Categorie archieven: Leestips

Interessante boeken, artikelen en websites.

Een kritische blik op consultacy

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Deze zomer heb ik Het consultancy rapport. Over falende managers en inhalige adviseurs gelezen, een boek van Jörg Staute. Nee, geen linkje naar Bol dit keer, het boek is daar nog wel te koop, maar alleen tweedehands, want het stamt al uit 1998; de oorspronkelijke Duitse versie zelfs al uit 1996.

Staute analyseert en bekritiseert de consultancy-branche, die volgens hem sterk in opmars is omdat managers en politiek in gebreke blijven. Desalniettemin lijken consultants voor Staute wel de bron van alle kwaad: zijn betoog is nogal ronkend anti-consultancy. Dat schiet wat mij betreft behoorlijk door, al kraakt hij wel een aantal behartigenswaardige noten, bijvoorbeeld over de fraaie woorden waarin consultants nare adviezen verpakken: ‘bezuinigen’ en ‘ontslaan’ zul je in de meeste rapporten niet aantreffen. Maar hij gaat wel erg ver in zijn verdenking van allerlei belangenverstrengelingen, van alleen maar bezig zijn met hun eigen gewin, en zelfs van inmenging in de branche van Scientology.

Voor mij zijn consultants ook bepaald niet heilig. Ik heb me bijvoorbeeld in de loop der jaren wel verbaasd over het gemak waarmee conclusies getrokken worden (‘beat the data until they confess’) en er over het levenswerk van mensen beslist wordt (‘ontslag is een uitdaging’), en over de modegevoeligheid van de adviezen. De neiging tot verfraaien en verhullen van pijnlijke boodschappen is iets wat in mijn vakgebied, het schrijven, ook een rol speelt, en waar ik nog wel eens tegen protesteer (‘eerlijk duurt het langst’). Enzovoort. Maar ik kon me bij het lezen van dit boek niet aan de indruk onttrekken dat Staute wraak wilde nemen ofzoiets. In de inleiding vertelt hij over zijn ervaringen met afwijzing op sollicitaties door consulting-firma’s, zit dat erachter?

Twee andere bezwaren zijn dat het boek relatief oud is, al is het heel makkelijk het naar de huidige tijd te vertalen en dan nog steeds actueel, en dat het nogal Duits is: de uitgever heeft geen moeite gedaan de voorbeelden de vernederlandsen. Dat is af en toe wat vervreemdend. Daar staat tegenover dat Staute wel meeslepend schrijft en dat het boek dus lekker leest. (zie verder ook deze recensie)

Ik heb het boek natuurlijk uitgepluisd over teksten en presentaties van consultants. Anders dan de titel doet vermoeden, staat daar niet zo veel over in. Een paar raakvlakken:

  • Consultants spreken volgens Staute hoogdravend, wat past bij hun serene, onaantastbare positie. Ideeën heten concepten en met behulp van talrijke anglicismen worden platte begrippen moderner en ingewikkelder gemaakt. Zo kom je op iets wat ik ‘management speak‘ zou noemen: inderdaad ergerlijk. De taal lijkt veelzeggender dan hij is.
  • Bij presentaties gaat het er vooral om competentie en zelfverzekerdheid uit te stralen – dat is volgens Staute belangrijker dan de inhoud. Mijn indruk is dat veel consultants zelfverzekerdheid ontlenen aan de inhoud, vandaar de neiging te veel en te volle sheets over het publiek uit te storten.
  • Ook Staute signaleert dat een pijl van alles kan betekenen (hier doe ik dat), of meer in het algemeen: dat de visuele frameworks in presentaties (bijvoorbeeld de drie horizonnen van McKinsey) zonder toelichting en uitleg onbegrijpelijk en nietszeggend zijn.
  • Staute maakt korte metten met het idee dat consultants neutraal zijn. Dat doet me denken aan de discussies die ik vaak heb over ‘objectiviteit’, dat een adviesrapport ‘objectief’ zou moeten zijn. Daar geloof ik niet in: adviseren is gekleurd omdat een adviseur de belangen van de opdrachtgever dient. Volgens Staute is het eerder zo dat een adviseur z’n eigen belangen dient, maar dat is dan weer zijn cynische kijk natuurlijk.
  • Volgens Staute is er bij veel workshops (en aanverwanten) sprake van schijn-inspraak, en ook dat herken ik wel: inspraak ‘moet’ en dus zijn sommige adviseurs geneigd om iets interactiefs te organiseren terwijl de uitkomst al vaststaat. Dat vind ik de boel bedonderen. Meestal is het een kwestie van heel goed helder maken waarover deelnemers wel en niet kunnen meedenken, en hoe (passende werkvorm), zodat de speelruimte niet groter lijkt dan hij is.

Wel aardig, dus, een keer zo’n kritisch blik. Maar voor inside information over het reilen en zeilen van het bedrjifsleven vond ik De Prooi talloze malen beter.

Nieuw woord: schrijftomatisme

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Het is maandagochtend en ik heb al een nieuw woord geleerd deze week: schrijftomatisme. Van dit nieuwsbericht: http://www.schrijvenonline.org/nieuws/schrijvende-professional-lijdt-aan-schrijftomatisme Herkenbaar fenomeen, ja, ik moet dan altijd meteen denken aan die deelnemer aan een training van me die spontaan eruit flapte: ‘goh, ik heb me nooit gerealiseerd dat je bij schrijven rekening zou moeten houden met een lezer’. Ik ga het boekje maar eens bestellen dus!

De kracht van net niet het piramideprincipe?

Louise Cornelis Geplaatst op door 2

Natuurlijk wil ik op dit weblog aandacht besteden aan het verschijnen van een Nederlandstalig boek over het piramideprincipe. Maar De kracht van het piramideprincipe is een directe concurrent van mijn eigen Adviseren met perspectief. Dat brengt me in een lastig parket, want het is nogal wiedes natuurlijk dat voor mij geldt, analoog aan de beroemde WC-eend-slogan: ik van Adviseren met perspectief adviseer Adviseren met perspectief.

Oftewel: alles wat ik erover zeg en schrijf zal in het licht van mijn belang gezien en begrepen worden. Dus houd ik het kort, maar wel fundamenteel.

De methode voor ‘helder schrijven en denken’ die in De kracht van het piramideprincipe uiteengezet wordt, is niet HET piramidepricipe à la Barbara Minto, maar een verbrede en verdunde variant erop. Verbreed naar onder andere instructieve en informatieve teksten (waar Minto zich tot adviserende teksten beperkt); verdund door véél minder hoge eisen aan logica, argumentatie, synthese en formulering te stellen dan Minto.

Het duidelijkst wordt voor mij het verschil aan de hand van de voorbeeldteksten achterin het boek. Dat de kopjes van een ‘piramidenotitie’ (p. 93) en adviesrapport (p. 96) geformuleerd zijn als vragen in plaats van als boodschappen (ter vergelijking: dat is alsof een krantenkop zou luiden ‘wat is er gebeurd vandaag?’) en dat een ‘onderzoeksrapport’ bestaat uit de onderdelen ‘conclusie – aanbevelingen – onderzoeksresultaten – methode van onderzoek’ (p. 98) (= methodologische opbouw, maar dan omgekeerd) … pfoe, die twee dingen alleen al wijken wel heel sterk af van Minto.

Nou mag wat mij betreft iedereen met het piramideprincipe doen wat hij of zij goed acht, en er is volgens mij zeker behoefte aan een ‘light’ versie van het piramideprincipe; ik pleitte daar al eens voor en voor zo’n boek als dit is dus zeker ruimte op de markt.

Maar auteurs Eline Janssen en Marita van Hassel-van Rijssen doen het voorkomen alsof zij HET piramideprincipe brengen, en leggen nergens verantwoording af voor de verschillen met Minto. En dat vind ik simpelweg niet netjes, of, preciezer geformuleerd: dat overschrijdt mijn professionele normen voor omgang met bronnen.

Maarja, ik stel kennelijk in het algemeen wat hogere eisen. En adviseer ik daarom… enfin, dat spreekt voor zich!

Schrijversnachtmerrie

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik ben sinds een paar dagen bezig in Het feest van list en bedrog van Herman Chevrolet. Centrale idee van dat boek is dat wielrennen zo fascinerend is omdat het dezelfde structuur heeft als mythen en klassieke verhalen. Dat is voor mij als wieler- en literatuurliefhebber natuurlijk een gedachte om van te smullen, en ik lees het boek dan ook met veel interesse. De uitwerking is een tikje moeizaam, vind ik, omdat het boek óók een geschiedenis van de wielersport wil zijn, en die twee structuurprincipes (geschiedschrijving versus betoog rond dat centrale idee) botsen. Maar het is wel de moeite waard.

Meteen de allereerste pagina (p. 7, ‘Ter verantwoording’) vond ik opzienbarend. Daar beschrijft Chevrolet namelijk de nachtmerrie van elke schrijver. Hij had het idee om de wielersport te koppelen aan de 36 dramatische situaties van Georges Polti, sterker nog, hij had dat al besproken met zijn uitgever. En toen verscheen er een nieuw nummer van het literaire wielertijdschrift De Muur, met daarin een artikel van Bert Wagendorp waarin die precies diezelfde gedachte uitwerkt: de 36 dramatische situaties geïllustreerd aan de hand van wielrennen, daarmee verklarend waarom dat zo’n mooie sport is.

Chevrolet en Wagenaar hadden allebei hetzelfde idee gehad, Wagenaar was eerder met de publicatie, Chevrolets plan viel in duigen. Ieks. Elke schrijver is er bang voor, volgens mij, dat je met iets bezig bent en dat dan net eerder iets verschijnt wat het gras voor je voeten wegmaait. Het leidt bij Chevrolet tot ‘wat binnensmonds gevloek’ – dat zal wel een understatement zijn, neem ik aan.

Het huidige boek is plan B, zal ik maar zeggen. Misschien verklaart dat ook wel waarom het net niet lekker loopt.

Haantje

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister kreeg ik van een vriendin Haantjes te leen, het nieuwste boek van Kluun. Ik heb het vandaag, in de trein en tussendoor, in één ruk uitgelezen. Ik was wel weer toe aan zo’n hapklare brok, na De ontdekking van de hemel, en wat ik me niet had gerealiseerd van dat boek, was dat het de advies- en consultingwereld zo op de korrel neemt. Die is voor mij natuurlijk heel vertrouwd, vandaar dat ik moest lachen, zeker als het ging over imponeertactieken met presentaties, een voorgekookt verloop van de gesprekken, en de talloze rapporten, vol met door de secretaresse bij elkaar gesprokkelde gegevens, die bij de cliënt in de bureaula verdwijnen… Heerlijk.

Voor elke marketeer en consultant met een beetje vermogen tot zelfrelativering is het boek een aanrader. Ik had het zelf niet zo gauw gekocht – met mijn allergie voor hypes hoef ik zo nodig geen Kluun, en Komt een vrouw bij de dokter heb ik met zéér gemengde gevoelens gelezen. Vandaar dat ik maar zijdelings had geregistreerd dat er een nieuw boek van hem uit was, en niet had begrepen dat het over een wereld gaat die ik ken. En dat maakt het de moeite waard, ook al is het natuurlijk, net als in Komt een vrouw bij de dokter, een overdreven beeld dat soms ook ergernis opwekt. Maar ik kan eerlijk gezegd makkelijker lachen om gekke marketing- en consultantneigingen dan om kanker en overspel.

Een wereld die ik (her)ken – of kende: het boek speelt in 1998, en het is nu toch wel een beetje anders. Al belanden er nog steeds adviesrapporten in de bureaula.

Overtuigend presenteren

Louise Cornelis Geplaatst op door 3

Net uit: Overtuigend Presenteren, van Mark Pluymaekers. Een leuk boek, net een beetje anders dan de meeste presentatie-adviesboeken. Goed eraan vind ik de sterke nadruk op het effect dat een presentatie moet hebben op het publiek. Dat moet bijvoorbeeld iets onthouden of iets gaan doen. Hoe krijg je dat voor elkaar? Niet alleen door een verhaal erin te gieten of gelikte sheets te maken. Je kunt bijvoorbeeld denken aan het publiek aan het werk zetten, nadrukkelijk emotioneel te betrekken bij de presentatie, geheugensteuntjes gebruiken – maar ook aan het concretiseren van de informatie en de adviezen. Het boek laat zien hoe je dat aanpakt.

Dit soort tips zijn afgeleid van moderne inzichten uit de psychologie en communicatiewetenschap, waaruit wel gebleken is dat alleen informatie in mensen gieten geen garantie geeft voor daadwerkelijk effect. Aandacht voor hoe je dat effect wel krijgt, is dus zeer de moeite waard.

Geheel in lijn met de mode in de menswetenschappen wordt in het eerste hoofdstuk zelfs even uitgelegd in welk onderdeel van onze hersenen ons vermogen tot inleving huist – zo broodnodig voor een goede presentatie. Dat schiet wat mij betreft wat door, maar goed, het ziet er wel wetenschappelijk doortimmerd uit.

Op een paar onderwerpen waar ik zelf goed ‘in’ zit, vind ik het boek echter wel wat oppervlakkig. Bij structuren komt het niet verder dan de inmiddels al dertig jaar oude en al talloze malen in tientallen handboeken overgeschreven vaste structuren. Voor het ontwerp van slides staat er wel in hoe het niet moet (met ‘foute’ voorbeelden van onder andere grafieken) op p. 53, maar niet hoe die dan wel zouden moeten. De voorbeelden van presentaties, op bladzijde 83 en 84, vind ik dan ook bloedeloos. Dat is precies het type presentatie dat ik mensen afleer, gebaseerd op de vaste structuren en met nietzeggende titels op de slides  (Aanleiding, Maatregel X, Conclusies).

Bij die voorbeelden staat het advies om per dia 2 tot 3 minuten te rekenen. Als je dan te veel dia’s hebt voor je spreektijd, moet je er samenvoegen. Ik geloof sowieso niet in een vaste of gemiddelde tijd per dia, en al helemaal niet dat samenvoegen van slides het probleem van te veel informatie oplost: dan krijg je een complexere sheet, waar je dan dus prompt langer over praat – zeg 5 minuten. Daar win je niets mee – integendeel.

Een laatste voorbeeld: de redenatie over visualiseren (p. 91), ter onderbouwing van het belang van oefenen, gaat mank. De visualisatie van je eigen proces en van het door anderen bekrachtigde resultaat worden daar door elkaar gehaald. Voor zover ik weet uit de sportpsychologie, werkt het eerste wel en het tweede niet. Pluymakers gebruikt het tweede om het nut van het eerste te betwijfelen, en daarom oefenen te bepleiten. Ik ben het wel eens met het advies te oefenen – maar dat mag van mij zonder zo’n quasi-wetenschappelijke onderbouwing gegeven worden.

Al met al overheerst bij mij de indruk dat het een leuk, origineel boek is, met een boel nuttige tips, maar dat de wetenschappelijk er hier en daar met de haren bijgesleept is. En daardoor word ik dus ook kritischer – want dan moet het ook echt kloppen allemaal – en dat doet het dus net niet. Dat is jammer eraan. Maar goed, voor een minder kritische lezer en een beginnende presenteerder biedt het wel leuke ideeën. Gematigd positief ben ik dus.

Argumentatietheorie in de praktijk

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Een mooi voorbeeld van een argumentatieve analyse is het artikel ‘Ieders waarheid, een geconstrueerde waarheid’ . Het gaat erover hoe makkelijk Alberto Contador tot dopingzondaar werd uitgeroepen toen er 0,00000000005 gram per milliliter clenbuterol tijdens de Tour de France in zijn bloed werd aangetroffen. Schrijver Bram Brouwer laat zien hoe vervolgens de drogredenen/valse beschuldigingen over elkaar heen buitelden.

Een mooi voorbeeld van kritische argumentatieve analyse in de praktijk – al laat dit artikel ook wel zien dat je naast kennis van argumentatie ook veel vakkennis nodig hebt om je goed te kunnen verweren.

Congo

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Vandaag begonnen in Congo. Een geschiedenis van David van Reybrouck, het boek dat de AKO Literatuurprijs en de Libris Geschiedenisprijs won, en dat mij daarvoor al was aangeraden. Ik ben meteen enthousiast.

Op p. 24 leer ik een nieuw woord voor ‘Nederlands’: Kiflama. Ki- is het voorvoegsel voor talen in de Bantoe-talen die in Congo gesproken worden (te vergelijken met onze ‘s’ die de naam van het land verandert in een taal; Bantoe-talen zetten zoiets er alleen voor, wij erachter). Flama is het woord voor Vlamingen, met wie de Congolezen bekend waren vanwege de Belgische kolonisatie.

Een paar pagina’s verder (p. 26) stuit ik op een zin die ik heel mooi vind, zowel van vorm als van inhoud:

Er bestaat een kwalijke tendens om de geschiedenis van Congo te laten aanvangen met de komst van Stanley in de jaren 1870, alsof de inwonders van Centraal-Afrika treurig rondwaarden in een eeuwig, onveranderlijk heden en de doorreis van een blanke moesten afwachten alvorens ze bevrijd werden uit de wolfsklem van hun voorhistorische lamlendigheid.

Aah, zo te kunnen schrijven… Want daarom lees ik dit soort boeken graag. Nouja, in dit geval interesseert het onderwerp me ook en ben ik benieuwd naar de visie van de auteur – maar goede boeken lezen is een must voor iedereen die zijn/haar eigen schrijven serieus neemt. En gelukkig is het ook erg fijn – ik heb in dit boek nog bijna 600 pagina’s te gaan!

Harry Mulisch

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Het gaat al sinds gisterochtend over bijna niets anders… ook voor mij betekent Harry Mulisch iets bijzonders, of liever gezegd: één van zijn boeken, De Aanslag. Dat kwam uit in 1982. Ik zat toen op de middelbare school, en had goed contact met mijn leraar Nederlands. Ik wist toen nog niet dat ik (in 1984) zelf Nederlands zou gaan studeren, maar ik was wel goed in dat vak en ik vond het, als één van de weinigen in mijn nogal exact en praktisch geöriënteerde klas, leuk en interessant. Bovendien wist mijn leraar dat ik graag las, en dus veel meer dan wat er ‘moest’ voor de literatuurlijst.

Hoe het precies ter sprake kwam, weet ik niet meer, maar in elk geval: mijn leraar had De Aanslag net gekocht om zelf te lezen – hij moest de Nederlandse literatuur bijhouden immers. En ik wilde het graag lezen. Toen kreeg ik een bijzonder privilege: ik mocht het lenen!

Nou, dat vond ik heel wat. Een kakelvers boek, net uit, rechtstreeks in mijn handen, niet via een bibliotheek, en nog niemand anders in mijn omgeving had het gelezen! Ik heb het ademloos uitgelezen, vond het prachtig. Het was bovendien een soort bondje tussen mij en mijn leraar. Dat is in de jaren daarna gebleven, en misschien ben ik daarom wel Nederlands gaan studeren.

De herinnering aan het mogen lenen van De Aanslag kleeft voor mij aan Harry Mulisch: m’n eerste ‘verse’ literaire leesboek. Naderhand heb ik veel meer van hem gelezen, en onder de indruk was ik wel vaker. Het stenen bruidsbed bijvoorbeeld las ik toen ik zelf net in Dresden geweest was en bezig was te ontdekken dat de Duitsers ook slachtoffers geweest waren in de oorlog. Maar De ontdekking van de hemel heb ik niet gelezen, omdat ik het toen zo gehypet vond. Misschien moet ik het maar eens in de herkansing doen?