Categorie archieven: schrijftips

Actief/passief-strategie

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Via @AnnekeNunn werd ik geattendeerd op een blogpost over de strategische keuze tussen actief of passief formuleren. Alleen al de titel, over dat dat een strategische keuze is, bevalt me zeer. Want o, o, o, wat wordt er veel en gemakkelijk en totaal ongenuanceerd geroepen over hoe slecht de lijdende vorm is. Het is een zinsconstructie die echt wordt geháát, lijkt het wel. Dr. Kim geeft er een paar fraaie voorbeelden van, waarin het passief zo ongeveer verantwoordelijk wordt gesteld voor alle leed op deze aarde. Ho-ho-ho, ‘we are talking about sentence structure, aren’t we?’ vervolgt ze terecht.

Vervolgens komt er een verhaal dat ik ook van harte onderschrijf. Over dat de lijdende vorm goed gebruik juist een prachtig en effectief stijlmiddel is. En dat is niet voor niks, ik citeer met instemming:

Language allows us multiple ways of saying the same thing for a reason. Every style is appropriate in some context–otherwise it wouldn’t exist.

Dat geldt in het algemeen, en komt dan in zijn strekking neer op dezelfde boodschap die ik hier wel heb verkondigd en ook een keer in een Tekstblad-column: ‘moetens’ en ‘mag-niets’ bestaan niet.

Dr. Kim schrijft daar ook nog over de consequentie van die opvatting:

(…) any “expert” who focuses on limiting your stylistic choices should be ignored.

Die ga ik onthouden en vaker citeren!

Cursus schrijven over een specifiek thema

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Zo heel vaak heb ik dat nog niet gezien: een cursus zakelijk schrijven over een specifiek thema: leefstijl. De meeste cursussen en opleidingen zijn algemeen of voor een bepaald genre. Maar in deze cursus komen verschillende genres aan de orde. Bedoeld voor leefstijlcoaches. Ik ken één van de docenten, Yneke Vocking. Zij schrijft voor Fiets en dat is altijd grondig, relevant en genuanceerd. Dus zit het met die cursus vast wel goed!

Buitenkunst anders

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Vorige week was ik naar Buitenkunst, iets wat ik elk jaar doe en steeds als inspirerend ervaar, voor het leven in het algemeen en mijn werk in het bijzonder. Dat is ongeacht of ik me met de kern van mijn zaak, schrijven, bezighoud, of andere kunsten. Het gaat zelfs niet alleen om wat ik zelf doe, maar ook om wat ik anderen zie (en hoor) doen. Ik schreef er vaker over op dit blog.

Ik ging voor de negende keer, maar anders dan eerdere jaren ging ik niet naar locatie Randmeer, maar naar de andere, in Drenthe. Daar kies je niet voor één themaweek, maar kun je per dag of zelfs maar dagdeel kiezen uit een breed aanbod, dat onder andere op dit bord wordt aangekondigd:

Flappen op prikbord

Zodoende kon ik me bezighouden met schrijven, maar ook met theater, zang en zelfs een middag percussie. Dat zou ik anders nooit gedaan hebben, dat is het voordeel van zo’n keuzeprogramma, maar ik miste wel de diepgang van Randmeer, zowel in het thema als in het contact met groepsgenoten. Daar stond tegenover dat het heerlijk weer was om te kamperen in de Drentse bossen, en zo kwam ik er toch weer net zo verfrist als altijd vandaan.

Geschreven heb ik maar één ochtend, aan korte toneelscènes rond het thema ‘grow up’. In onze workshop schreven we in een kleine groep volwassenen over onze ergernissen aan jongeren, en tegelijkertijd was er een omgekeerde workshop bezig waarin jongeren schreven over hun ergernissen aan volwassenen. ’s Middags hebben we een aantal scènes gespeeld, ook in omgedraaide rollen, dus met de volwassenen als pubers en omgekeerd. Dat was erg leuk om te doen, ook al was er geen scène van mij bij.

Mijn scène was namelijk niet gelukt. Dat is het nadeel van die korte programma’s: het moest ’s ochtends in één keer goed, zelfs meteen in leesbaar handschrift opgeschreven. Zo werkt het schrijfproces echter niet: het mijne niet; in het algemeen niet. Of het lukt of niet is dan een toevalstreffer, en ik vond het verbluffend dat er zo veel andere scènes wel in één keer goed waren, en nog grappig ook, want ook dat was de bedoeling. Mijn scène had stevig herschrijven nodig, en daarvoor ontbrak de tijd. In de lunchpauze heb ik toen een nieuwe, nog kortere scène geschreven, die ik hieronder zal plaatsen. Dat is versie 5: geschreven, herschreven, geredigeerd.

Toch was het leerzaam. Het idee voor onderstaande scène had ik namelijk tijdens de ochtend ook gehad, het schoot als eerste door mijn  hoofd, maar ik had het verworpen omdat twee anderen ook al aan de slag gingen met het thema preutsheid. Achteraf gezien had ik er beter bij kunnen blijven. En waarom ook niet? Drie keer preutsheid – nou en? En mijn invalshoek was een andere, al was het alleen maar omdat ik me in een andere rol tot jongeren verhoud dan die van ouder, zoals in de andere scènes. Bovendien was ik er dichter bij mijn eigen ervaring mee gebleven dan met die uiteindelijk mislukte scène, en ook dat werkt beter.

Dus: meer bij mezelf blijven en bij mijn invallen, zeker als schrijven snel goed moet.

* * *

Douchen

Plaats: de kleedkamer van een sportschool, met twee douchecabines met afsluitbare deuren.
Spelers: 5 vrouwen van 16, 17, 25, 35 en 45 jaar oud (die oudste drie bij benadering). De twee jongsten zijn bloedmooi, de veertiger heeft een BMI van rond de 30.

(De deur van de kleedkaker zwaait open. Eerst komen de 2 jongsten binnen, daarna de andere drie, verhit. De twee jongsten pakken hun spullen en lopen meteen door naar de douche. De andere drie kleden zich uit, nog wat nahijgend en –puffend en –pratend.)

Vrouw van 25: Zo, dat was weer pittig.

Vrouw van 35: Ja, bij Carlo is het altijd zweten.

Vrouw van 45: Zeker! Maar we hebben weer lekker veel calorieën verbrand dames!

(Gelach. De twintiger begint met het aantrekken van haar gewone kleren, de andere twee pakken hun handdoek)

45: Ga jij thuis douchen?

25: Ja, tot volgende week, meiden!

(De vrouw van 25 vertrekt. De resterende 2 lopen naar de douchecabines.)

35: O, ze zijn allebei bezet. Dat wordt wachten dus.

(De twee vrouwen hangen wat rond, frummelen aan hun haar, tenen, nagels. De dertiger doet daarbij alle moeite om haar lijf onder haar handdoek te verbergen, de veertiger is een stuk nonchalanter.)

45: Het duurt wel lang he? Ik hoor ook helemaal geen water lopen. Zit er wel echt iemand in? Wacht, ik kijk even.

(Ze valt op haar knieën en gluurt onder de deur door.)

45: Hè, ik zie sokken en schoenen?!

(Dan gaan beide deuren open. De veertiger kan er een maar nauwelijks ontwijken. Ze blijft op de vloer. De twee jonge meiden komen eruit, helemaal aangekleed, opgemaakt en hun haar anders opgestoken dan net. Ze blijven van schrik stilstaan als ze de vrouw op de grond zien. Die kijkt naar hen op.)

45: Staan jullie je helemaal op te tutten onder de douche, zijn jullie nou helemaal betoeterd? En wij maar wachten. De douches zijn om te douchen, dames, de rest kan gewoon in de kleedkamer!

(De meiden kijken naar de vrouw aan hun voeten, dan naar elkaar.)

Meid 1 tegen de andere: Dikke billen, is dat eigenlijk besmettelijk?

 

 

Dicht op de schrijvershuid

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik heb net het Handboek verhalende journalistiek gelezen, en dat vond ik de moeite waard. Niet dat ik me op het pad van de verhalende journalistiek begeef (al lijkt me dat best leuk schrijfwerk), maar omdat ik het een goed schrijfhandboek vind. Het is vooral uniek in de mate waarin het dicht op de huid van de schrijvers zit. Auteurs Henk Blanken en Wim de Jong hebben verhalende journalisten geïnterviewd, van eentje zelfs de elf voorlopige versies van zijn stuk mogen zien, en er twee (waaronder Blanken zelf) voetnoten bij een eigen verhaal laten zetten ter toelichting en met commentaar over wat ze zelf achteraf gezien de sterke en zwakke punten vinden.

Zo’n kijkje in de keuken, in verschillende keukens, geeft geen enkel ander boek, bij mijn weten. Het is daarbij ook prettig geschreven, met een boel aansprekende voorbeelden en verwijzingen naar nog meer inspirerend leesvoer. Het boek is van vorig jaar, dus de voorbeelden zijn ook nog actueel en betreffen bijvoorbeeld de Harense Facebook-rellen en de val van Ruttes gedoogkabinet. Anderzijds zijn het klassiekers, zoals een verhaal over de geboorte van een Siamese tweeling op het Friese platteland, of tijdloos als de beschrijving van een hersenoperatie waarbij de patiënt bij bewustzijn moet blijven.

En één keer ging er ook nog een lampje branden – weer typisch zoiets waarvan ik dacht: het is zo logisch als wat, en toch heb ik het nooit bedacht. In mijn manier van schrijven staan lezersvragen altijd centraal; een adviesrapport geeft bijvoorbeeld antwoord op ‘wat moet ik doen?’ en ‘waarom?’ Ik had me niet eerder gerealiseerd dat de leidende vraag in een verhaal is ‘en toen?’ (p. 46):

Als verteller wil je maar één ding: een lezer die, zodra hij aan je verhaal begint, vanaf de eerste zinnen dus, ‘En toen?’ roept.

En zo is het maar net! Dat geeft meeslepende journalistiek. Met z’n mitsen en z’n maren, en ook die behandelt het boek. En het geeft ook een prettig leesbaar en inspirerend boek.

Omhaalpoespas?

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik had het hier eerder al over Tamara de Reus, een wat mij betreft veelbelovende jonge schrijfster. Ik las recentelijk nog een mooie facebookpost van haar, over hoe ze schrijven ervaart: OMHAALPOESPASHEISAGEDOEROMPSLOMP. Ook weer een tip van Verena van de Tekstnet-intervisie, en ook weer raak geformuleerd. Het gaat er onder andere over dat schrijven niet zomaar het op een rijtje zetten van bestaande gedachten is, maar dat je die gedachten moet bewerken, je moet er wat van máken. Dat is schrijven – en dat kost concentratie en moeite. En dat geldt ook voor zakelijk schrijven, al gaat het daar niet zozeer om gedachten, maar om inhoud/data/feiten/gegevens.

Tekst laat zien wie lezer is

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In de periode voor mijn vakantie had ik uitzonderlijk veel trainingen waarvoor de deelnemers een eigen tekst moesten inleveren, die door mijn van feedback voorzien werd. Naar schatting zijn er tussen eind april en half juni bijna 100 teksten van divers pluimage door mijn handen gegaan. Als ik daarop terugkijk, is er van alles over te zeggen, maar heb ik er vooral één ding over geleerd wat iets zegt over mijn manier van werken maar ook over teksten: ik wil eraan kunnen zien wie de beoogde lezer is.

Wat ik doe als ik een te becommentariëren tekst krijg, is me inleven in de beoogde lezer van de tekst, en ik doe dat op basis van signalen die de tekst daarover geeft. Soms zijn die heel expliciet, zoals wanneer er boven een memo staat dat het voor de Raad van Bestuur is. Vaak is het subtieler, en dan helpen van die kleine woorden als we en u erbij.

Met de subtiele signalen ging het in die ongeveer 100 teksten wel eens mis. Dan raakte ik in de war, en bovendien was het aanleiding voor mij om er feedback over te geven, want ik vind het niet alleen mijn probleem, maar dat van de tekst. Twee voorbeelden:

  • Ik neem op basis van andere signalen aan dat de tekst voor een directe baas of collega is, maar in de tekst wordt elke interne afkorting uitgelegd. Ik ben goed in het over dat soort afkortingen heen lezen: de beoogde lezer zal het eigen jargon wel kennen. Uitleg is niet nodig en dus ook voor de beoogde lezer overbodig. Over precies dit punt kreeg ik een keer een fikse discussie in de training, want de schrijver wilde dat zijn teksten voor ‘iedereen’ begrijpelijk waren. Ik was het daar zeer mee oneens: je schrijft niet voor iedereen, niemand schrijft voor iedereen, schrijven is maatwerk, en schrijven in de zakelijke dienstverlening al helemaal: je bedient je klant ermee. Die heeft er geen boodschap aan wat iemand anders niet begrijpt aan een voor hem alledaagse afkorting.
  • De schrijver is extern en de tekst begint met een fors stuk beschrijving van de organisatie van de lezer, in zo ongeveer de bewoordingen die je op homepages ziet staan. Dat zie ik wel eens vaker, ik noem dat de ‘dit is wie u bent’-passsages. Niet doen. De lezer zit niet te wachten op zo’n algemene beschrijving; het overnemen van de homepage heeft zelfs iets pijnlijks. Kom maar meteen ter zake: waar gaat het om?
    Overigens zat er achter enkele van deze gevallen een goede bedoeling: de schrijver wist dat deze versie van de tekst niet naar de beoogde lezer zou gaan, maar naar mij, en ik ken het bedrijf niet. Desalniettemin zit ik niet te wachten op zulke info. Omdat ik me dus verplaats in die beoogde lezer, maar ook omdat ‘om welk bedrijf gaat het?’ voor mij geen vraag is die bij mijn op feedback-geven gerichte leesdoel past. Die heel enkele keer dat ik nieuwsgierig ben, google ik zelf wel.

Een goede tekst geeft dus op allerlei manieren hints over wie de beoogde lezer is: van expliciet benoemen via de kleine woordjes naar de informatie-selectie (afkortingen uitleggen of niet, algemene achtergrondinformatie opnemen of niet) . En die moeten specifiek én in lijn met elkaar zijn. Zo niet, dan kun je feedback van mijn verwachten!

Voetbalbobotaal

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik lees graag de columns van Nico Dijkshoorn in VI, vooral omdat die zo goed schrijft, met vooral heel treffende en bloemrijke beelden. In de column van de VI van week 25 is hij op dat punt ook weer goed op dreef, door de draak te steken met op hun shoppende vrouw wachtende mannen naast winkeldeuren (‘Het mooist zijn wachtende mannen met allemaal tasjes van Hunkemöller tussen hun voeten’).

Maar wat ik vooral leuk vond aan die column is hoe hij de taal die bij Ajax gebezigd wordt door oud-voetballers volstrekt belachelijk maakt – en terecht. Dijkshoorn steekt eerst de draak met het woord skillbox ,dat hij aantrof in een stuk van Bryan Roy. Geen idee wat dat is, maar hij is meetbaar, en commercie en marketing zijn er een wezenlijk onderdeel van.

Daarna citeert hij Roy als volgt:

Het is zaak dat de rest nu ook meetbaar gaat worden gaat worden om het individu en de teamactief optimaal te kunnen ontwikkelen en om het vervolgens breder in de organisatie te implementeren.

Zulk soort zinnen, urgh, ze zijn rijp voor Bobotaal, en dat is bij de overheid al erg genoeg, maar ik ben het met Dijkshoorn eens dat ze met voetbal al helemaal niet te rijmen zijn. Zoals Dijkshoorn zegt:

We hebben het hier over voetbal. Over een vreugdevolle sport. Een sport waarin maar één ding belangrijk is: genialiteit en eigenheid.

Vreugdevol, geniaal en eigen is van die abstracte beleidstaal niet, en voetballers zouden eigenlijk keihard moeten lachen om een skillbox. Eigenlijk zouden we dat met z’n allen veel vaker moeten doen: heel hard lachen om beleids- en managementspeak. Volgens mij werkt dat beter dan er boos om worden!

De joy van schrijven

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In de NRC van 26 juni staat een stuk ‘De kick van ongestoord werken’, met daarin koren op mijn molen. Het gaat net wat verder dan de meeste ‘ojee, we kunnen ons door de nieuwe media niet meer concentreren’. Het betoogt dat we ons ‘reflecterend brein’ nodig hebben voor creativiteit, vooruit kijken en gebeurtenissen in de juiste context plaatsen – activiteiten die nodig zijn voor schrijven, wat dan ook als voorbeeld wordt aangehaald.

We gijzelen echter dat reflecterende brein, doordat we ons steeds laten afleiden door mails, appjes e.d. Om die te verwerken, gebruiken we ons reflexbrein, wat het goed functioneren van het reflecterende brein hindert. Met écht denkwerk is al dat snelle schakelen niet te combineren. Dat vergt ongestoorde concentratie. Inderdaad.

Wordt werken dan niet saai, zo vraagt het artikel zich af? Nee. Het levert weliswaar minder directe behoeftebevrediging (fun) op, maar wel meer joy: het geluksgevoel van goed werk leveren.

In een kader bij het artikel staan tips voor offline werken, en één ervan bepleit ik ook regelmatig, maar ik kende de term niet: BBB-momenten. Dat staat voor bed, bad en bus: de momenten en plekken waar je dingen bedenkt. Bed, bad en bus zijn mij overigens lichamelijk nog te passief, ik heb zelf het meest aan FLH: fietsen, lopen en het huishouden doen!

 

Tekstblad verschenen

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Tijdens mijn vakantie is het nieuwe nummer van Tekstblad verschenen, nummer 3 van jaargang 21, met daarin mijn artikel over zakelijk lezen, gebaseerd op de scripties van Dorien en Kiki. In het artikel wil ik laten zien dat wat zakelijke lezers dénken dat ze doen en vinden dat ze moeten doen (‘alles lezen en onthouden’) niet aansluit bij hoe ze daadwerkelijk lezen: sterk bepaald door een leesdoel dat verschilt per situatie. Leuk dat het artikel er nu is, en ik kreeg er via Twitter al een paar mooie reacties op!

In hetzelfde nummer staat ook nog een interessant weetje in een artikel van Rob le Pair over klachtentweets: als je je tweet begint met het aanspreken van de organisatie, dus de twitternaam @organisatie op de eerste plek, krijg je vaker een reactie dan wanneer @organisatie verderop in de tweet staat. Enerzijds is dat gek, want juist bij verderop zien alle volgers de tweet en heeft een klacht dus een groter publiek. Maar kennelijk voelen organisaties zich meer persoonlijk aangesproken bij voorop, en dus ook meer geroepen om te reageren. Het artikel besluit met een terechte oproep aan organisaties om ook aan de ‘verderop’-tweets aandacht te geven.

Schrijfmisdaden

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Via de (besloten) LinkedIn-groep van oud-McKinsey-communicatiespecialisten bereikte me dit overzicht van tien zakelijke schrijfmisdaden. Ik vind het wel leuk; meestal zijn die ’top tien’ dingen nogal afgezaagd, maar hier zitten er tussen waar het maar weinig over gaat, zoals die eerste over schrijven voor je baas. Dat hoor ik wel van schrijvende professionals: dat de ‘hobbel’ baas moeilijker te nemen is en dus belangrijker dan de uiteindelijke lezer.