Ik ben nog steeds op de achtergrond bezig met de bundel opstellen van jongeren over de schrijfvaardigheid van de jeugd van tegenwoordig, binnenkort volgt er meer nieuws over. Het verschil in schrijfvaardigheid vroeger en nu heeft nog altijd mijn interesse, en het was daarom dat ik opkeek toen ik de afgelopen weken het boek De sneeuwluipaard las.

Een mooi, bijzonder boek, maar het wemelt van de taalfouten. Ik heb ze niet echt geteld, maar ik denk dat er minstens 10 d/t-fouten in staan, van die suffe als geuitte meningen (p. 277) en de schoenen zijn ontdooit (p. 167). Daarnaast een aantal congruentiefouten (persoonsvorm enkelvoud, onderwerp meervoud of omgekeerd) en anderzins ontsporende zinnen. En wat me ook opvalt, is dat er soms tussen de ene en de andere alinea een enorm verschil in benadering zit, van diepe reflectie tot wandelverslag – daar horen witregels tussen, want het is echt heel raar lezen soms. Witregels zitten er af en toe wel tussen, maar dat lijkt niet consequent gedaan.

En dit boek, de vertaling, is dus uit 1980. Toen was toch alles beter? Nou, niet dus. Eén zo’n boek zegt natuurlijk niet zo veel over schrijfvaardigheid, en zeker niet van Engelstalige auteur Peter Matthiessen. Het zegt wel iets over de zorg en aandacht die de uitgever aan deze vertaling heeft gegeven. Kennelijk waren ook toen dit soort puntjes op de i niet zo heel belangrijk. En dat voor een dijk van een boek. Dat was het al, nog voor het vertaald werd, want het won de American Book Award. Dat zie ik er niet helemaal aan af, maar dat heeft misschien te maken met de knulligheid van de vertaling. Want die indruk maakt het dus wel – dat is de makke van onverzorgd taalgebruik.

Als ik de laatste tijd in de auto zit, valt me op dat een heleboel automobilisten geen richting aangeven, bijvoorbeeld als ze van baan wisselen op de snelweg. En elke keer denk ik dan: het is net schrijven. Zowel bij autorijden als bij schrijven doe je een heleboel dingen niet voor jezelf. Zelf weet je dat je een baantje om gaat; zelf weet je wat je wilt zeggen. Maar de andere weggebruikers, de lezers, weten dat niet.

Een boel dingen die verwoord zijn in regels, doe je omwille van die ander: richting aangeven, maar bijvoorbeeld ook goed spellen, punten en komma’s zetten, hoofdletters gebruiken, alinea’s markeren. En juist ook die dingen gebeuren steeds minder, althans, in de slecht verzorgde schrijfsels op internet. Ik zocht net heel even in de reacties op telegraaf.nl (leek me kansrijk) en vond toen dit als eerste voorbeeld, maar het wemelt ervan natuurlijk:

word echt tijd dat de studie’s afgestemt worden op de werkvraag want er zijn omscholings cursussen maar dat is niet genoeg want je het er niets aan als een kantoorbaan hebt gehad en je gaat voor metselaar of timmerman leren want daar is geen vraag naar

Dit is niet meteen onleesbaar, maar het kost wel meer moeite om te lezen dan een tekst waarbij de schrijver zich meer aan de conventies heeft gehouden. Net zoals geen richting aangeven niet meteen gevaarlijk is – maar ik kijk wel vaak even op als er een auto ‘zomaar’ van koers verandert.

Zaniken over regels is vervelend en misschien ook wel ouderwets. Maar ik blijf roepen dat het belangrijk is om te leren dat je schrijft voor een ander, dat schrijven dienstverlening is aan een lezer. Over autorijden doe ik verder hier maar geen uitspraken.

NRC Handelsblad had afgelopen weekend een opmerkelijk stuk op de voorpagina van het Opinie&Debat-katern. De kop luidde: ‘In 2012: naar een transparante focus op kwaliteitsborging’. Ik las het en dacht meteen: ojee, wie heeft dit bedacht? Zo veel glazig-kijken-woorden in een kop? Met zelfs twee van mijn uitgesproken jeuk-woorden erin: focus en borging. Focus zie ik vaak gebruikt als er juist van die focus geen sprake is (‘we moeten onze focus richten op vier dingen’); het tweede woord kom ik altijd tegen in contexten waarin die borging zo vanzelf zou moeten spreken dat het moeten noemen ervan een diskwalificatie is.

Het bleek expres te zijn: Opinieredacteur Bob Biersma heeft een stuk samengesteld uit de meest gebruikte woorden van bestuurlijke inzenders van brieven over beleid. En dat is echt héél erg. Er staat gewoon helemaal niks, behalve aan elkaar geregen beleidsjargon. Ik citeer:

Deze situatie staat haaks op het overeengekomen profieldocument, dat juist voorzag in beleidsprikkels die win-win-situaties moesten realiseren. Had de VBNU in april niet klip en klaar aangegeven dat de instellingen zelf hun ambities moesten terugkoppelen? Iedere instelling zou haar professionals verleiden tot een eigen kwaliteitsimpuls, waarna de prestatie-indicatoren gematcht zouden worden. De benchmark moest liggen op passie, transparantie en top-excellence. En heeft dit gewerkt? Ik dacht het niet. Met dit competitief beleidsplan komen wij nooit tot een uitdagende kwaliteitsfocus.

Het einde is grappig ook:

We kunnen niet weer met het ministerie om de tafel gaan zitten zonder integrale focus op het veranderproces.
Laat dat absoluut helder zijn.

Lees en huiver… Goed voornemen voor 2012: níet zo schrijven!

(Voor wie ‘m op papier niet heeft: via de digitale editie van NRC is het artikel ook nog te lezen, maar wel alleen voor abonnees. Een blog erover staat wel voor iedereen toegankelijk op de site.)