Paulien Cornelisse op herhaling

Louise Cornelis Geplaatst op door  

En dan nog iets van Paulien Cornelisse is de opvolger van Taal is zeg maar echt mijn ding, dat ik alleen al om de titel geweldig vond, en verder ook (zo schreef ik een paar jaar terug). Bij een tweede boek is het verrassingseffect natuurlijk weg, maar toch is En dan nog iets weer erg leuk, hoor, met rake taal-observaties. Soms is alleen een citaat, een flard van een gesprek, genoeg, soms schrijft ze daar ook wat óver in een kortere of langere column over een taalverschijnsel. .

Ik vind het knap hoe Cornelisse die verwondering houdt over alledaagse dingen, en dus rustig stukjes kan schrijven over ‘ik ga je ongelofelijk bedanken’ (p. 61-63), hoe gek dat eigenlijk is. Dat ‘ongelofelijk’ is alsof je rondloopt in een staat van shock, en dan is het ook nog gek dat je aankondigt dat je iets gáát doen, maar het dan niet doet (nouja, wel dus, want met het uitspreken van die zin voltrek je de taalhandeling ‘bedanken’, maar het is toch gek). En de combinatie is helemaal gek: in die staat van shock kondig je droogjes iets aan.

Als ik zoiets lees, dan denk ik: ‘Hahaha, ja zeg!’ – maar zelf heb ik die zin ook al een boel keren gehoord zónder die verwondering. Je moet daar op een heel bepaalde manier voor kunnen luisteren. Met die bijna kinderlijke verwondering en nieuwsgierigheid dus, en zonder oordeel, zonder meteen ‘dat is hartstikke fout’ te denken. Cornelisse kan dat, en dat is hartstikke leuk.

Bij één ding dacht ik: huh? En dat is Cornelisses interpretatie van het woord ‘eikel’ (p. 59, in een stukje met als titel ‘Zeg het met geslachtsdelen’). Volgens haar is dat nogal watjes-achtig, volgens mij toch best behoorlijk hufterig. Maar goed, om dat soort woorden hier nou uitgebreid te gaan analyseren…

En waar ik me over kan verwonderen, is wat die -se aan haar achternaam doet. Toch echt twee letters te veel aan een achternaam. Maarja. Vind ik, hè?

Waar je mee omgaat, word je mee besmet?

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Vorige week las ik een stuk in een syllabus van de Fontys Hogeschool over sportjournalistiek waarin de vele tussenzinnen me opvielen. Ik bedoel dit soort zinnen:

En die maakt – zelfs op regionaal niveau zijn er al aspecten van merkbaar – toch het overgrote deel van de berichtgeving uit.

Alle sportevenementen die ook maar enigszins van belang zijn – al trek je daarbij soms je wenkbrauwen op als ook de meest oninteressante oefenwedstrijden van de zogenaamd grote clubs Ajax, Feyenoord en PSV in de aanloop van een nieuw voetbalseizoen live worden uitgezonden – komen rechtstreeks de huiskamers binnen.

Het weekblad Sport en Sportwereld – de titel is jaren geleden alweer door het Algemeen Dagblad gekocht en siert nu de dagelijkse sportbijlage van die krant – plaatste er zelfs situatietekeningen bij hoe de bal van voet naar voet was gegaan (…)

De schrijvende sportjournalist was – ook al werd hij door zijn collegae op de krant niet altijd even serieus genomen – in die jaren een heer.

Voor grotere wedstrijden, de Europese bekertoernooien waren in opkomst en als er eens een wedstrijd op de televisie werd uitgezonden waren de Nederlandse straten verlaten, werd er zelfs een tweede verslaggever meegestuurd (…)

Recept: je hebt een zin, je hebt nog een andere, vagelijk aan de zin gerelateerde gedachte, en dan stop je die gedachte in een eigen zin midden in die eerste zin, met komma’s en/of streepjes eromheen.

Ik vind het niks. Deels zal het een kwestie van smaak zijn, deels van leesbaarheid. Vooral de 2e en laatste zin van hierboven trekken een zware wissel op m’n werkgeheugen: de zin is amper op gang gekomen en dan komt er een lange tussenzin tijdens het lezen waarvan ik dat aanloopje ook nog in m’n geheugen moet houden. Het is een soort mega-tangconstructie.

Maar wat zag ik mezelf nou gister schrijven? In een mail aan een student over een scriptie in piramide-vorm:

Het piramideprincipe gebruiken in de wetenschap is, dat zul je misschien al wel gemerkt hebben, zoeken naar het verzoenen van twee heel verschillende ‘functionele contexten’.

Hè bah, doe ik het zelf ook! Is dat nou onder invloed van al die tussenzinnen van vorige week? Of doe ik het sowieso vaker, en valt het me na vorige week op? Ga ik toch op letten!

Leesbare wetenschap

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik leg op dit moment de laatste hand aan wat mijn eerste wetenschappelijke publicatie in 15 jaar moet gaan worden. Over het piramideprincipe-onderzoek natuurlijk, en met (een) publicatie(s) erover ben ik al een tijdje bezig. Dit is ook nog niet de enige of laatste, denk en hoop ik, maar er nadert nu dus wel een serieuze deadline.

Ik vind het wel een beetje spannend, want wetenschappelijk betekent dat het artikel ge-reviewd gaat worden door vakgenoten. Na al die jaren in de praktijk en met alleen maar vakpublicaties vraag ik me af of ik (nouja, het artikel) nog wel wetenschappelijk genoeg ben (is). Gelukkig hebben vakgenoten op voorlopers van dit stuk wat dat betreft positief gereageerd, maar ik heb er deze laatste dagen opnieuw hard mijn best op gedaan.

Dat ‘best doen’ zat hem in één ding niet: ik heb niet geprobeerd extra cachet aan het stuk te geven door maar zo moeilijk mogelijk te schrijven. Want dat is een van de oorzaken van een ontoegankelijke stijl in zo veel zakelijke en wetenschappelijke teksten: de schrijver denkt een bepaalde status te ontlenen aan het gebruik van dure woorden en complexe zinnen. Dus vervang ook door tevens, altijd door ten alle tijde (eventueel foutief gespeld zelfs), plakt zinnen zo veel mogelijk aan elkaar, maakt de alinea’s lekker lang en gebruikt zo veel jargon als mogelijk is. Zo hoort het immers in elk vak waarin je serieus genomen wil worden, dus zeker in de wetenschap?

Ik betrapte mezelf erop dat ik tijdens het schrijven af en toe dacht: ‘het hoeft niet zo leesbaar, het is maar een wetenschappelijk artikel’. Enerzijds is dat geen gekke gedachte: dit hoeft niet swingend, leuk en toegankelijk voor een breed publiek te zijn op dezelfde manier als het artikel dat ik laatst voor Fiets schreef over sportverslaving (moet nog verschijnen).

Maar aan de andere kant is het natuurlijk raar: waarom zou een wetenschappelijk artikel níet leesbaar zijn? Ik herinner me een pleidooi daarvoor van Marita Mathijsen uit 2009 waar ik me nog steeds goed in kan vinden. Ik heb niet de pretentie dat mijn wetenschappelijke artikel literair is, wat zij bepleit, maar ik hoop wel dat ik technieken heb gebruikt die ik ken uit de journalistiek (concretiseren, verbeelden, een vleugje humor) en uit zakelijk schrijven (‘hoofdboodschap voorop’) en die de leesbaarheid bevorderen. Als ik daarmee iets laat zien van de spanning en het plezier van het onderzoek, ben ik helemaal blij.

Voorlopers van het artikel werden al gelezen door studenten, en van hen kreeg ik op de leesbaarheid ervan positieve feedback. Daar ben ik erg blij mee: dat mijn stuk ook voor ‘junioren’ in het vakgebied toegankelijk is, vind ik belangrijk.

Maar toch… maar toch knaagt nu dus de onzekerheid. Is het wel wetenschappelijk genoeg? Zal ik er niet toch nog ergens een tevens in zetten?

Passieve zin van de maand

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Een paar weken geleden schreef ik naar aanleiding van het Taalcongres dat het passief het daar zwaar te verduren kreeg daar: in alle vier de workshops was het prominent aanwezig als iets dat vermeden moet worden (sic). Daar moet je bij mij niet mee komen aanzetten, zo schreef ik toen ook, en daarom is het voor mij balsem op de ziel dat collega-tekstschrijver Marcel Uljee op zijn weblog een passief uitgeroepen heeft tot zin van de maand. ‘Er werd gebeld’ is het, uit de pen van Voskuil. Leuk!

Volgens mij wekt het passief net iets meer spanning op dan de actieve tegenhanger ‘er belde iemand aan’. Zo zie je maar: helemaal niet gek, die lijdende vorm!

Voor dummies

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Omdat ik de ‘for/voor dummies‘-serie een grappige titel vind, kon ik het niet laten op zoek te gaan naar Business writing for dummies. Dat had nog wat voeten in de aarde, want het is er niet meer, althans, ik zie in die link naar Amazon dat het er nieuw is voor over de $ 200. Dus tweedehands besteld, en dat duurt dan even, maar inmiddels heb ik het al een tijdje in huis.

Leuk boek om te hebben, vanwege de titel dus, maar verder heb ik er niet zo veel aan. Het is namelijk ontzettend Amerikaans, in twee opzichten. Het eerste ligt nogal voor de hand: het is een boek voor de Amerikaanse markt dus het heeft het over Amerikaans schrijven, Amerikaans onderzoek, Amerikaanse briefconventies, en noem maar op. Daar kun je dus nog wel wat van leren als je schrijft voor Amerikanen.

Het tweede opzicht hindert me echter meer, en dat is dat de stijl, toon, retoriek en aanpak ook zéér Amerikaans zijn. Natuurlijk ligt ook dat voor de hand, en ik vind het ook niet zo heel erg als het gaat om de ronkende toon en de enorme hoeveelheid woorden die de tekst nodig heeft om ter zake te komen (30 pagina’s vóór hoofdstuk 1!). Ik vind het echter wél erg als het gaat om de logica.

Ik struikel meteen over de eerste pagina, de start up sheet. Daar staat in de tekst dat ‘you must identify three issues that are critical to all business writing’. Vervolgens staan er echter vier kopjes: audience, purpose, key issue, delivery. Dat vind ik echt een blunder eerste klas. Eenmaal in de tekst (p. 15) zijn het er eerst weer drie, en dan (p. 17) nogmaals vier.

Ik noem het Amerikaans omdat het me vaker in Amerikaanse boeken is opgevallen dat er dingen niet kloppen met de logica. Dan worden er bijvoorbeeld vijf categorieën aangekondigd, maar twee daarvan zijn eigenlijk hetzelfde (geen toevallig voorbeeld, ik had het er lang geleden op dit blog een keer over). Of zoals in dit boek: het is mij totaal onduidelijk waarom na een op zich logisch starthoofdstuk de tweede stap in het schrijfproces luidt ‘creating headlines and strategic sequencing’ (p. 27). Koppen maken is volgens mij iets wat je aan het eind doet, als je redigeert.  De volgorde bepalen is een aspect van structureren, maar slechts een deel ervan. Appels en peren in één hoofdstuk, de appels te vroeg geplukt en de peren maar half.

Op dezelfde manier snap ik niet waarom ‘designing for visual impact’ (stap 4)  komt vóór ‘setting the right tone’ (stap 5). Huh? Welke gedachte over het schrijfproces zit hierachter? Ik weet niet beter of vormgeving doe je op het laatst, sterker nog: veel onhandige schrijvers moet je juist afleren om al daarmee te gaan prutsen nog voor de tekst verder klaar is. Hebben ze het allemaal prachtig passend gemaakt, verdwijnen in de volgende stap van het schrijfproces nog hele lappen tekst.

Nouja, enzovoort, en ook op paragraafniveau en in opsommingen kom ik dit soort problemen/probleempjes tegen. Ach, dat soort dingen gaan ook wel eens mis in Nederlandse of Britse boeken. Dus misschien is het alleen maar mijn persoonlijke associatie met Amerikaanse boeken? Dat weet ik niet, ik heb er verder nooit wat over gelezen. In Business writing for dummies valt het me sterk op, en het boek zondigt daarmee tegen enkele schrijfprincipes die ik belangrijk vind: wees consistent, zorg voor een transparante structuur die ofwel uit zichzelf logisch is, of die je makkelijk uit kunt leggen (en doe dat dan ook), zorg dat de elementen van een opsomming van dezelfde orde zijn, enzovoort, enzovoort.

Een schrijfboek moet bovendien practicen wat het preacht. Wat dat betreft is het terecht dat er geen hoofdstukken over consistentie en logica in dit boek staan.

Vorderingen met de roman

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik bedacht dat het alweer een hele tijd geleden is dat ik hier vertelde hoe het gaat met de roman die ik aan het (her-)schrijven ben (sinds de zomer van 2011, zie hier). Welnu: goed. Ik heb een tijdje wat zitten dubben over hoe ik ermee verder wilde, en dat vertraagde het werken eraan. Nu is me weer helderder dat ik het vooral zie als schrijf-oefening. Dat betekent dat ik ’twee keer per week trainen’ prima vind, en dat lukt meestal wel tussen alle andere bedrijven door.

In dat tempo heb ik de afgelopen maanden gewerkt eerst aan de dialogen en later aan meer ‘scenisch’ schrijven, dus niet alles chronologisch aan elkaar praten, maar meer beperken tot enkele cruciale scenes. Dat waren voor mij allebei nieuwe technieken en ik heb daar dus inderdaad, zoals de bedoeling was, veel van geleerd. Het heeft geresulteerd in een nieuwe versie die volgens mij korter, krachtiger en levendiger is. Ik ben die versie nu aan het afredigeren. Daarna gaat hij naar proeflezers en/of een manuscriptbeoordelaar, want dan heb ik weer input nodig over hoe verder te gaan.

Het is ook nog steeds mijn bedoeling om hem, als hij nog verder af is en ik er tevreden over ben, in kleine oplage uit te geven voor vrienden en bekenden enzo. Maar dat is secundair aan het vergroten van mijn eigen schrijfvaardigheid hiermee, en dat loopt eigenlijk heel goed.

Wordt – op termijn – vervolgd!

Over objectiviteit en autoriteit

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister ben ik naar twee lezingen geweest in Leiden. De eerste was van Maria IJzermans, over de overtuigingskracht van emoties, en de tweede van Marc van Oostendorp over taalverloedering. Leuk, nuttig, onderhoudend, en een boel interessante dingen gehoord, waar ik er twee voor dit weblog uit wil halen:

  • In een omgeving waar overtuigen vooral door logos (rationele middelen) gebeurt, spelen de emotionele overtuigingsmiddelen ethos en pathos toch nog steeds een rol (zie hier voor een uitleg over deze drie klassieke noties). Dat liet Maria IJzermans zien voor het recht, en ik moest denken aan wat ik adviseurs ook al talloze malen heb horen zeggen: dat ze een neutraal, onafhankelijk, objectief advies willen geven. Ten eerste bestaat dat niet, en ten tweede is het helemaal niet de bedoeling bij een relationele bezigheid als adviseren, waarbij het de taak van de adviseur is om de belangen van de opdrachtgever te dienen. Op logos ingestelde mensen horen daar al gauw in dat je dan een schoothondje wordt van de opdrachtgever, of dat je maar wat aan kan zwetsen, maar dat is niet zo. Het is wel zo, en dat betoogde IJzermans ook, dat besluiten niet alleen op rationele gronden genomen worden, en dat je daar bij het overtuigen maar beter rekening mee kunt houden.
  • Opmerkelijk is dat in Nederland voor taalnormen geen waarde wordt gehecht aan de autoriteit van schrijvers. Als je wilt weten hoe iets zit, kijk je in het Groene Boekje of in de Schrijfwijzer, je luistert eventueel naar schoolmeesters, en een enkele keer wil de overheid ook nog wel eens een duit in het zakje doen. In andere landen kijken mensen veel meer naar succesvolle schrijvers, zo vertelde Van Oostendorp. En dat is niet zo gek, want die zijn dagelijks bezig met taal, beheersen de finesses ervan, en ze doen dat goed, anders zouden ze niet succesvol zijn. Dus waarom niet eens een keer gezegd: ik doe het zo, want Mulisch/Reve/Hermans deed het ook zo (of Kluun/Koch/Grunberg/… – vul maar in – doet het ook zo). Frappant inderdaad. Ga ik toch eens wat bewuster doen: de kunt afkijken, ook op het gebied van de taalnormen.

Taaltoets voor de Rotterdamse gymleraar

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Twijfelachtig nieuwsberichtje vandaag uit mijn eigen gemeente: Taaltoets leraren Rotterdam. Het is mij niet duidelijk waarom een gymleraar zou moeten kunnen ontleden. Spellen, ja, en dan kan ontleden handig zijn, maar je kunt ook goed spellen zonder.

Meer in het algemeen heb ik nog nooit een zinvolle taaltoets gezien. Ik heb een keer een HBO-student bijles gegeven voor zo’n toets die hij móest halen om verder te kunnen studeren. Toen schrok ik van de dingen die erin bevraagd werden: willekeurige woordbetekenissen (woord moet je maar net kennen) en spellingen (zoals onmiddellijk – beter is om te toetsen of een student handig om weet te gaan met de spellingchecker), betwijfelbare regeltjes als groter als/dan en een aantal hebben/heeft en dergelijke. Met taal- en schrijfvaardig zijn heeft dat allemaal bitter weinig te maken. Met een goede leraar zijn nog minder. En het discrimineert nog ook: voor allochtonen is zo’n toets moeilijker.

Enne… een toets is geen cursus, hè?