Geen panacee voor goed schrijfonderwijs

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Van mijn Groningse collega Veerle kreeg ik een boekhoofdstuk toegestuurd dat een overzicht geeft van de recente stand van zaken in het wetenschappelijk schrijfonderzoek. Het gaat vooral over onderzoek naar het leren schrijven in het reguliere, middelbare onderwijs. Ik kan me echter goed voorstellen dat de belangrijkste conclusies over goed schrijfonderwjis net zo geldig zijn voor cursussen en trainingen aan volwassenen die beter willen leren schrijven.

De auteurs concluderen (p. 203) dat er geen panacee is voor alle soorten tekst, alle soorten schrijfdoelen of -problemen, alle niveaus van ervaring. Een goede schrijfdocent kiest zorgvuldig de methode uit om bij een specifieke groep leerders iets te bereiken. Verschillende methoden vullen elkaar aan. Goed schrijfonderwijs is bovendien contextgevoelig, dus niet ‘zomaar’ los dingetjes zitten oefenen, goed afgestemd op de individuele leerling, en open-ended, in de zin van dat er wat aan te ontdekken valt.

De auteurs komen vervolgens met drie aanbevelingen:

  1. Zorg ervoor dat de leerders een sense of purpose hebben in hun schrijven. Schrijven is doelgericht, en van het doel zijn ook criteria af te leiden om de tekst mee te evalueren. Bovendien kun je vergelijken met andere teksten met een vergelijkbaar doel.
  2. Stimuleer leerders om ideeën te verzamelen, bediscussiëren, analyseren en organiseren voordat ze een eerste versie gaan schrijven. Dat type onderzoek doen is een belangrijke schrijfvaardigheid, want de resultaten ervan zijn de basis voor schrijven. En laat ze dat onderzoek vooral ook samen doen.
  3. Richt de aandacht van de leerders op de sub-vaardigheden binnen het schrijfproces, zoals planning, het lezen van bronnen, formuleren, redigeren, enzovoort. Leer hen inzien dat het schrijfproces recursief is (niet lineair; het springt wat heen en weer) en stuurbaar, strategisch. Je kunt ze bijvoorbeeld het proces van goede schrijvers laten observeren.

Al met al zijn het fraaie aanbevelingen. Ik herken ze allemaal, werk er voor mijn trainingen constant aan, bijvoorbeeld om methodes goed te kiezen en ruimte te bieden aan individuele verschillen. Gelukkig zijn zeker de eerste twee van de drie aanbevelingen binnen organisaties goed te realiseren, beter waarschijnlijk dan in het onderwijs.

Dat je veel aan schrijven samen kunt doen, dat dat loont, en dat er aan het schrijfproces ook nog wat te leren valt, dat zijn in mijn trainingen desalniettemin vaak eye-openers. Het schrijfonderwijs op school en universiteit kan op dat punt zeker nog wel beter. Ik hoop dus dat deze aanbevelingen navolging krijgen.

 

Bron: Rijlaarsdam, G., Van den Bergh, H., Cousijn, M., Janssen, T., Braaksma, M., Tillema, M., Van Steendam, E., & M. Raedts (2012). Writing. In: K. Harris et.al (eds.), APA educational psychology handbook, Vol 3: Application to learning  and teaching, pp. 189-227; Chapter 9. Washington, DC: American Psychological Association.

Presenteren: doe het eens anders

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Presenteren = het standaard verhaaltje met een boel Powerpointslides? Hier twee inspirerende blogtips:

  • Op zijn @taabeheerser-weblog heeft Sjaak Baars een erg leuke video geplaatst die laat zien hoe je op een bijzondere manier interactie kan krijgen met het publiek: door te zingen! Van mij zou de ‘so-what’ van de samenzang in relatie tot neuroscience nog wel wat duidelijker mogen zijn, maar verder: erg leuk!
  • Voor nog veel meer en ook heel andere inspiratie: het weblog Activerende Werkvormen. ‘Werkvormen’ klinkt alsof het voor onderwijs en trainingen enzo is, maar je kunt er wel degelijk bij zakelijke presentaties ook wat mee. Al is het alleen maar om dat publiek wakker te houden en betrokken: niks is zo lekker om bij weg te dutten als in een verduisterde zaal naar een projectiescherm staren. En dat wil je als presenteerder niet, toch? Nou dan – neus eens rond en/of volg het, zou ik zeggen!

Uit de oude Trouw-doos

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Zo af en toe google ik mezelf, en zo ontdekte ik net dat er een oud artikel uit Trouw online staat (recentelijk is gekomen?) over mijn proefschrift – en nog een goed artikel ook! Ik herinner me het interview met de journaliste nog met veel plezier. Dus als je (nog) eens wilt lezen wat ik in 1997 over de lijdende vorm zei, zie hier!

Verschil betoog-essay

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Ik was onlangs op zoek naar hoe je nou precies het verschil tussen een betoog en een essay kunt karakteriseren: dat een betoog stelliger is (je neemt een standpunt in en daarvoor geef je argumenten) en een essay onderzoekender, uitproberender. En dat het dus in z’n uitersten wel kan overlappen: ook al onderzoekend kun je tot een standpunt komen, waarvoor het zoekproces dan de argumenten heeft aangeleverd. Maar dat dat niet zo hoeft: een essay kan ook persoonlijker en implicieter blijven.

Ik vond dat nog veel mooier verwoord in een stuk uit de Volkskrant van Kees Fens. Fens trekt de twee genres ver uit elkaar, terwijl ik elders juist hoor dat het verschil kleiner zou zijn, en zelfs dat essay=betoog (daarom ging ik op zoek). Mijn indruk is dat dat ontstaat onder invloed van het Engels, waarin volgens mij essay inderdaad ook betoog betekent. Het Engels heeft niet echt een apart woord voor het tekstgenre betoog. Als je het wilt vertalen, kom je uit op argument (argument), of op plea, maar dat is ons pleidooi. Betogende tekst is discursive of persuasive text. Je zou dus kunnen zeggen dat het Engelse essay = ons essay + betoog.

De a contrario piramide

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Deze week heb ik me beziggehouden met het nakijken van mijn deel van het tentamen van het vak Communicatieonderzoek en -advisering, waarvan ik in de herfst enkele hoorcolleges over adviesvaardigheden verzorgde. Bij één van de vragen moesten de studenten aangeven wat volgens hen de belangrijkste eigenschap van een adviseur is, en hun antwoord moest in de vorm van een piramide met één niveau van waarom-onderbouwing.

Enkele studenten deden dat met een argumentatie die ik wel ken (en niet alleen maar omdat mijn Leidse collega en vriendin Henrike Jansen erop promoveerde), maar nog nooit in piramidevorm was tegengekomen: de a contrario. Zo’n argumentatie ziet er dan zo uit:

Belangrijkste eigenschap van een adviseur is de beheersing van de basisvaardigheden, want:

  1. zonder sociale vaardigheden geen goede relatie met de cliënt
  2. zonder technische vakkennis kun je weinig beginnen
  3. zonder communicatieve vaardigheden kun je geen goed advies geven
  4. zonder kennis van de sector kun je je niet inleven.

Het argumentatieschema is hier zoiets als: je moet X wel hebben, want als je X niet hebt, ontstaat probleem Y. Op zich vind ik dat een aardige argumentatie. Of het allemaal samen deugdelijk leidt tot de conclusie in de hoofdboodschap, dat is een tweede – en die hoofdboodschap is ook wat vaag (is ‘vaardigheden beheersen’ wel een eigenschap?), maar goed: als a contrario piramide vind ik hem wel leuk.

Nog beter vond ik deze (op het laatste argument na dan):

De belangrijkste eigenschap van een goede adviseur is: goed onderzoek kunnen doen. Want:

  1. Zonder onderzoek en analyse kun je je deskundigheid niet laten zien
  2. Zonder onderzoek blijven mogelijke oorzaken van communicatieproblemen onder de oppervlakte
  3. Zonder goed onderzoek heeft het adviestraject geen nut
  4. Zonder goed onderzoek is de kans klein dat je alle stakeholders spreekt
  5. Zonder goed onderzoek en analyse is er geen sprake van echt advies.

Leuk en origineel – want de a contrario piramide kende ik nog niet, laat staan dat ik hem ooit ergens als voorbeeld heb gegeven. De studenten hebben dit zelf bedacht, en ik leer er iets van. Dat maakt het nakijken van 81 tentamens leuk werk!

En wat volgens mij de belangrijkste eigenschap van een adviseur is? Dat doet er eigenlijk niet toe – dit was een reflectievraag waarop geen enkel weldoordacht en passend antwoord ‘fout’ was. Maar als ik hem had moeten beantwoorden, dan had ik gezegd: verbeterdrang. Een goede adviseur wil graag iets bij zijn cliënten verbeteren, dat is de kern van adviseren, maar ook doorlopend bij zichzelf – en dat is nodig bij zo’n veeleisend vak, dat naast kennis ook vaardigheden vraagt. Op z’n a contrario’s: als je geen verbeterdrang hebt, wordt adviseren knap lastig.

Rondom is zó 2013

Louise Cornelis Geplaatst op door  

De ANWB heeft een nieuwe routeplanner op de site: www.anwb.nl/verkeer/routeplanner. Altijd even wennen, zoiets, maar één ding zal dat niet doen: het woord rondom in Rondom de routeplanner, op de homepage direct onder de routeplanner in engere zin. Dat staat er niet rondom, dat over de tolvignetten en de wegenwacht enzo, dat staat eronder. Brrr.

Voor mij is dat metaforische (want niet letterlijk ruimtelijke) gebruik van rondom echt zo’n jeukwoord. Maar ik had die jeuk al een tijd niet meer gevoeld. Daarom is het nu misschien extra erg: het is niet alleen gebruik dat voor mij niet kan (ik kan rondom niet anders dan ruimtelijk begrijpen), maar het is bovendien vaagtaal van alweer even geleden. Tenminste, dat is mijn indruk. Vinden jullie ook niet dat ‘activiteiten om de bekendheid en bewustwording rondom Open Access te bevorderen’ (bron) en ‘ontwikkelingen, meningen en discussies rondom actuele thema’s’ (bron) niet alleen vaag maar ook gedateerd klinken?

Mijn e-boeken nu bij mijzelf te bestellen

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In deze week van slecht boekennieuws (Polare) maar even iets aanverwants wat ik nog niet had gemeld: ik had twee e-boeken uitgegeven bij de experimentele e-boekuitgeverij Ons Woord, maar die heeft het helaas niet gered. In de periode dat de twee initiatiefnemers eraan hebben getrokken, bleek het concept van laagdrempelige en goedkope e-boeken niet levensvatbaar: er werden er ondanks de lage prijzen veel te weinig verkocht. Erg jammer natuurlijk.

Wat het betekent, is dat mijn twee uitgaven nu niet anders meer dan bij mij te koop zijn. Het gaat om:

  • Het e-boek van Afzien voor beginners. Met een grote groep op de fiets door Afrika (2010). Dat kost € 4,99 en is ook nog op papier te verkrijgen. Meer informatie op de site van het boek.
  • De bundel Ze kunnen niet meer schrijven tegenwoordig. Elf jongeren over de schrijfvaardigheid van hun eigen generatie, die ik redigeerde (1012; zie de aankondiging, en ook deze recensie en mijn opiniestuk). Aan geïnteresseerden stuur ik hem gratis toe. Het onderwerp is zeker nog actueel, zie bijvoorbeeld deze column van 16 januari!

Beide e-boeken zijn in het reguliere epub-formaat. Wie interesse heeft, kan contact met mij opnemen. Ik hoor graag van je!

Fokke, Sukke & grafieken

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik vind Fokke & Sukke als consultants (jasje, dasje) altijd al erg grappig, en tot mijn vreugde hebben ze het in die rol wel eens over grafiekvormen. Vorige week woensdag bijvoorbeeld, op de scheurkalender:

IMG

Wat ze daarmee ook zo mooi laten zien, is de kracht van beeld. Een goed gekozen grafiekvorm is intuïtief: op grote afstand meteen te begrijpen. Al is dat dus soms niet de bedoeling…

Voor kenners leest piramidale tekst beter

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Zoals de trouwe lezers van dit weblog weten, heb ik in de afgelopen jaren een aantal Groningse masterscripties van CIW begeleid, als uitvloeisel van de colleges over het piramideprincipe die ik daar gaf. Deze blogpost markeert een historisch moment daarin, want vandaag is de laatste van die scripties af. Ik ben dus geen scriptiebegeleider meer, of voorlopig niet meer, dat weet ik niet. Ik heb het met veel plezier gedaan, en vertel dan ook met datzelfde plezier hieronder over de laatste, die van Anco.

Anco heeft laten zien dat kenners van het piramideprincipe inderdaad beter uit de voeten kunnen met een piramidale tekst dan met een traditioneel opgebouwd adviesrapport.
Zo, dat was de hoofdboodschap, hieronder leg ik het verder uit.

In het eerdere piramideprincipe-onderzoek kwam steeds naar voren dat mensen die het principe niet kennen, het ook niet begrijpen, soms geen touw vast kunnen knopen aan de piramidale tekst zelfs. De genre-verwachtingen van traditionele, meestal methodologisch opgebouwde adviesrapporten zitten dan te veel in de weg. Maar als ze het eenmaal doorzien, snappen ze het wel en vinden ze het vaak ook prettig. Ik noem dat wel het ‘je gaat het pas zien als je het doorhebt’-effect van het piramideprincipe. Voor de praktijk is het geen probleem, want de meeste adviseurs gaan juist piramidaal schrijven op verzoek van hun klanten, en anders leggen ze het wel even uit. Als onderzoeker was het voor mij een interessant en en onverwachte bevinding.

Je zou kunnen zeggen dat we eigenlijk al wisten dat niet kenners van het piramideprincipe traditionele rapporten beter begrijpen dan piramidale, en dat kenners piramidale rapporten wel waarderen, maar één ding ontbrak nog: hoe lezen kenners eigenlijk traditionele rapporten, en is dat dan misschien juist slechter (trager, minder begrip) dan piramidale? Dus is het piramideprincipe dus echt beter voor kenners?

Om die vraag te beantwoorden heeft Anco elf kenners van het piramideprincipe benaderd. Dat waren oud-studenten uit mijn piramideprincipecollege en enkele zakelijke contacten van mij. Hij legde hen een piramidale of traditionele bewerking voor van een rapport van de Gezondheidsraad, met de vraag dat hardop te lezen (een methode die eerder ook Dorien gebruikte). Anco analyseerde die leesprocessen aan de hand van het analysemodel van het proefschrift van Neutelings. Uit die analyse trekt hij de volgende conclusies:

  • De lezers herkennen de piramidale structuur en passen hun leesproces daarop aan. Ze richten zich bijvoorbeeld sterk op de inhoudsopgave.
  • De piramideprincipe-kenners lezen de piramidale tekst selectiever dan de methodologische variant. Dat wil zeggen dat ze minder van de tekst lezen en meer overslaan. Hun leestijd is daarmee dus ook korter.
  • De lezers activeren bij de piramidale variant meer kennisverwervende leesdoelen. Dat wil zeggen dat ze zichzelf meer vragen stellen over de inhoud, en daarop ‘lezenderweg’ een antwoord formuleren.

Je zou dus kunnen zeggen (mijn woorden, niet die van Anco) dat de piramidale tekst de lezers beter bedient, in de zin van dat ze meer zelfstandig keuzes kunnen maken in wat ze wel en niet en hoe lezen. En laat ik dat nou precies een fraai streven vinden voor zakelijke schrijven! Ik concludeer dus dat voor kenners een piramidale tekst echt beter leest!

Bron: Born, Anco (2014) Hoe lezers zich laten leiden door de piramidale structuur  Een onderzoek naar de verschillen tussen het leesproces van lezers van een methodologische en piramidale adviestekst. Ongepubliceerde masterscriptie CIW, Rijksuniversiteit Groningen.