Categorie archieven: Leestips

Interessante boeken, artikelen en websites.

Mag ‘kommaneuker’ ook dan?

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Aangezien het vandaag in het nieuws over het woord mierenneuker gaat, hier even een kleine anekdote. Het is van lang geleden, ik moest even zoeken en het blijkt terug te gaan tot november 1997. Toen bezocht ik het congres van Genootschap Onze Taal. Daar sprak Youp van ’t Hek en een schriftelijke weergave van diens lezing staat ook nog online.

Van ’t Hek maakte de leden van het genootschap uit voor ‘kommaneukers’. Als ik eens iets zeg in een training ofzo over komma’s, moet ik daar altijd aan denken: ojee, het tekstenvak gedegradeerd tot kommaneuken. Komma’s zijn soms best belangrijk, maar je moet niet overdrijven natuurlijk.

In de lezing ging Van ’t Hek nog een stapje verder, als ik het me goed herinner. Hij wist namelijk dat er ook mensen in de zaal zaten die kommaneukten voor geld – betaald tekstenwerk dus, zoals ik ook doe. En dat zijn dan dus, uh, jawel… kommahoeren!

Kille zorgtaal

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Interessant stukje op Tekstblog, over hoe de taal in de zorg ontdaan is van alle warmte. Het laat mooi zien hoe een manier van schrijven het gevolg is van een manier van denken en werken. Als tekstschrijver kun je zo misschien nog wel wat bereiken, door van het gedrocht van een voorbeeld iets leesbaars te maken. Maar een training ‘leesbaar schrijven’ is in zo’n situatie zinloos. Het beste zie je dat aan de hand van het voorbeeld aan het eind. ‘Het einde van je zorgcarrière bereiken’ – de leesbaarheid van die zin is het probleem niet…

Net uit: recensie handboek

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Net is verschenen het wetenschappelijke Tijdschrift voor Taalbeheersing van april 2012 met daarin een recensie van mij van het boek Functioneel en strategisch schrijven. Dat is een handboek, en zulke boeken bespreek ik vaak hier, op het weblog, in plaats van in een wetenschappelijk tijdschrift. Dat had ik met dit boek niet gedaan, om het niet dubbelop te doen. Dus nu nog even wat erover.

Als je dit weblog al langer volgt, weet je dat ik meestal niet zo heel erg enthousiast ben over wat er op mijn eigen vakgebied verschijnt aan handboeken voor zakelijk schrijven. Ik vind dat die boeken elkaar nogal veel overschrijven, dat er dus zelden wat nieuws onder de zon is, en vaak vind ik ze ook erg ver af staan van de praktijk zoals ik die ken uit de organisaties waarvoor ik werk. Ik liet er net eens even mijn gedachten over gaan, en eigenlijk vond ik maar één boek de afgelopen tijd goed en vernieuwend: Rapportbestrijding!

Over Functioneel en strategisch schrijven ben ik ook heel kritisch. De intentie is goed: schrijven leer je door het veel te doen. Maar er zit een probleem in dat met doelgroepen en genres te maken heeft, dat ga ik hier verder niet uitleggen (doe ik in het tijdschrift wel) en verder vind ik het voorbeeldmateriaal eenzijdig (alles gaat over ouderschap en opvoeding) én leunt het boek sterk op een ander.

Daar wou ik het voor hier maar bij laten.

Is dat nou  nodig, steeds zo kritisch zijn? Ik vind van wel. Ik hoop dat ik enig recht van spreken heb, omdat ik zelf door dit weblog en mijn andere vak- en straks hopelijk ook weer wetenschappelijke publicaties zelf mijn best doe om de schrijfadvisering naar een hoger plan te trekken. Die professionalisering is broodnodig namelijk.

Beter schrijven? Beperk de onzekerheid

Louise Cornelis Geplaatst op door  

De laatste tijd heb ik voor het piramideprincipe-onderzoek een flink aantal wetenschappelijke artikelen gelezen. Ik ben zelf bezig met een (de tweede) wetenschappelijke publicatie erover, en ik wilde die zo goed mogelijk verankeren in de theorie. Vooral dankzij het speurwerk van mijn scriptie- en andere studenten breidt zich het aantal relevante publicaties uit. Relevant wil zeggen: zijdelings gerelateerd aan. Onderzoek naar het piramideprincipe is er namelijk niet, voor zover ik weet, dus het gaan om aanverwante zaken.

Meestal is het lezen van zo’n artikel enigszins teleurstellend. Ook voor mij is het geen peuleschil om in het Engels zware, vaak abstracte en stug geformuleerde kost te lezen, en die inspanning levert lang niet altijd klinkende resultaten op, in de zin van: hier kan ik wat mee, voor het artikel of voor de praktijk. Maar ik had ook wel momenten dat ik op het puntje van mijn stoel zat.

Het meest had ik dat bij een artikel van Robert Brown en Carl Herndl, ‘An ethnographic study of corporate writing: job status as reflected in written text’. Het is eigenlijk al een ouwetje: uit 1986. En ik kende het indirect al, omdat andere onderzoekers er wel eens naar verwezen. Dat ging dan om de relatie tussen bepaalde stijlverschijnselen en onzekerheid over de baan: onzekere schrijvers, bijvoorbeeld in organisaties die permanent reorganiseren, gebruiken meer de naamwoorstijl. Dat staat in de eerste helft van het artikel.

Maar ik viel bijna van mijn stoel bij de tweede helft van het artikel, waar ik niets van wist. Die gaat namelijk over structuur, en wat ze daar zeggen, is precies wat ik al zo vaak heb vermoed maar nooit heb kunnen hard maken: er is een samenhang tussen de voorkeur voor een bepaalde structuur en rolopvatting en persoonlijkheid van de schrijver. Dat hebben ze onderzocht door middel van interviews en tekstanalyses in twee verschillende Fortune 500-bedrijven.

Schrijvers met een voorkeur voor de chronologische manier van rapporteren (ik noem dat methodologisch; deze auteurs narratief, maar dat maakt niet uit) zijn vaak jonger, onzekerder over hun (nieuwe) rol, daardoor meer verdedigend (‘defensive’). Ze hebben de neiging om de structuren te gebruiken die…

assert their care and competence by recapitulating the technical process they conducted while allowing them to remain passive in transactions with customers and clients. (p. 21)

Met andere woorden, deze schrijvers zijn:

Task-centered, impartial, orderly, non-directive (p. 23).

Met het orderly lijkt me niks mis, als je het maar niet overdrijft, maar de andere drie kenmerken behoren niet tot de optimale rolinvulling van een adviseur. Die moet juist client-centered (durven) zijn, betrokken en directief: de eigenschappen die passen bij schrijven met niet-chronologische maar inhoudelijke structuren, zoals het piramideprincipe.

De auteurs concluderen dat de beste manier om professionals beter te laten schrijven is het beperken van de onzekerheid (‘lower the level of insecurity in your organization’, p. 24). Met schrijftrainingen kom je namelijk niet opgebokst tegen het effect van die onzekerheid. Vandaar dat het rendement ervan zo beperkt is.

Wat fijn dat uit onderzoek hetzelfde is gebleken als wat ik vermoedde. En met het advies ben ik het eens: een schrijftraining alleen is niet genoeg om betere tekstkwaliteitszorg te bewerkstelligen.

Nog eentje

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister had ik links, vandaag nog eentje, een aardig inzicht, weer via @Tekstblad: informatie-overload bestaat niet. Helaas een beetje ‘bonkerig’ geschreven, met lange, abstracte zinnen, maar een interessant en herkenbaar inzicht.  Er is een makkelijk praktijkadvies aan te verbinden: kies je medium met zorg. En misschien ook nog wel: maak de essentie van je bericht (de ‘so-what’ voor de lezer) zo helder mogelijk.

Graag verwijs ik naar elders

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Beetje rustig op dit weblog deze week, ik heb nogal versnipperde dagen en ik probeer de tijd die ik rustig op mijn werkplek doorbreng te besteden aan twee grote artikelen. Maar gelukkig is er op andere plekken op het web wel voldoende interessants te lezen. Paar dingetjes:

Paulien Cornelisse op herhaling

Louise Cornelis Geplaatst op door  

En dan nog iets van Paulien Cornelisse is de opvolger van Taal is zeg maar echt mijn ding, dat ik alleen al om de titel geweldig vond, en verder ook (zo schreef ik een paar jaar terug). Bij een tweede boek is het verrassingseffect natuurlijk weg, maar toch is En dan nog iets weer erg leuk, hoor, met rake taal-observaties. Soms is alleen een citaat, een flard van een gesprek, genoeg, soms schrijft ze daar ook wat óver in een kortere of langere column over een taalverschijnsel. .

Ik vind het knap hoe Cornelisse die verwondering houdt over alledaagse dingen, en dus rustig stukjes kan schrijven over ‘ik ga je ongelofelijk bedanken’ (p. 61-63), hoe gek dat eigenlijk is. Dat ‘ongelofelijk’ is alsof je rondloopt in een staat van shock, en dan is het ook nog gek dat je aankondigt dat je iets gáát doen, maar het dan niet doet (nouja, wel dus, want met het uitspreken van die zin voltrek je de taalhandeling ‘bedanken’, maar het is toch gek). En de combinatie is helemaal gek: in die staat van shock kondig je droogjes iets aan.

Als ik zoiets lees, dan denk ik: ‘Hahaha, ja zeg!’ – maar zelf heb ik die zin ook al een boel keren gehoord zónder die verwondering. Je moet daar op een heel bepaalde manier voor kunnen luisteren. Met die bijna kinderlijke verwondering en nieuwsgierigheid dus, en zonder oordeel, zonder meteen ‘dat is hartstikke fout’ te denken. Cornelisse kan dat, en dat is hartstikke leuk.

Bij één ding dacht ik: huh? En dat is Cornelisses interpretatie van het woord ‘eikel’ (p. 59, in een stukje met als titel ‘Zeg het met geslachtsdelen’). Volgens haar is dat nogal watjes-achtig, volgens mij toch best behoorlijk hufterig. Maar goed, om dat soort woorden hier nou uitgebreid te gaan analyseren…

En waar ik me over kan verwonderen, is wat die -se aan haar achternaam doet. Toch echt twee letters te veel aan een achternaam. Maarja. Vind ik, hè?

Voor dummies

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Omdat ik de ‘for/voor dummies‘-serie een grappige titel vind, kon ik het niet laten op zoek te gaan naar Business writing for dummies. Dat had nog wat voeten in de aarde, want het is er niet meer, althans, ik zie in die link naar Amazon dat het er nieuw is voor over de $ 200. Dus tweedehands besteld, en dat duurt dan even, maar inmiddels heb ik het al een tijdje in huis.

Leuk boek om te hebben, vanwege de titel dus, maar verder heb ik er niet zo veel aan. Het is namelijk ontzettend Amerikaans, in twee opzichten. Het eerste ligt nogal voor de hand: het is een boek voor de Amerikaanse markt dus het heeft het over Amerikaans schrijven, Amerikaans onderzoek, Amerikaanse briefconventies, en noem maar op. Daar kun je dus nog wel wat van leren als je schrijft voor Amerikanen.

Het tweede opzicht hindert me echter meer, en dat is dat de stijl, toon, retoriek en aanpak ook zéér Amerikaans zijn. Natuurlijk ligt ook dat voor de hand, en ik vind het ook niet zo heel erg als het gaat om de ronkende toon en de enorme hoeveelheid woorden die de tekst nodig heeft om ter zake te komen (30 pagina’s vóór hoofdstuk 1!). Ik vind het echter wél erg als het gaat om de logica.

Ik struikel meteen over de eerste pagina, de start up sheet. Daar staat in de tekst dat ‘you must identify three issues that are critical to all business writing’. Vervolgens staan er echter vier kopjes: audience, purpose, key issue, delivery. Dat vind ik echt een blunder eerste klas. Eenmaal in de tekst (p. 15) zijn het er eerst weer drie, en dan (p. 17) nogmaals vier.

Ik noem het Amerikaans omdat het me vaker in Amerikaanse boeken is opgevallen dat er dingen niet kloppen met de logica. Dan worden er bijvoorbeeld vijf categorieën aangekondigd, maar twee daarvan zijn eigenlijk hetzelfde (geen toevallig voorbeeld, ik had het er lang geleden op dit blog een keer over). Of zoals in dit boek: het is mij totaal onduidelijk waarom na een op zich logisch starthoofdstuk de tweede stap in het schrijfproces luidt ‘creating headlines and strategic sequencing’ (p. 27). Koppen maken is volgens mij iets wat je aan het eind doet, als je redigeert.  De volgorde bepalen is een aspect van structureren, maar slechts een deel ervan. Appels en peren in één hoofdstuk, de appels te vroeg geplukt en de peren maar half.

Op dezelfde manier snap ik niet waarom ‘designing for visual impact’ (stap 4)  komt vóór ‘setting the right tone’ (stap 5). Huh? Welke gedachte over het schrijfproces zit hierachter? Ik weet niet beter of vormgeving doe je op het laatst, sterker nog: veel onhandige schrijvers moet je juist afleren om al daarmee te gaan prutsen nog voor de tekst verder klaar is. Hebben ze het allemaal prachtig passend gemaakt, verdwijnen in de volgende stap van het schrijfproces nog hele lappen tekst.

Nouja, enzovoort, en ook op paragraafniveau en in opsommingen kom ik dit soort problemen/probleempjes tegen. Ach, dat soort dingen gaan ook wel eens mis in Nederlandse of Britse boeken. Dus misschien is het alleen maar mijn persoonlijke associatie met Amerikaanse boeken? Dat weet ik niet, ik heb er verder nooit wat over gelezen. In Business writing for dummies valt het me sterk op, en het boek zondigt daarmee tegen enkele schrijfprincipes die ik belangrijk vind: wees consistent, zorg voor een transparante structuur die ofwel uit zichzelf logisch is, of die je makkelijk uit kunt leggen (en doe dat dan ook), zorg dat de elementen van een opsomming van dezelfde orde zijn, enzovoort, enzovoort.

Een schrijfboek moet bovendien practicen wat het preacht. Wat dat betreft is het terecht dat er geen hoofdstukken over consistentie en logica in dit boek staan.