorden meer zeggen. 

‘Wollig’ vatten ze breed op. Het gaat onder andere om een totaal gebrek aan structuur, vervallen in marketing-one-liners, saaiheid, overmatige gedetailleerdheid en gebrek aan stellingname. Stuk voor stuk zijn dat voor mij herkenbare problemen. De karakters zijn wat uitvergroot natuurlijk, maar ik zie er zó mijn eigen schapen in terug.

In hun beschrijving van de wolligheid doen de auteurs soms precies wat ze het schaap verwijten, maar dan met een dikke knipoog. Die vrouw met de marketing-one-liners, die horen we denken met woorden als miracle morning, buzz, kick-off, bootcamp en Insta-fähig. De IT’er die veel liever met z’n vak bezig is dan met andere mensen (die daar toch niks van begrijpen) met Windows-emulator, VPN-omgeving, lolz en P=NP. Gelukkig zit er achterin het boek een verklarende woordenlijst!

Wat ik aan de analyses vooral goed vind, is dat Van der Voort en Van Roest op zoek gaan naar de oorzaken van de wolligheid. Te vaak blijft het waarnemen van wolligheid steken op het niveau van het symptoom, dus het taalgebruik zelf. De oplossing, ‘klare taal gebruiken’, is dan te simplistisch. Dat gaat niet zomaar namelijk. Van der Voort en Van Roest laten zien dat de wolligheid voortkomt uit persoonlijke neigingen (een chaoot als voorzitter van een vergadering), strategie (in een politieke omgeving is met veel woorden weinig zeggen veilig) en aangeleerd gedrag.

Dat aanleren gebeurt veel in opleidingen. Voor mijzelf is een stokpaardje dat hoger onderwijs te eenzijdig leert structureren: alleen de methodologische opbouw telt. In de praktijk is meestal een andere structuur handiger: die met de kern voorop. Dat zeggen Van der Voort en Van Roest ook tegen de beleidsambtenaar die ook wel onderzochte maar totaal onrealistische scenario’s wil presenteren en tegen de expert die een breed publiek het liefst z’n hele onderzoek uit de doeken zou doen, met 78 sheets in 20 minuten.

Tegen die laatste zeggen ze ook dat hij moet afleren volledig te zijn. Inderdaad is dat er in zijn opleiding ingeramd: docenten rekenen je af op onvolledigheid, al vanaf de basisschool. Dat had ik me niet eerder zo scherp gerealiseerd, ik ga ‘m onthouden. Ik maak nogal eens schrijvers mee die zeggen volledig te willen zijn, en ja, dat staat op gespannen voet met leesbaarheid. Ik daag dat dus wel eens uit, en dit is een extra ingrediënt daarvoor. Van der Voort en Van Roest concluderen: ‘Het is (…) niet zo gek dat Nederlandse kantoren overlopen met mensen die klinken als een eindeloze langspeelplaat’ (p. 31).

De oplossingen in het boek sluiten aan bij die analyse. Ze gaan dus verder dan alleen redactionele zaken. De chaotische vergaderingsvoorzitter moet een collega vragen de tijd en de agenda te bewaken, de IT’er moet oefenen met ‘koetjes en kalfjes’ en de marketing-dame moet wat meer van zichzelf laten zien. Die adviezen zijn doeltreffend en praktisch, met achter elk hoofdstuk eerst het succesverhaal van het schaap in kwestie en daarna ook nog een kort overzicht van de adviezen.

Daar is niets op af te dingen, behalve dat ik de maakbaarheid wat in twijfel trek. Iemand die zijn hele leven al onpersoonlijke en bloedeloze speeches produceert, doet dat ter gelegenheid van zijn pensionering echt niet ineens warm, betrokken en gloedvol. Dat is veel te eng. De gemeenteambtenaar die heel goed heeft geleerd elke politieke gevoeligheid te omzeilen, gaat in de volgende presentatie echt niet ineens wel met de billen bloot. Dat kan in die omgeving helemaal niet. Voordat het zo ver is, heeft haar baas het risico ongetwijfeld alweer bezworen.

Van wolligheid afkomen kan een langdurig proces zijn van individu en/of organisatie. Dat begint met bewustwording en een goede analyse van het probleem. Daar kan dit boek bij helpen. En daarbij is het ook nog eens leuk om te lezen!

 

De oogst aan links

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Hier weer eens wat relevante links van de laatste tijd. De oogst is armer dan anders, maar dat is slechts schijn, want ik heb de afgelopen tijd in losse blogposts regelmatig taal- en tekstzaken uit de media opgepikt, zoals bijvoorbeeld over de ophef rond groter dan/als en over de vaccinatie-teksten. Die komen dan niet in zo’n verzamelblogpost als deze terecht, en dat is omdat ze zo actueel zijn. De schrijftips van Japke-d Bouma van laatst vond ik ook bijzonder genoeg om er meteen een blogpost aan te wijden. Wat dat betreft was het juist een rijke tijd.

Over groter dan/als eerst nog even: dat emmert nog steeds door, ik heb er sinds die post nog een boel meer over gelezen en me er ook regelmatig zeer aan geërgerd. Dat zat hem er dan vooral in dat allerlei mensen er met veel aplomb domme dingen over gingen roepen. Ik kreeg op een gegeven ogenblik een sterk gevoel van medelijden met virologen en epidemiologen, want die maken al meer dan een jaar mee dat allerlei mensen zonder verstand van zaken boude uitspraken doen op hun vakgebied, tot in prominente ‘main stream media’ aan toe. Ik kon me ineens voorstellen hoe dat voelt, en dat gaat om wezenlijkere zaken dan als of dan. Eén van die media, de NRC, corrigeerde gelukkig later wel in een ombudsmanstukje het geblaat van de eigen columnisten. Maar toen er gister wéér een ingezonden brief in die krant stond over deze kwestie (overigens wel een goeie), had ik een sterk gevoel van: waar gáát dit toch over? Hoe kan het wekenlang zo rommelen over – uh, niets.

Nou goed, daar laat ik het dus maar bij.

Wat ook doorrommelt, is de B1-discussie. Daarover onlangs wel weer een goed stuk op Frankwatching – het tij lijkt wat te keren, of liever gezegd: er lijkt goede nuance in het debat te komen. Meer mensen gaan beseffen dat ‘je moet op B1-niveau schrijven’ een holle frase is. Emeritus-hoogleraar taalbeheersing Carel Jansen roept dat al jaren en deed dat onlangs ook weer in een webinar, maar die video is er helaas niet meer.

Altijd leuk in deze blogposts, motto ‘zo hoor je het eens van een ander’: enthousiasme over het piramideprincipe, ook bij Frankwatching.

Waar ik als taalkundige erg van kan genieten zijn dit soort observaties: het ontstaan van een nieuwe naamvalsvorm in het Nederlands: ‘Yo, rectorman!’. Of deze: wat je zoal aan wilgen kunt hangen, o.a. jarretels.

Ook op Neerlandistiek: twee van mijn Leidse collega’s (en vrienden) over de ‘schoolmeestersregel’ dat je dat als moet vermijden. Grappig: ik kende die hele regel niet. Je kunt kennelijk 24 jaar dr. in de taalkunde zijn met zo’n hiaat in je regeltjeskennis. Nouja – Boogaart en Reuneker laten juist zien dat het helemaal geen grammaticaregel is, maar een stijlprincipe: als dat leidt tot een tangconstructie. Fout is dat niet, het maakt de zin hooguit wat complex. Dat nadeel van tangconstructies ken ik wel, natuurlijk. .

Tot slot zoals bijna altijd hier de drie meest saillante links van mijn geliefde blog Slidemagic:

 

 

Vaccineren en taal

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik heb de persconferentie van gisteravond niet gezien, ik had ander werk te doen tussen 7 en half 9 en ik had de vorige keer al het punt bereikt dat ik dacht: waarom kijk ik hier nog naar. Vandaag daarom niets daarover, maar wel een paar coronagerelateerde dingetjes, of eigenlijk preciezer: vaccinatiegerelateerd:

  • Er is de laatste tijd nogal wat kritiek verschenen op de teksten die de vaccinaties begeleiden. Ik had daar zelf al wat over geschreven, onlangs had de Volkskrant er een stuk over, en op YouTube laat een taalambassadeur zien dat het simpelweg veel te veel is. Allebei komen ze tot de conclusie dat het na een dik jaar coronacrisis écht beter had gekund en gemoeten. Inderdaad.
  • op Twitter zag ik een paar mensen kritisch over het speelse gebruik van cursief op de uitnodigingsenvelop:
    Het was mij niet opgevallen, ik vind het ook niet echt erg, maar ik zou het zelf niet zo doen. Ik vind dat de keuze voor cursief geen versieringskwestie is, maar een functionele zou moeten zijn. Dat zie ik hier niet, maar storen doet dat mij niet. Dat heeft te maken met de plek. In een tekst zou ik dit wel afraden.
  • Leuke talige observatie: dat je als ontvanger van het vaccin ‘ik vaccineer’ kan zeggen. Mij lijkt dat met bijbetekenis dat het een soort principe-uitspraak is, dus dat je mee-communiceert dat je geen anti-vaxer bent.
  • In de zijlijn van datzelfde stukje nog twee observaties over de relatie met het Engels: dat jab in Nederland in opmars is (had ik nog niet waargenomen en zou ik zeker niet zeggen) en dat inenten het heeft afgelegd tegen vaccineren.

 

Goede schrijftips van Japke-d. Bouma

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Opvallende tips om duidelijker te schrijven van Japke-d. Bouma in de NRC eerder deze week. Het zijn namelijk allemaal procestips, en dat is niet zo gebruikelijk. Als het gaat over beter schrijven, gaat het veel vaker over het product ervan, de tekst. Over B1 en andere begrijpelijke taal bijvoorbeeld, over hoofdboodschap voorop, jargon vermijden, enzovoort.

Maar schrijven is ook een proces. En van een goed proces knapt het product inderdaad ook op. Daar krijg je blije lezers van.

Mijn favoriete tip is trouwens de laatste, 9. In mijn woorden: vraag door voordat je gaat schrijven. Wat je van tevoren kunt verhelderen, scheelt later in jouw schrijfinspanning en in de kwaliteit van het stuk.

 

Een heel raar rolmodel

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Zaterdag had ik weer zo’n moment dat ik dacht: de overheidscommunicatie rond corona, ik snap er helemaal niks van en ik vind het soms bijna niet te geloven zo slecht. Ik trof toen in de NRC deze paginagrote advertentie aan:

In de eerste plaats snap ik de keuze voor deze boodschap, dit thema helemaal niet. Zoals ik het inschat, zou de overheid op dit moment maar één boodschap moeten geven: laat je vaccineren. Dat is het grootste belang. De rest lijkt me inmiddels een gepasseerd station. Mensen die nu nog niet of niet meer thuiswerken, die krijg je echt niet meer zo ver. Over thuiswerken is het persconferenties lang niet meer gegaan. Dit is dus een losse flodder. Die nogal wat mag kosten.

Dan kan ik verder de woorden nog wel okee vinden, maar het beeld… hoe is het mogelijk.

Bellen tijdens het wandelen is niet verboden, maar iedereen heeft wel de ervaring hoe alleen op de wereld zulke bellers zijn, en hoe veel last je daar als mede-weggebruiker van kunt hebben. Je ziet het hier zelfs aan Sannes blikrichting – weg uit het hier-en-nu. En ja, dat kan storen, ook op het voetpad, maar als ik het goed zie, loopt dat links en loopt Sanne dus ook nog eens op een fietspad – middenop. Dat weet ik niet helemaal zeker, maar dat ik daaraan twijfel is al veelzeggend.

En dan laat ze ook nog een hond uit. Bellend je hond uitlaten – ik ken enkele hondenbaasjes die dat heel erg vinden: je bent dan met je aandacht niet bij je hond. Waarom heb je die dan eigenlijk?

De Rijksoverheid laat op een voorlichtingsfoto iemand zien die midden op een mogelijk fietspad bellend haar hond loopt uit te laten. Als rolmodel voor thuiswerken. Ik blijf het raar vinden dat de Rijksoverheid het niet beter doet dan dit. Ze hebben daar echt goede mensen zitten, met verstand van communicatie. Ze weten dat pretesten van dit soort dingen verstandig is. Hebben ze dat niet gedaan, of zaten er geen oplettende fietsers en hondenbaasjes in die steekproef?

 

Even over de taalnormendiscussie

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Even voor de zekerheid – misschien zijn er lezers van dit weblog die wat meekrijgen van de – ergerlijke – discussie over taalnormen (groter als) die afgelopen week is losgebarsten naar aanleiding van het verschijnen van de nieuwe e-ANS. Denk je – hoe zit dat? Lees dan deze goede uitleg van Steven Delarue.

Hoofdboodschap: er verandert he-le-maal niets, behalve dan dat de e-ANS de uitleg bij sommige taalverschijnselen is uitgebreid, genuanceerd, verbeterd, gemoderniseerd. Dikke winst. Voor de professionals – want dat is de doelgroep van de ANS.

Mijn ergernis zit ‘m erin dat er heel domme, ongenuanceerde en reactionaire dingen over geroeptoeterd worden, ook in de reguliere media (dus niet alleen op Twitter). Boel domheid, veel slecht lezen, veel scoringsdrang. Tsja….

 

Die en dat versus hij en zij

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Een tijdje geleden kwam ik op Twitter terecht in een klein discussietje over het woord ze hier, waar iets mee is, maar wat – zo vroeg @psteenwinkel zich af :

Wat vind je van deze discussie? Ze is vrij vertaald uit een discussie op <website>

Verwijzen met een persoonlijk voornaamwoord naar een de-woord is vaak lastig omdat ons gevoel voor mannelijk en vrouwelijk niet zo scherp is, dus is het dan ze of hij, maar dat was hier het probleem niet. Ik hoefde discussie niet eens op te zoeken om te weten dat ze in dat opzicht prima is.

Volgens mij was er iets anders mee: met een persoonlijk voornaamwoord verwijs je in principe terug naar het onderwerp van de zin (je), niet naar iets wat achter een voorzetsel staat. Daarvoor gebruik je een aanwijzend voornaamwoord (deze, die, dit, dat). Ik heb daarover al vaker discussie gehad, en niet iedereen blijkt dat zo te ervaren, dus dat deze twee zinnen verschillen in wie er verkouden is:

Jan ging wandelen met Piet. Hij was verkouden.
Jan ging wandelen met Piet. Die was verkouden.

In de eerste zin is Jan verkouden, in de tweede Piet. Voor mij werkt dat zo, maar niet voor iedereen, zo bleek op Twitter

Ik meen me ook te herinneren dat ik er ergens in mijn studie iets over geleerd had, maar ik had niks in de boekenkast staan erover. Het is zeker geen regel die zijn weg heeft gevonden naar de handboeken. Ik had hem toch niet zelf verzonnen ofzoiets?

Na die discussie van vorige maand heb ik nog eens wat grondiger online gezocht, en ja, zowaar, ik heb gelijk, nouja, bijna – het zit net een beetje anders. Dit staat in de e-ANS:

In het algemeen kan gesteld worden, dat bij voorkeur het aanwijzend voornaamwoord gebruikt wordt als wordt teruggewezen naar een persoon of zaak die pas in de conversatie geïntroduceerd is. Heel vaak openen die en dat dan ook een nieuwe zin.

Aha, het zit net een beetje anders: het is niet zozeer een kwestie van grammaticale rol (onderwerp versus iets achter een voorzetsel) maar van gegeven/nieuw: het persoonlijk voornaamwoord verwijst naar het al langer in gesprek of tekst bekende, het aanwijzend voornaamwoord naar het nieuwe. Dat overlapt voor een groot deel met die grammaticale rollen, maar niet helemaal.

Ik ga ‘m onthouden!

Blijft wel wonderlijk dat niet iedereen het zo aanvoelt. Dat is natuurlijk eigenlijk belangrijker dan  wat er in naslagwerken staat.

 

(Even heel kort en snel taalkundig nog een stapje verder. Dat ik dit interessant en dat ik dit weet heeft ermee te maken dat ik me voor mijn proefschrift heb beziggehouden met persoonlijk voornaamwoorden en waar die belanden in de zin. Daarvan weet ik dat persoonlijk voornaamwoorden werken als verwijzingen naar een soort hoofdpersonen door wiens ogen we meekijken en aan wie we het verhaal en dus ook nieuwe informatie ophangen. Alleen de eerste introductie van discussie hierboven is nog niet genoeg om als zo’n hoofdpersoon op te treden. Het grammaticale onderwerp heeft zo’n soortgelijke functie als identificatiefiguur, en je ziet dus dat de meeste persoonlijke voornaamwoorden inderdaad onderwerp zijn – ik is veel frequenter dan mij. Want we zitten ook nog eens zo in elkaar dat we bij voorkeur onszelf als identificatiefiguur gebruiken – ik is echt reuzefrequent. Wat helemáál zeldzaam is, en daar komt de link met mijn onderzoek, is een lijdende vorm met door mij, dus iets als ‘Dit wordt door mij geschreven’. Het is raar om jezelf ten dele als identificatiefiguur op te voeren: een beetje wel (mij), een beetje niet (achter een voorzetsel, niet als onderwerp, zoals ik ‘ik schrijf dit’).)

 

Ongeloofwaardige persconferentie

Louise Cornelis Geplaatst op door  

De persconferentie van gister vond ik wel een tragisch dieptepunt  in de geloofwaardigheid van Rutte en De Jonge. Dat kon ook bijna niet anders, kort na Ruttes moties van wantrouwen/afkeuring, het lekken en weer terug moeten trekken van 21 april als datum waarop de terrassen open zouden mogen en de tromboseproblemen van de vaccins. Ik keek dan ook eigenlijk vooral weer vanuit vakinhoudelijke interesse. Hieronder de punten die mij bij Rutte het meest opvielen als ongeloofwaardige argumentatieve keuzes, iets soortgelijks zou ook kunnen voor De Jonge.

  • De loze beloften van de zoveelste routekaart of openingsplan of hoe het nu ook heten mag, en dat het einde nu echt, maar dan ook écht, in zicht is. Dat er op 28 april weer meer kan, als dan de piek van de derde golf voorbij is – maar die is nog niet eens bereikt, zo begrijp ik van de deskundigen die ik volg op Twitter. Je weet sowieso eigenlijk nu al dat je die datum kan schudden, want ziekenhuisopnames volgen de besmettingen en die dalen niet, dus zullen de ziekenhuiscijfers ook niet dalen. Weer een worst voor de neus, al vraag ik me af of er nog iemand is die er iets van gelooft. En dan Rutte maar klagen dat die datum van 21 april voor de terrassen ‘een eigen leven’ is gaan leiden…. 
  • Het ontwijken van de verantwoordelijkheid. Rutte begon bijvoorbeeld met het aanhalen van een ziekenhuisbestuurder die schreef over de twee werelden waarin hij leeft: buiten het ziekenhuis, waarin mensen op terrasjes willen zitten, en binnen het ziekenhuis, waarin mensen zich uit de naad werken voor de derde golf. Rutte herkende die twee werelden, zei hij, en het kabinet worstelt ermee. ‘Ja,’ dacht ik, ‘en dat dat zulke tegengestelde werelden geworden zijn, dat heb je zelf mee in de hand gewerkt – bijvoorbeeld door zo’n hoog aantal besmettingen te accepteren, en mensen al maandenlang worsten voor de neus te houden over versoepelingen.’ Ik denk daarbij ook regelmatig dat de framing waar ik me al een jaar aan stoor, van de kwetsbaren die suggereert dat er ook onkwetsbaren zijn, hier een rol in speelt. Die tweedeling wordt er al meer dan een jaar ingepeperd en zet die twee groepen tegen elkaar op. Terwijl de crux van een besmettelijk virus is dat we er allemaal verantwoordelijkheid in hebben.
  • Misplaatste superioriteit. De hele persconferentie lang vond ik dat het klonk alsof het veel beter gaat dan dat het gaat, en op twee momenten van Rutte schoot dat echt door:
    • ‘Net als de landen om ons heen’ (3’15) – oja? In Duitsland liggen de besmettingen lager, het VK is daadwerkelijk aan het versoepelen na een zeer succesvolle vaccinatiecampagne, Denemarken doet het op alle fronten beter. Nederland is niet ‘net als de landen om ons heen’, Nederland doet het relatief slecht, met de torenhoge viruscirculatie en het lage vaccinatietempo. 
    • Het moment waarop ik me verslikte: rond 6’45 zegt Rutte ‘kijk eens hoe ver we met elkaar zijn gekomen’. Pardon? 20.000 doden and counting, een overbelaste zorg, uitgestelde andere zorg, een maandenlange kwakkellockdown, grote polarisatie, steeds meer psychische problemen, mensen die het virus niet serieus nemen (vgl. deze interessante observatie van Sharon van Rouwendaal gister), steeds minder draagvlak voor de maatregelen, de vaccinatie-traagheid en -chaos… en daar moeten we trots op zijn?

Dan was er natuurlijk ook nog het bordje met de basismaatregelen. Goed idee! Alleen maar een jaar te laat!

Edit: net wordt me op Twitter nog iets helder: de groepsimmuniteit is terug van weggeweest en als je door die bril kijkt, doet Nederland het natuurlijk inderdaad goed/beter dan Duitsland. Misschien verklaart dat iets van het positieve beeld in de persconferentie. Tsjonge. De prijs aan doden, zieken (ernstig en/of landurig) en andere schade is wel heel hoog.

Ook de vaccinatie-informatie is slordig

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Onlangs had ik me hier al verbaasd over de slordige stem-informatie, welnu, de vaccinatie-informatie kan er ook wat van. Waar zijn toch de tekst-experts bij de instanties? Hieronder de dingen die mij bij een snelle blik meteen opvielen.

Ik zag de uitnodiging voor het vaccineren van iemand die daarvoor naar de huisarts moest. Dat is al meteen ingewikkeld, of in elk geval niet-conventioneel: een dubbele afzender. Dat was meteen te zien: de envelop was van het RIVM met een stempel van de huisarts erop.

In die envelop zaten papieren van diverse herkomst, en dat was ook te merken: de RIVM-brief heeft het er nogal nadrukkelijk over dat je achterop de oproepkaart kunt aanvinken of je wel of niet toestemming geeft voor het doorgeven van je gegevens aan het RIVM. De achterkant van de oproepkaart, nouja, briefje, was echter blanco.

Nog eentje: het huisartsenbriefje vraagt om een nieuwe afspraak te maken bij een temperatuur boven de 37,5 graad koorts, maar de RIVM-richtlijn is 38.

Het RIVM-gedeelte bestaat uit twee papieren:

  • Een formeel ogende brief van twee kantjes die dus deels niet van toepassing is en die sowieso te lang, te moeilijk en te saai zal zijn voor veel mensen. Ook nog een stevige tekstblunder: onder het kopje ‘Is het coronavaccin veilig?’ staat:

Het vaccin tegen corona is uitgebreid getest. Dat gebeurt bij alle medicijnen en vaccinaties. De veiligheid van het vaccin wordt ook de komende jaren zorgvuldig en kritisch gecontroleerd.

Volgens mij hoef je geen al te grote achterdocht te hebben om daar ‘nee’ in te lezen, zeker in een week waarin de veiligheid van één van de vaccins hot topic was.

  • Een kleurige folder, met daarop juist opvallend summiere algemene informatie (klik erop om te vergroten):

Voor wie zo’n blokje over ‘wat is corona?’ nog iets toevoegt, is mij een raadsel – die lezen dit heus ook niet. En waarom alleen zwangeren noemen als groep die zich zorgen maakt? De ‘minimaal drie weken’ tussen de vaccins die voor velen (inclusief deze persoon) 2,5 maand zijn lijkt me ook verwarrend, en hier staat dan wel dat het vaccin veilig is – plus bijwerkingen, maar niks over de trombose die in de actualiteit was. Als vervangende bijsluiter is dit veel te summier. En zo is er nog wel meer. 

In de twee papieren samen ontbreekt ook nog wel heel wat – althans, wat mij belangrijk lijkt, bijvoorbeeld: wat moet je doen als je je na vaccineren beroerd voelt, wanneer ben je beschermd en wat mag/moet je dan wel/niet (met uitleg over dat je dan misschien nog wel besmettelijk bent), en uitleg over dat vaccineren ook een collectieve verantwoordelijkheid is. Zo goed is de overheidsvoorlichting verder ook niet immers.

Dit kan echt stukken beter. Het is maar tekst, het is maar papier – het effect daarvan moet je niet overschatten. Maar toch… deze papieren gaan naar miljoenen mensen, en als ik dan lees dat er een heleboel mensen niet komen opdagen terwijl onze gezamenlijke toekomst afhangt van een hoge vaccinatiegraad… dan erger ik me toch. Zet dan op het gebied van de voorlichting alles op alles!