Louise Cornelis

De trainer heeft ongelijk – zo kondigde @hardlooptrainersNL op Twitter een artikel aan. Ik was meteen geïnteresseerd, dus ik klikte door.

Ik kwam terecht bij een stuk dat duidelijk vrij amateuristisch geschreven is, maar wat wel twee dingen laat zien die ik vaak in professionelere teksten ook aantref.

Het eerste punt is een discrepantie tussen inhoudelijke en zichtbare structuur. Aan het begin van het stuk staat een inhoudsaankondiger:

Kijk eens naar deze twee punten waarin je als coach heel anders tegen zaken aankijkt, de tijd en cultuur.

De trainer is een coach geworden, de komma moet een dubbele punt zijn en ik vind ergens anders tegenaan kijken niet hetzelfde als ongelijk hebben, maar goed.

Snel verder kijkend stuit ik op een probleem: er staan vier kopjes onder. Twee zou veel logischer geweest zijn. Dat is een simpel schrijfadvies dat ik heel vaak geef: zorg ervoor dat de inhoudelijke en zichtbare structuur overeenkomen. Wat ik bijvoorbeeld vaak zie, is dat er een ‘en’ staat tussen twee dingen in een kopje, en het onder dat kopje over drie dingen gaat.

Dan het tweede probleem: onvoldoende explicietheid. Bij het eerste punt, tijd, kan ik nog wel bedenken wat het is waar je als coach anders tegenaan kunt kijken, ik zou het in de tekst hier aanwijzen:

Waarschijnlijk heb je als trainer een eigen kijk op de tijd. Als die echt afwijkt van hoe je lopers op de tijd letten, wordt het tijd om jouw mening bij te stellen.

Ik vind het niet heel overtuigend: is een kijk een mening, kun je hoe je over tijd denkt wel bijstellen, en als je van kijk of mening verschilt, hoeft dat geen probleem te zijn, laat staan dat altijd de coach zou moeten veranderen. Maar goed, op zich snap ik wel wat het probleem kan zijn.

Maar het tweede punt… ik heb geen idee wat dat is. Nouja, iets met cultuur, en dat kan zeker een probleem zijn, maar wat is het hier nou precies? Je kan kennelijk qua cultuur iets fout doen, ‘m fout ‘neerzetten’; het goed doen is kennelijk op ‘sleutelmomenten’ met hart en ziel goed trainingen geven (ook tijdens wedstrijden?) maar ook de rust vasthouden. Maar waar zit het ongelijk hebben hem dan in? Is cultuur iets waar je anders tegen aan kunt kijken?

Vagelijk zweeft het punt wel rond in de tekst, maar ik kan er de vinger niet op leggen. En dat zou wel moeten: maak het punt waarop coach en lopers verschillend tegenaan kunnen kijken expliciet. Dat is immers aangekondigd, en die belofte moet je inlossen zonder dat de lezer hoeft te puzzelen.

Dat is het tweede schrijfadvies dat ik vaak geef: kondig je bijvoorbeeld problemen aan, zorg er dan voor dat aan het begin (hoofdboodschap voorop!) van elk stukje duidelijk is wat het probleem precies is. Als schrijver moet je bijna overdreven expliciet zijn.

* * *

Terug naar de hardlooptrainers. Ik vind het sowieso maar een vaag verhaal eigenlijk, met de aha-erlebnis en de ingeving (wat als die nou niet komt?) en de cultuur en de chemie. Desalniettemin moet ik als hardlooptrainer kennelijk wel veranderen. O? Ik ben niet overtuigd.

Jammer. Want tweet en titel zijn veelbelovend.

Ik had laatst een redactionele kwestie waar ik niet zo gauw een oplossing voor wist. Het ging om een rapport over een project met zo’n 15 deelprojecten. Die deelprojecten hadden allemaal een lange, abstracte naam die tot drie letters werd afgekort. In de tekst kwamen zes van die afkortingen vaak terug: dat waren de belangrijkste projecten.

Ergens moesten die zes, maar liefst zelfs alle 15, afkortingen worden uitgelegd. De tekst was namelijk bedoeld voor een nogal diverse lezersgroep, waarvan een groot gedeelte buitenstaanders, dus zeker niet vertrouwd met al die deelprojecten en hun afkortingen.

Daar kwam nog bij dat de schrijvers graag wilden dat alle 15 uitgelegd zouden worden, om daarbij tussen de regels door duidelijk te kunnen maken dat het project te ingewikkeld was. 15 deelprojecten is sowieso al veel, maar er zaten ook nog allerlei afhankelijkheden tussen. Een lange, ingewikkelde lijst met die projectnamen, hun afkortingen en de onderlinge relaties – van de schrijvers mocht het, al zagen ze ook het nadeel wel.

Ik vond het toch maar niks. Een afkorting hoor je te introduceren waar je ‘m voor het eerst gebruikt in de tekst. Dat was de inleiding, en zo’n lang en onleesbaar stuk in de inleiding, nog voor de hoofdboodschap, poe, nee, dat ging me te ver.

Buitenstaanders hebben er bovendien niks aan. 15 of zelfs maar zes, afkortingen blijven niet meteen bij het lezen hangen in het geheugen. Ik merkte het zelf: bij eerste lezing werd ik er giechelig van, omdat het overzicht overkwam als het resultaat van een spelletje ‘wie weet er nog een leuke afkorting met drie letters?’ Als ik dan verder las, moest ik regelmatig terugzoeken, want ik kon de deelprojecten niet uit elkaar houden. Sommige verschilden in hun afkorting maar één letter van elkaar!

Zoeken – de afkortingen terug kunnen vinden, dat leek me een belangrijke overweging. In overleg met de schrijvers hebben we het opgelost door een bijlage te maken met een overzicht van de deelprojecten, de afkortingen en de onderlinge relaties. In de inleiding stond daar een verwijzing naar, en die inleiding werd veel beter te behappen zo. Lezers die de afkortingen kennen, lezen in één moeite door, en de buitenstaanders hebben zo een naslagwerkje, want die bijlage was de laatste bladzijde.

Die bijlage was niet zo fijn, met al die abstracte namen en hun afkortingen. Maar dat was de bedoeling: dat het ingewikkeld was, was wel duidelijk. En ik werd nog steeds een beetje melig van de namen en de afkortingen. Maar door de plek buiten de lopende tekst hinderde dat het lezen niet meer.

Vorige week had ik het hier over een wat mij betreft de plank misslaande brief van de gemeente. Vandaag nog zo’n brief, dit keer van het Openbaar Ministerie. Opnieuw denk ik: met al die aandacht voor helder schrijven, waarom dóen instanties dit nou toch nog steeds?

Vorig jaar is er bij ons ingebroken; de dief is een paar maanden later gepakt (goeie actie). Wij hebben het OM laten weten wel op de hoogte gehouden te willen worden van hoe het verder gaat. Begin deze maand kregen we een brief van het IDV: het Informatiepunt Detentieverloop.

Eerste alinea:

U bent slachtoffer in de strafzaak van <naam>. Het Arrondissementsparket Rotterdam heeft het Informatiepunt Detentieverloop (IDV) verzocht u te informeren wanneer de veroordeelde voor het eerst op verlof gaat en op het moment dat de detentie eindigt.

Slachtoffer vind ik geen fijn woord, maar goed. Wat ik erger vind is dat in de tweede zin het perspectief ligt bij de twee instanties, die met hun zware, lange namen alleen al veel volume opeisen zo meteen aan het begin en kennelijk onderling iets hebben afgesproken over ons.

Dat beeld van het perspectief bij de zender wordt nog sterker als de tweede alinea helemaal over het IDV gaat:

Informatiepunt Detentieverloop

Het IDV is een landelijk informatiepunt van het Openbaar Ministerie. Het IDV informeert slachtoffers en nabestaanden over het detentieverloop vanaf het moment dat de rechter uitspraak heeft gedaan in de strafzaak en deze onherroepelijk is.

Met het briefhoofd erbij heb ik nu al zeven keer de naam IDV gelezen, waarvan drie keer vol uitgeschreven. En dat een informatiepunt een informatiepunt is, dat kan ik zelf ook wel bedenken. Kortom: een boel navelstaarderij hier.

In de volgende alinea’s blijkt dat de belofte uit de eerste alinea om ons te informeren wanneer de veroordeelde voor het eerst op verlof gaat en op het moment dat hij vrijkomt, niet wordt ingelost. Er staat namelijk eerst:

Zodra de veroordeelde in de toekomst in aanmerking komt voor verlof, zal ik u hierover informeren. Voor meer verlofmogelijkheden verwijs ik u naar de bijlage.

Die bijlage, daar kom ik zo op terug. Eerst nog een zin uit de volgende alinea:

De einddatum van de straf is vastgesteld op <datum in de zomer>. Indien de veroordeelde nog openstaande vervolgstraffen heeft, zal de datum van de definitieve invrijheidsstelling verschuiven naar een latere datum. Zodra de definitieve einddatum van de detentie bekend is, ontvangt u van het IDV een brief.

Maar waarom schrijven ze ons dan nu? We weten nu dus eigenlijk nog niks, want die datum in de zomer is niet definitief.

Ondertussen ben ik al op pagina 2 aangekomen. Daar staat iets wat ze toch echt niet kunnen bedoelen, lijkt me – en hoop ik ook voor henzelf:

Informatieverstrekking

Om u zo goed mogelijk van dienst te kunnen zijn, verzoek ik u vriendelijk telefonisch contact op te nemen met het IDV zodat wij uw gegevens kunnen controleren en met u af kunnen spreken of, en hoe, u in de toekomst informatie wenst te ontvangen. Ook kunnen wij dan op voorhand inventariseren of er van uw kant wensen/belangen zijn waarmee we rekening moeten houden bij toekomstige verlofmomenten.

Ze kunnen toch niet serieus bedoelen dat wij hen nu moeten gaan bellen? Ze hebben net op de vorige pagina beloofd dat ze ons een brief gaan sturen als de dief vrijkomt. Als wij dat okee vinden – de default optie – dan moeten we toch alsjeblieft niets hoeven doen, voor onze en hun rust? Daar moet toch staan ‘als u iets anders wilt, bel ons dan’?

Enne – onze dief komt toch niet met verlof, althans, daar heb ik niets over gelezen, dus die laatste zin is ‘niet van toepassing’.

Tot nu toe heb ik het alleen maar gehad over de informatie en het doel van de brief, en niet over de formuleringen. Het moge duidelijk zijn dat die meer aansluiten bij de zender dan bij de ontvanger. Geen enkele gewone burger praat over detentie, detentieverloop, invrijheidstelling en dergelijke, net zoals ik dus ook niet over mezelf denk als slachtoffer. Dat zijn hún woorden, niet de mijne. Deze zin vond ik zelfs hilarisch:

De veroordeelde zit gedetineerd in een penitentiaire inrichting.

Volgens mij staat daar: ‘de boef zit in de bak’. De woordkeuze en zinsbouw maken deze brief alleen geschikt voor zeer geletterde mensen, voor de rest is het alleen maar afschrikwekkend.

Blijft nog over de bijlage, anderhalf veel dichter bedrukt kantje, over ‘Verlofmogelijkheden tijdens detentie’. Er worden acht soorten verlof beschreven, in dezelfde soort taal als de rest van de brief, en aan het eind staat dan steeds of de ‘slachtoffers/nabestaanden’ al dan niet door het IDV geïnformeerd worden. Ga het maar uitpluizen… Dat heb ik niet gedaan. Er is (nog?) geen sprake van verlof bij onze boef, dus wat hebben we aan deze stortvloed aan informatie?

En dat staat dus op vier kantjes, enkelzijdig bedrukt, dus vier velletjes, envelop, porto, schrijf- en leestijd… en de toegevoegde waarde is nihil.

Ik kan minder goed dan vorige week begrijpen waar dit mis is gegaan. Mogelijk is het echt wel goed bedoeld, maar hebben de opstellers totaal geen oog gehad voor hun lezers. Ik moet zeggen: ik word daar treurig van. Als lezer en als belastingbetaler.

Soms vraag ik me af hoe het komt dat er bij instanties toch nog steeds zo slecht geschreven wordt – waarom is dat zo hardnekkig? Vorige week weer. Ik had iets sufs gedaan: mijn fiets geparkeerd op een plek waar dat van de gemeente Rotterdam heel erg niet mag. De dag erna kon ik hem ophalen bij het Fietspunt. Daar kreeg ik er een brief bij waarover ik me nogal heb verbaasd.

In de eerste zin is meteen al sprake van een fietsparkeervoorziening – geen Rotterdamse burger noemt dat zo. Dat gaat samen met van die typische schrijftaal als  ‘is geconstateerd dat’, ‘genoemde locatie’ en ‘niet toelaatbaar’.

In de tweede alinea staat het eerste lid van artikel 5:12, onder a, uit de APV – dat is sowieso niet echt voor lezers natuurlijk. Er staat nog een typfout in ook, althans, ik neem aan dat er een r hoort achter te in ‘te voorkoming van schade’.

Dan komt er een heel lange zin, onder het nietszeggende kopje Overweging:

Het beleid van de gemeente Rotterdam is onder meer gericht op het toegankelijk houden van de openbare ruimte en het tegengaan van verloedering door, onder meer, her en der geparkeerde fietsen op plaatsen waar de parkeerdruk van fietsen hoog is en/of de ruimte daarvoor beperkt is en de normale functie van de weg gehinderd wordt.

Ik vind het eigenlijk best knap om in één zin twee keer ‘onder meer’ te gebruiken. Verder moet ik de zin een paar keer lezen om ‘m aan elkaar te kunnen breien en wat er staat te vertalen naar hoe ik het beleefd heb. Zo van: verloedering, mijn fiets die daar een uurtje stond? Da’s even lastig, zal ik maar zeggen. Ik kom er wel uit, maar niet heel makkelijk.

In het volgende kopje gaat het over ‘spoedeisende bestuursdwang’. Eerlijk gezegd vind ik dat klinken als een enge ziekte, bestuursdwang, waarvoor je met spoed naar de dokter moet – spoedeisend ken ik alleen met hulp erachter, vandaar de medische bijgedachten. De alinea laat verder ook te wensen over:

Wij hebben besloten om over te gaan tot het toepassen van spoedeisende bestuursdwang. Dit houdt in dat de fiets onmiddellijk na constatering op 15-5-2019 is verwijderd. Ter voorkoming van negatieve gevolgen heeft de gemeente een spoedeisend belang bij het direct verwijderen van uw fiets. De kosten van de verwijdering zijn inmiddels bij u in rekening gebracht. De kosten zijn vastgesteld op €20.

Het is dat ik weet hoe het zit, ik heb het zelf meegemaakt, anders zou ik hier niet veel van begrijpen. Dat zit ‘m in ‘overgaan tot het toepassen van spoedeisende bestuursdwang’ wat die enge ziekte combineert aan heel abstracte taal. De derde zin, die met ‘ter voorkoming van…’ past daar niet in de alinea-opbouw en ook niet qua werkwoordstijd, want de fiets is toch in de zin ervoor al verwijderd? Er staat niet veel anders dan in de eerste zin.

En die kosten, die zijn niet net  bij mij ‘in rekening gebracht’, hallo, ik heb ze net betááld. Anders had ik de fiets en deze brief niet kunnen krijgen.

Ik geloof bovendien ook niet dat de verwijdering 20 euro kostte – alles bij elkaar, met de opspoorders, het vervoer, het Fietspunt met z’n medewerkers en de  bureaucratie van dit soort brieven gaat het ongetwijfeld om meer. De 20 euro lijkt me meer een symbolisch bedrag, een soort ‘foei’ – want het zal wel geen boete mogen heten.

De brief eindigt met informatie over hoe je bezwaar kunt maken. Dat staat terecht apart, onder de ondertekening – dat is het sterkste punt van deze brief. Alles bij elkaar vult-ie twee kantjes – da’s lang.

Ik zie in de tekst duidelijk juridische sporen en een poging om allerlei mogelijke uitzonderingen mee te nemen – een soort ‘one size fits all’-brief. Leesbaarheid is daarin gesneuveld. Waarschijnlijk verklaart dat de abominabele kwaliteit – die ik overigens nog erger vind omdat het gaat om een stad die veel laaggeletterde inwoners heeft en ‘geen woorden maar daden’ hoog in het vaandel heeft.

Dus hoe schrijf je zoiets op z’n Rotterdams? Ik zou denken aan iets als:

Uw fiets stond op een plek waar dat niet mag. Daarom is die weggehaald en naar het Fietspunt gebracht. U hebt hem daar zojuist opgehaald. De kosten (20 euro) heeft u ter plekke betaald. Hieronder vindt u de juridische details en informatie voor als u bezwaar wil maken.

Nog steeds niet helemaal bevredigend, want zo staat er niks nieuws in. Er zou van mij nog iets in mogen als ‘daarmee is voor ons de kous af’ of ‘wilt u dit niet meer doen’, maar dat is een grotere wijziging. Zonder zo’n verder gaande strekking zou voor mij een kwitantie genoeg zijn, met een verwijzing naar een website voor de juridische en bezwaar-informatie.

Soms is niet schrijven ook een optie. Niet net doen alsof het een brief is, alsof het iets is wat burgers zouden moeten kunnen lezen. En als je dat wél wilt, die lezende burgers, doe het dan beter.