De studenten van mijn piramideprincipe-college moesten als eerste opdracht een adviesbrief schrijven waarin ze een adviseur aanraadden te gaan schrijven volgens het piramideprincipe. De brief ging dus over het piramideprincipe en moest ook nog eens piramidaal van vorm zijn – de studenten zijn bezig het piramideprincipe onder de knie te krijgen.

Ik heb de brieven nagekeken en algemene aanwijzingen geformuleerd, op basis van problemen die ik meerdere malen tegenkwam. Ik kopieer die naar hier door, want ze zijn relevant voor veel meer piramideprincipe-leerders, zeker beginnende.

1. Gebruik in de structuur alleen maar de vragen ‘hoe’ (antwoord: maatregelen of instructies) en ‘waarom’ (antwoord: argumenten). Dat betekent dat er geen plaats is voor een beschrijvend onderdeel (‘wat is het’ of ‘hoe ziet het eruit’ ofzoiets). Hiervoor zijn drie redenen:

• Een te grote hoeveelheid verschillende vragen maakt de structuur onoverzichtelijk. Dat gaat richting: ‘hieronder zal ik eerst beschrijven wat het is, dan waarom het een goed idee is, vervolgens hoe je het gebruikt en daarna…’ –> twee vragen is echt het maximum, een lezer moet het in één keer kunnen overzien!
• ‘Wat is het’ is een te algemene vraag: vaag en zelfs misleidend. Iets neutraal beschrijven is namelijk amper mogelijk. Daarmee bedoel ik: in de uitwerkingen van de opdracht zag ik eigenlijk nooit een neutrale beschrijving van het piramideprincipe. Probeer dat maar eens te doen, zonder waarde-oordeel en zonder alvast een idee te geven van hoe je ermee kunt werken! Dat betekent dus dat de dingen die onder ‘wat is het’ staan, makkelijk geïntegreerd kunnen worden in ofwel ‘waarom’ ofwel ‘hoe’. Dat is eenduidiger voor de lezer, want anders zouden er bijvoorbeeld ‘stiekem’ in het ‘wat is het’-gedeelte toch al twee argumenten zitten.
• Waarschijnlijk kent de lezer het PP al, in ieder geval een beetje, en is een uitleg dus niet nodig. Het zou namelijk vreemd zijn als jullie er nog totaal géén contact over gehad zouden hebben. We zagen immers op het afgelopen colleges al dat er bij adviesrapporten vrijwel nooit sprake is van echt ‘nieuws’, en dat voor goed adviseren contact nodig is tussen adviseur en cliënt (= tussen schrijver en lezer).
  Een aantal had dat aardig recht gedaan door in de eerste zinnen van de brief terug te verwijzen naar een voorafgaand gesprek (en soms ook, eveneens terecht, aan het eind voor te stellen verder te praten – dat is heel reëel: de brief is dan een tussenstap in jullie conversatie, en zo gaat adviseren inderdaad).
  Ik kan het nog wel iets sterker zeggen: als de lezer geen flauw benul heeft van wat het PP is, bereik je met die brief vermoedelijk helemaal niets. Papier is immers helemaal niet zo goed in overtuigen. Dat gebeurt in persoonlijk contact.

2. Maak de structuur expliciet in de vorm van boodschappen: antwoorden in plaats van vragen. Dus niet boven een tekstonderdeel zetten ‘waarom het piramideprincipe gebruiken?’ maar bijvoorbeeld ‘het PP biedt veel voordelen aan lezer en schrijver’. Een boodschap is specifieker en biedt zo de lezer meer houvast en duidelijkheid. Vergelijk: boven een nieuwsbericht in de krant staat ook niet ‘wat is er gebeurd vandaag?’
Overigens zijn tussenkopjes niet verplicht. Je kunt in een brief de structuur ook voldoende expliciet maken door goede eerste alinea-zinnen. En ook dat is dan dus niet in de vorm van een vraag, maar met een boodschap.

3. Zorg voor een één-op-één-relatie tussen de structuuraankondiging en de structuur van de tekst. Dus als je twee onderdelen aankondigt, mag de tekst er echt geen drie bevatten!

4. Maak de structuur zo expliciet dat het voor jou als schrijver overdreven aanvoelt. Twee voorbeelden:

• Je kondigt aan dat je argumenten voor het piramideprincipe gaat geven en gaat uitleggen hoe je het gebruikt. Als de alinea daarna begint met ‘In de eerste plaats…’ is dat net niet expliciet genoeg. Want wat is dat nu, uitleg of argumentatie? Wel expliciet genoeg is:  ‘De eerste reden om te kiezen voor het PP is…’
• Je begint ergens met het noemen van argumenten voor het PP. In één alinea noem je er drie. In de volgende alinea heb je het over drie voordelen van het PP. Zijn dat nou ook losse argumenten (in totaal zes), of is het samen één (het vierde) argument ‘het PP heeft veel voordelen’, of herhaal je de eerdere argumenten (het zijn er drie), of misschien zijn sommige onder- dan wel bovengeschikt (geen idee hoe veel het er zijn)…??? De lezer mag daar geen moment twijfel over hebben. Kwestie van heel zorgvuldig structureren (= precies bedenken hoe die argumenten/voordelen met elkaar samenhangen) en dan voor je gevoel overdreven expliciet opschrijven. Opsommingen werken daar heel goed voor (zoals in deze post).