Vanwege de schatplichtigheid van mijn werk aan dat van Barbara Minto, de bedenker van het piramideprincipe, vond ik het grappig toen ik zag dat we op onze Arctic Tour door Canada zouden overnachten in ‘Minto’. Dat zou zijn halverwege vier lange dagen tussen Whitehorse en Dawson, globaal de Yukon-rivier volgend door dunbevolkt gebied.

Welnu, Minto is niet eens een dorp, al wonen er wel wat mensen in de buurt. Het is een ‘resort’, al is dat een wat weidse naam voor hoe wij het aantroffen: een camping met als faciliteiten een douche, tuinslang en wasmachines. Het resort heeft waarschijnlijk betere tijden gekend. Dit bord bijvoorbeeld lag op de grond, en op veel minder dan 1600 voet (voet??? Canada heeft al sinds de jaren ’70 het metrische systeem):

Maar toch grappig, en het was een prachtige plek langs de Yukon:

Over die rivier zijn aan het einde van de 19e eeuw duizenden mensen op zoek gegaan naar goud: verder stroomafwaarts komt de Klondike erin uit, en die rivier was de bestemming van de laatste grote gold rush. Vanaf Skagway volgden we die historische route, helemaal naar Dawson City. Ik heb rond deze reis enkele heerlijke boeken gelezen over die periode, en had af en toe het gevoel in die boeken rond te fietsen. Ik houd daar enorm van, als lezen en reizen samen opgaan. Hier dus drie leestips, al hebben die niet met tekst en communicatie te maken (althans, niet anders dan dat ik het belangrijk vind om goede boeken te lezen om mijn gevoel voor mooie taal op peil te houden – in dit geval dan voor het Engels):

• The Klondike Fever van Pierre Berton, een historisch overzichtswerk, zeer boeiend geschreven, en kennelijk zo levendig en accuraat in zijn beschrijvingen dat ik Dawson City meende te herkennen toen ik er binnenfietste en rondliep: ja, het klopte helemaal; zo had ik het me voorgesteld.
• Gold rush groom van Jenna Kernan, een perfect boek voor onderweg, als e-book, maar ook omdat het heerlijk weglas. Het is een simpel krijgt-ze-hem-of-krijgt-ze-hem-niet-romannetje, maar dan terwijl het stel diezelfde weg aflegt van Skagway naar Dawson, op zoek naar avontuur en fortuin.
• The call of the wild van Jack London – dé auteur van de wildernis van de Yukon, die zelf gedurende de goudkoortsjaren één winter in Dawson doorbracht (we zagen zijn hut). Een klassieker, en inderdaad een verbluffend geschreven en aangrijpend verhaal. Ik kocht het boek in Dawson en heb het terug thuis gelezen, om met mijn hoofd nog even terug te keren naar Canada!

Hèhè, eindelijk. Dat dacht ik toen vorige week In gesprek met de lezer in de bus viel. Vandat boek ken ik de titel al jaren, omdat ik er iets uit gebruik: een test om je schrijverstype te bepalen. Dat is een leuk en handig opstapje om te praten over schrijfproces en -aanpak. Ik heb hem ooit eens gekregen, al wel tien jaar geleden denk ik, met bronvermelding, vandaar dat ik wist van het bestaan van dat boek.

Het maakte me wel nieuwsgierig, want die test is uniek en ik had daardoor de indruk dat In gesprek met de lezer wel eens een origineel boek over schrijven zou kunnen zijn. Veel schrijfadviesboeken schrijven elkaar over, dus dat zou bijzonder zijn. Maar helaas – het boek bleek uitverkocht, en niet meer te krijgen. Zo af en toe zocht ik nog wel eens tweedehands, maar nooit met succes.

Tot laatst. Bingo! Op boekenwebsite.nl – een goudmijn! Het boek oogt nieuw, alleen is de cover wat verkleurd, wat erop lijkt dat het lang ergens gestaan of gelegen heeft. Maar ik het het dus eindelijk!

In In gesprek met de lezer staat het schrijfproces centraal, aan de hand van een trechtervormig model met vier fasen dat door het hele boek heen een rol speelt, onder andere in de hoofdstukindeling:

1. Creatief denken en schrijven
2. De tekst voorbereiden
3. Schrijven in meerdere rondes
4. De tekst afwerken

Enerzijds snap ik waarom het boek er niet meer is. Inhoudelijk klopt het helemaal niet, namelijk. Die eerste fase, dat is helemaal geen aparte fase. Hoezo zou je bijvoorbeeld creatief moeten schrijven voordat je de tekst voorbereidt? En in die fase zit ook die schrijverstype-test – maar die hoef je natuurlijk echt niet elke keer te doen als je gaat schrijven. Dus conceptueel zit er een groot probleem in de logica – en alsof de schrijfster dat zelf beseft, heeft het schrijfproces in een plaatje op p. 38 ineens drie fasen, zonder die onlogische eerste. Met zo’n weeffout in de logische structuur kun je bijvoorbeeld bij veel analytisch ingestelde trainingsgroepen niet wegkomen, en daarvoor (trainingen) is het boek wel bedoeld.

Die eerste fase is dus helemaal geen fase, maar het hoofdstuk erover bevat enkele losse, algemene ideeën over schrijven en het schrijfproces. Die ideeën, die zijn echter wel de moeite waard, en die vind je inderdaad in niet veel andere boeken over zakelijk schrijven. Het gaat over individuele voorkeuren bij de schrijfaanpak, over creativiteit, en over handige en minder handige schrijfstrategieën.

Na dat eerste hoofdstuk wordt het boek een stuk gewoner, met bijvoorbeeld de toch wat afgezaagde stijladvies zoals ‘vermijd de lijdende vorm’. Van het gesprek met de lezer uit de titel komt ook weinig terug, wat dat betreft belooft de titel net iets te veel. Maar goed, zo is er altijd wel wat, en op dat punt kan ik over elk schrijfhandboek wel mekkeren.

Dat eerste hoofdstuk, dat is echt leuk, en er mag meer aandacht zijn voor schrijfaanpak en de rol van creativiteit. Dus ik zou denken: los het probleem met de logica op, poets het verder ook nog even op, en breng het opnieuw uit. Ah, uitgeverij Samsom, toenou-toenou-toenou!

Vorige week zaterdag (26 oktober) had NRC Handelsblad in het Opinie-en-Debat-katern drie artikelen over schrijven. Ik vond ze wel aardig, zeker ook een stuk van Jan Kuitenbrouwer over de angst van hoogopgeleiden om simpele taal te gebruiken.

Eén ding is ook blijven hangen, ik heb het al een aantal keren verteld sindsdien: het voorbeeld van een student die een 7,13 had gekregen voor een essay. Ze vroeg de docent om toelichting en kreeg als reactie dat alleen al het nakijken overwerk was geweest, en dat de beoordeling toelichten onmogelijk was.

Tsja. En dan maar mopperen over de schrijfvaardigheid van studenten, hè?