Van Gaal op een lijstje

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Vind ik af en toe leuk op dit weblog: een gekke zin fileren. Ik las er vanochtend een waar ik even over na moest denken – er gaat iets mis, maar wat?

Het is in de column van Johan Derksen in de VI van deze week, over de vraag wie de nieuwe bondscoach moet worden, en dan staat er:

Van Gaal heeft zichzelf al eens op een lijstje gezet met landen waar hij ooit nog bondscoach wil worden.

Ik snap het wel, maar toch gaat de zin de mist in – want wat voor lijstje is het nou? Het is ofwel het lijstje van Van Gaal met daarop landen waar hij nog wel eens bondscoach van wil worden, ofwel een lijstje van een land met daarop kandidaat-trainers. In beide gevallen kan Van Gaal zichzelf daar niet op zetten, in het eerste geval omdat hij geen land is, en in het tweede geval omdat hij niet zelf over die lijstjes gaat. Bovendien zouden het dan meer lijstjes moeten zijn, lijkt me.

Er loopt hier dus wat door elkaar. Ik denk dat Derksen de zin met de ene gedachte is begonnen en met de andere geëindigd. Het effect is nu wel grappig, zeker omdat ik er toch wel een soort beeld van krijg. Van Gaal, die lukt alles toch wel, zelfs zichzelf op een onmogelijk lijstje zetten.

Twee resultaten van mezelf googlen

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Zo af en toe google ik eens wat, en zo kwam ik mezelf tegen op Internet, in verschillende rollen, namelijk als schrijver van een recensie en als object van een recensie (nouja, een boek van me dan):

– Mijn recensie van aziatische-ingredienten.nl voor Leven

– De recensie uit Tijdschrift voor Taalbeheersing van mijn boek Adviseren met perspectief.

Verschenen en te verschijnen: columns Touretappe

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Tijdens deze Tour de France ga ik ongeveer twee keer per week een column schrijven voor de website touretappe.nl, sterker nog: de eerste staat er al!

Ik doe al jaren tijdens de Tour een schrijfproject: ik schreef wel dagelijkse columns, eerst op papier en later als weblog. Nadat ik dat wel een beetje had gezien, heb ik de Tour-weken besteed aan experimenteren met Twitter (2009) en het schrijven (2010) en herschrijven (2011) van een roman (de links zijn naar terugblikken op die experimenten). Dit jaar pik ik dus de column-draad weer op, dit keer (leuk) voor een geredigeerde site – de hoofdredacteur behoedde me meteen al voor een blunder, want ik had Elm in één zin zowel bij AZ als Twente laten spelen.

De site is in zijn eerste levensjaar, dus ook dit is een experiment. Ik ben benieuwd hoe het gaat bevallen!

Overigens – met de roman ben ik ook nog steeds bezig. Ik wil nog van één proeflezer wat meer in detail horen, dan weet ik wat de volgende stap wordt. Want in dat stadium is het: enkele proeflezers hebben hem gelezen. Hun positieve commentaar is vrij eenduidig: het is een spannend en meeslepend verhaal. Hun meer kritische geluiden lopen wat uiteen en betreffen de dosering – sommige vinden dat ik wat meer mag uitleggen, maar eenduidig is dat niet en ik heb dus ook nog geen herschrijfplan.

De roman is sowieso nog enorm veranderd ten opzichte van vorig jaar – van perspectief onder andere. En ik hoop er zeker tijdens deze Tour en/of later deze zomer mee verder te gaan.

Edit 5 juli: ik heb inmiddels een soort ‘verzamelpagina’ op touretappe.nl met links naar al mijn columns (inmiddels 2, meer volgt): http://www.touretappe.nl/author/louisecornelis/

Genre-verwachtingen in adviesrapporten

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Uit het piramideprincipe-onderzoek van de afgelopen tijd is gebleven dat genre-verwachtingen een grote rol spelen bij het lezen en schrijven van adviesrapporten. De twee belangrijkste symptomen daarvan waren:

  • Een adviesrapport ‘hoort’ opgebouwd te zijn volgens de stappen van het onderzoek, dus met een methodologische structuur, met de conclusie en adviezen aan het eind.
  • Een adviesrapport ‘hoort’ wollig van stijl te zijn. Een frissere, krachtigere stijl is dan ongewenst, te direct bijvoorbeeld.

Beide zaken spelen piramidale rapporten parten, want die zijn anders van structuur, maar ook vaak van stijl (want meer lezer- en actiegerichter). Als je onvoorbereide lezers ineens zo’n heel ander rapport voorlegt, vinden ze dat dus maar raar: zo hoort het niet, een adviesrapport. Ze snappen het niet en oordelen negatief.

Negatieve oordelen over afwijkende rapporten zijn we meermalen tegengekomen in het onderzoek, waardoor ik wel zeg dat voor het piramideprincipe geldt ‘onbekend maakt onbemind’ (of: ‘je gaat het pas zien als je het doorhebt’, want dat geldt ook: na een beetje uitleg vinden ze het piramidale rapport juist wel heel fijn).

Wat echter tot nu toe nog niet duidelijk was, was of het nou de structuur of de stijl is die lezers het meest in de weg zit. De afgelopen maanden deed Marit Nijssen daar aan de Universiteit Leiden onderzoek naar, in het kader van haar Bachelorscriptie. Vrijdag heeft ze die afgerond, dus nu wat over de resultaten.

Hoofdboodschap: de ‘gekke’ structuur is doorslaggevend. De meerderheid van de respondenten (9 van de 12) gaf inderdaad de voorkeur aan een rapport volgens de conventies. In zeven gevallen gaf structuur de doorslag, in twee de stijl. Het onderzoek bevestigt dus opnieuw dat lezers voorkeur hebben voor conventionele rapporten.

Marit gaf de respondenten steeds twee versies van een rapport, en vroeg hen naar hun voorkeur. De rapporten verschilden van stijl en/of structuur. Daarna vroeg ze hen hun keuze te motiveren. Vier respondenten verwoordden expliciet iets over genreverwachtingen, bijvoorbeeld:

De structuur van rapport 3 vind ik persoonlijk prettiger, maar ik ben het ook zo gewend. (over de methodologische structuur)

Ben ik ook meer gewend, want ik mocht tijdens mijn studie ook nooit ‘ik’ of ‘wij’ gebruiken. (over de ‘wollige’ stijl)

Wat de voorkeur van de andere vijf precies bepaald heeft, is niet helemaal duidelijk. Hun voorkeur is wel in lijn met de genre-conventies, maar zou ook door iets anders bepaald kunnen zijn.

Opvallend is dat over de stijl de respondenten tegengestelde dingen zeggen. De ene respondent vond de krachtige stijl vriendelijk en minder belerend, de ander vindt diezelfde stijl gebiedend en dus minder vriendelijk. De woorden ‘positief’ en ‘negatief’ zijn ook door verschillende respondenten voor dezelfde stijl gebruikt – soms met te ervoor.

Ook dat bevestigt iets wat al eerder in het onderzoek duidelijk was geworden: lezers van adviesrapporten verschillen in hun voorkeuren. Om als schrijver je lezer optimaal te bedienen, is het dus handig om die voorkeuren te kennen.

Bron: Marit Nijssen. ‘Bekend maakt bemind’ Over genre-verwachtingen bij het lezen van adviesrapporten. Eindwerkstuk Taalbeheersing Universiteit Leiden.

Hyperbolen in de sporttaal

Louise Cornelis Geplaatst op door  

De ‘sportzomer’ is volop aan de gang: EK voetbal, Tour, straks Olympische Spelen, ondertussen ook nog Wimbledon en het EK atletiek… mooi moment voor een stukje over de taal van sportjournalisten, vorige week verschenen op Taalschrift.

Máár: ik ben het er niet mee eens. Je kunt wel degelijk blijven overdrijven. Het wereldrecord dat Johann Olav Koss schaatste op de 10 km in 1994 (13.30) zou ook nooit meer gebroken worden, of toch zeker in geen jaren. Niemand die daar later mee zit, met zo’n uitspraak. Dan komt zo’n nog snellere schaatser gewoon ‘van een andere planeet’.

Sportjournalisten maken veelvuldig gebruik van het stijlmiddel hyperbool. Dat moet je niet te letterlijk nemen: natuurlijk haalt Bolt niet écht de snelheid van het licht en is Gianni Romme gewoon op aarde geboren. Dat weten die journalisten heus ook wel.

Hyperbolen zijn ook creatief. ‘Lightning bolt’ betekent in het Engels ook gewoon ‘bliksemschicht’, dus er is gespeeld met zijn achternaam. Voor een eventueel geweldig wereldrecord op de 200 m van Blake verzint vast wel weer iemand iets moois en toepasselijks. Ik ben benieuwd.

Kwartalijks

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gek is dat toch eigenlijk, denk ik vier keer per jaar, dat we wel een woord hebben voor maandelijks en jaarlijks, maar niet voor kwartalijks (of kwartaallijks). Ik doe kwartalijks mijn BTW-aangifte, en elke keer verbaas ik me daarover. En ik ben niet de enige die het zich afvraagt (zie hier). Raar ding toch, taal…

Vanzelfsprekend

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Nog één observatie in het ‘lijntje’ van de afgelopen weken op dit weblog over de relatie tussen schrijven en denken en de moeite die dat kost (zie o.a. deze post). Een tijdje terug vertelde een opdrachtgever me dat hij een erg fraai compliment had gekregen van zijn cliënt. Die had namelijk gezegd dat het adviesrapport ‘self-explanatory’ was: vanzelfsprekend, voordehandliggend.

Mijn opdrachtgever zei erbij dat dat alleen maar kon op twee voorwaarden:

  1. Hij had zelf inderdaad een heleboel denkwerk verricht, om de analyse ’tot in de puntjes’ uit te denken, gericht op de vraag en het belang van de cliënt. Dat was een grote moeite geweest, maar dat levert dus die transparantie op voor de cliënt. Dáárom lever je die inspanning.
  2. De analyse moet inhoudelijk goed zijn. Als je geen goede data hebt, kun je nooit tot een goed verhaal komen. Inderdaad.

Dan werk je knetterhard, en dan zegt je cliënt: ‘maar dat ligt toch voor de hand?’ Dat kan ondankbaar lijken, maar is het dus juist niet. Het is toch echt veel beter dan dat je cliënt zegt (of stiekem denkt): ‘ik snap er niks van, maar het zal wel’. En dat kan gebeuren bij slechte of slecht geschreven adviezen!

Schrijven kost (te) veel tijd

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister kwamen we in twee supervisiegroepjes van een training erover te spreken dat schrijven zo veel tijd kost. Of liever gezegd: de klacht van de deelnemers was dat schrijven te veel tijd kost. Ik heb hen aangemoedigd dat in hun hoofd te veranderen naar dat schrijven veel tijd kost. De ’te’ eruit dus.

Schrijven kost inderdaad veel tijd, tenminste, als je het goed wilt doen. Vorige week ging het op dit blog over de relatie met denken, en dat denkwerk kost tijd. En dan moet het ook nog lezergericht op papier. Een hele inspanning!

Als het goed is, levert die inspanning wel wat op. Lukraak wat informatie op papier zetten is makkelijk. De extra inspanning van het doordenken van je boodschap en het lezergericht maken van de tekst is service-verlening aan de lezer: inhoud en toegankelijkheid van je verhaal verbeteren erdoor. Dus die tijd die schrijven kost, kun je zien als investering daarin. Als dat enigszins in balans is, dus als je moeite voldoende oplevert, gebruik je je tijd doelmatig.

Je kunt ook zelfs plezier gaan beleven aan die inspanning. Aan het moment dat eindelijk de puzzelstukjes in elkaar vallen en je een kraakheldere structuur en hoofdboodschap voor je ziet. Aan het moment dat die zinnen eindelijk gaan doe wat je wilt. Aan het moment dus dat de inspanning zichtbaar loont.

Schrijven kost dus tijd, veel tijd, mag veel tijd kosten, moet misschien ook wel tijd kosten. Waar komt toch het idee vandaan dat dat ‘eigenlijk’ niet zo zou moeten zijn? Natuurlijk, het zou prettig zijn als het makkelijk was en vlot ging, want er moet nog zo veel meer in een werkdag. En natuurlijk is het lastig om voldoende tijd voor schrijven vrij te maken. Maar, om maar iets te noemen, het analyseren van data kost toch ook veel tijd? Toch is dat voor veel professionals beter te accepteren. Misschien omdat ze vinden dat schrijven niet het ‘echte’ werk is?

Als schrijven te veel tijd kost, dat is jammer. Enerzijds kun je dan werken aan het verbeteren van je schrijfproces en het onder de knie krijgen van schrijftechnieken (zoals het piramideprincipe). Daar is beslist winst mee te boeken, al gaat dat ook niet van de ene dag op de andere, want het leren van een nieuwe methode kost in het begin alleen maar meer tijd.

Anderzijds is het beslist ook een kwestie van het schrappen van de ’te’ uit je gedachten. Want die ’te’ komt heel vaak voor uit de gedachte dat schrijven eigenlijk géén tijd zou mogen kosten, en dat is een irrationele gedachte. En typisch zo eentje waar je niks aan hebt, jezelf alleen maar mee in de weg zit. Want het schrijven kost je dus al veel tijd, en dan krijg je er nog de frustratie overheen dat het eigenlijk anders zou moeten zijn – en dat je misschien dus wel wat verkeerd doet.

Maar nee, als schrijven je veel tijd kost, doe je het misschien juist wel heel goed. In elk geval: gun je schrijven tijd. Je lezer zal je er dankbaar voor zijn.

Twee one-liners

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister rolden er tijdens een training spontaan twee one-liners uit mijn mond die ik vaker ga gebruiken, allebei rond het thema proef- of tegenlezen en feedback geven op teksten:

  • De lezer heeft altijd gelijk. Ik doelde daarmee op de situatie van proeflezen. Lezer zegt: ‘ik begrijp dit niet’; schrijver zegt ‘maar dat is echt wel duidelijk’. Als de proeflezer ook maar enigszins representatief is voor de beoogde lezer (en dat zou eigenlijk sowieso moeten), heeft de lezer in dit soort gevallen gelijk.
  • Een goede tekst maak je niet alleen. Oftewel: elke belangrijke tekst moet proefgelezen worden. Elke schrijver, al ben je nog zo goed en ervaren, heeft de oogkleppen op van de eigen logica. Alleen een ander kan je daarop attenderen. Het is niet voor niets dat zelfs de beste schrijvers bij hun uitgeverij een redacteur hebben die alles kritisch naloopt!

Verschenen: Tekstbladcolumn

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Net verschenen: Tekstblad nr. 3 met daarin een column van mij waarin ik twee vertekeningen belicht in de discussie rond het thema ‘schrijfvaardigheid van de jeugd van tegenwoordig’ waar tekstschrijvers volgens mij extra gevoelig voor zijn, namelijk dat we zelf vroeger beter schreven en dat schrijven = het produceren van echte (traditionele) tekst (alsof een tweet of een SMS-berichtje geen schrijven is). Dat alles natuurlijk mede ter gelegenheid van het verschijnen van de bundel Ze kunnen niet meer schrijven tegenwoordig.

(Helaas zijn trouwens de opsommingtekens in mijn column weggevallen, dat is niet zo overzichtelijk. Tsja.)