Categorie archieven: schrijftips

De links

Louise Cornelis Geplaatst op door  

… en het is weer eens tijd voor het overzicht aan interessante links van de laatste tijd, weer van alles wat en met dank aan de twitterende vakgenoten vooral:

  • ‘Je hoeft geen nieuws te hebben om in het nieuws te komen’ schrijft college Jeanine Mies op haar Persberichtenblog. Hoe doe je het dan wel? Door een ‘haakje’ te vinden!
  • Aankondiging van de schrijfwedstrijd voor ambtenaren: wie schrijft de beste burgerbrief?
  • Een aardig artikel over hoe je juristen beter kunt leren schrijven. ‘Aardig’, zeg ik, want het bevat weliswaar nuttige tips maar in mijn ervaring is het eerste punt, ‘acknowledge that you can improve’, nogal weerbarstig, en dan houdt het op. Daar komt ook ‘willen’ bij. Ik heb een jurist ooit eens horen zeggen, na reacties van verbazing en onbegrip van zijn lezers: ‘Maar juristen schrijven al meer dan honderd jaar zo’. Hij vond dat een argument om het vooral zo te blijven doen!
  • Aankondiging van een interessant proefschrift waarin wordt aangetoond dat kinderen een tekst beter begrijpen als ze tijdens het lezen een ‘filmpje’ maken in hun hoofd (‘innerlijke voorstelling’). Ik herken dat, of althans, ik weet van mezelf dat ik al mijn hele leven eigenlijk film kijk in mijn eigen hoofd als ik lees. Daarom wil ik van goede boeken de bioscoopfilm niet zien – de film in mijn hoofd is veel beter. Harry Potter bijvoorbeeld, in de film in mijn hoofd is diens omgeving sterk gekleurd door mijn eigen middelbare-school-herinneringen, en Hogwarts/Zweinstein in de film lijkt daar helemaal niet op en vind ik dus niks. En verder denk ik meteen ook: wat zou het interessant zijn om te kijken wat voor filmpje er al dan niet ontstaat bij het lezen door volwassenen, ook van zakelijke teksten! Van het leesonderzoek gebeurt veruit het meeste bij kinderen. Over het lezen van volwassenen weten we nog frappant weinig.
  • Pleidooi voor redigeren om een betere schrijver te worden. Ben ik het mee eens: je wordt zelf een betere schrijver door precies te kijken wat in een andere tekst wel en niet werkt.
  • Ik neem zelf het woord ‘borgen’ niet in de mond als het gaat om een verandering of verbetering (zoals: lezergerichter schrijven) in een organisatie – ik vind het een jeukwoord en volgens mij is het de omgekeerde wereld, want ik ‘borg’ niet een training, ik zie training als middel. Maar als ik de jeuk even opzij zet, is 101 Borgingsmethodes wel een nuttige site!

 

 

Wat heb je aan meer nul?

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik fiets regelmatig langs een rare poster achter het raam van een kantoorgebouw in Schiedam:

sizero

Het zit hem vooral in die slogan ‘less size more zero’. In eerste instantie snapte ik die helemaal niet, omdat ik dacht dat deze poster op één bedrijf sloeg. Wat zou een fysiotherapiepraktijk bedoelen met iets met size en zero? Pas toen ik de foto van hierboven maakte en dus dichterbij kwam en er beter naar keek, zag ik dat het om twee bedrijven ging.

Dat is meteen al een interessante, vanuit het oogpunt van schriftelijke communicatie. Ik werd op het verkeerde been gezet doordat er maar één logo en één verdieping wordt gegeven, denk ik, en het paars van Sizero is net wat te subtiel om het visueel’ te onderscheiden van het zwart erboven. Oftewel: de signalen die richting ‘één’ sturen zijn sterker dan die richting ’twee’.

Dan weet ik wel meteen dat Sizero wel iets zal doen met afvallen. Maar dan nog vind ik het een rare slogan. Op de website van het bedrijf (die mijn beschermingssoftware overigens hoogst verdacht vind) zie ik dat de naam slaat op ‘size zero’, met ze dus in twee functies. Dat vind ik te bedacht, en eerlijk gezegd had ik een sterkere associatie met Cicero. En wie wil er ‘maat nul’ of ‘meer nul’ of ‘minder maat meer nul’?

Nou zie ik op de website dat tekst niet bepaald de sterkste kant is van dit bedrijf (‘Wanneer je bij jouw kennismakingsbehandeling niet meer dan 4cm verliest hoef je deze niet te betalen’ – je hoeft die centimeters dus niet te betalen? En in de zin erna introduceren ze een apparaat inzake afslanken – oempf).

Het is dat ik totaal niet geloof in hun product en dat het eruit ziet als een dichtgetimmerde franchise. Anders zou ik de volgende keer aanbellen en mijn diensten aanbieden.

Bijzondere redactieklus

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Het is zo midden in de zomer rustig met mijn gewone werk, en dus kan ik wat achterstallige en bijzondere klussen doen. Zoals het digitaliseren van de notities van mijn opa, die in de jaren dertig en de oorlog dorpsarts was in Barsingerhorn – er is daar zelfs een straat naar hem vernoemd. In de jaren tachtig heeft hij enkele markante herinneringen in de vorm van korte anekdotes opgeschreven, ‘Ontmoetingen in de praktijk’, soms humoristisch, soms serieus

Ik wist daar vagelijk van en trof ze opnieuw aan in de nalatenschap van mijn moeder. Zodoende lagen ze hier al jaren, en nu ben ik ze aan het scannen en bewerken om iets mee te gaan doen. Ik weet nog niet precies wat, ze zijn volgens mij interessant zowel vanuit de medische invalshoek als voor de streek West-Friesland. Ik heb al wat contacten gelegd voor uitgave ervan (en meer is nog welkom, mocht iemand dit lezen en er een idee voor hebben).

Ik vind het geen makkelijke redactieklus, maar wel een interessante. Ik moet van die beslissingen nemen als: laat ik zijn spelling intact? De enkele d/t-fout en ontbrekende spaties bij leestekens corrigeer ik, met het oog op de leesbaarheid. Maar moet ik het ook moderniseren? Hij schrijft niet alleen met de oude regels voor de tussen-n, zoals beddegoed, maar ook bijvoorbeeld paedogogisch en inhaerent en gangraeneus. Dat lijkt me zelfs voor de jaren tachtig, toen hij het schreef, al verouderd.

Hetzelfde geldt voor de naamvalsvormen: ‘het begaanbaar houden der polderwegen’. Vind ik mooi, trouwens, ik kan een genitief wel waarderen – maar in de jaren tachtig schreven we daar toch echt al gewoon van de.

Het laatste woord laat ook zien dat er medisch jargon in staat, wat doe ik daarmee? Mamma-carcinoom, kent iedereen dat? Er borstkanker van maken, hmm, daarmee verdoezel ik dat het woord kanker wellicht voor hem taboe was? Was dat zo? Ik heb geen idee. Een paar pagina’s verderop gebruikt hij het wel voor de maag. Soms legt hij wat uit. Infauste prognose, dat woord kende ik niet, maar opa zette er (slecht) achter, dat helpt.

Opa’s typmachine deed het niet altijd even goed, en zo moest ik googlen naar iets wat ik niet kende én niet goed kon lezen: een kypho- of hypho-scoliotische wervelkolom – aha, met een k dus. En over jargon gesproken! Maar zo leer ik er wel wat van.

Daarnet moest ik ook even goed kijken wat hij bedoelde.

… wij hadden een week vacantie gepland. (a = e, stom geschreven, geen nederlands)

Door de c in vacantie trekt mijn aandacht nogal naar dat woord, maar dan snap ik het stukje tussen haakjes niet. O, wacht dat gaat over gepland. Maar dat vind ik zo’n gewoon woord dat ik niks met die toegevoegde opmerking kan. Nouja, voorlopig maar laten staan dus.

Waar ik bij ander redactiewerk rücksichtslos kies voor het belang van de lezer, nu en hier, moet ik in deze tekst dus de hele tijd schipperen tussen dat belang en het recht doen aan de schrijver. Sowieso, maar al helemaal omdat ik nog niet weet wie de lezers gaan worden. Daarom hak ik de knopen voorlopig door richting opa’s eigen keuzes. Het later aanpassen aan een hedendaagse lezer/leek kan altijd nog.

 

Citeren

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In journalistieke teksten is citeren de gewoonste zaak van de wereld. Je zet er aanhalingstekens omheen, en dan heeft iemand anders dat dus zo gezegd. Of nouja, niet altijd helemaal letterlijk. Op z’n minst bewerkt de journalist de spreektaal tot iets leesbaars, dus de uh’s enzo gaan eruit. Vaak gaat de bewerking ook wel verder en zijn de citaten meer parafrases dan letterlijke uitspraken.

Het komt alleen wel wat nauwer als je de spreker iets zelf kunt horen zeggen, als dat iemand is die nogal in de belangstelling staat, en als je er als journalist wel een erg vrije draai aan geeft. De NOS ging wat mij betreft afgelopen dinsdag over de schreef in hoe ze Wilders parafraseren maar wél aanhalingstekens om die woorden heen zetten. Kijk zelf maar: http://nos.nl/artikel/2115599-wilders-vindt-vertrek-farage-ongelukkig.html

Met dank aan @rovaz voor de inspiratie

Subtiele signalen beïnvloeden communicatie

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Ik werd vorige week geattendeerd op het stukje op het weblog van Debatrix over hoe taal ervoor zorgt dat de ander openhartiger wordt (dank, Marina). Als het verwerken van wat iemand zegt makkelijk gaat (processing fluency), schat je kennelijk een situatie in als niet zo risicovol. Daardoor voel je je meer op je gemak en ben je geneigd meer prijs te geven. 

Er staat een verwijzing onder naar het oorspronkelijke onderzoeksartikel van Alter en Oppenheimer (2009). Dat heb ik inmiddels ook gelezen, maar daar wordt de link met taal en woorden niet gelegd en al helemaal niet aangetoond. Wel met leesbaarheid: meer en minder makkelijk leesbare lettertypes. Een moeilijk leesbaar lettertype (grijs, cursief, 10 punts) leidt tot minder openhartigheid dan een  makkelijke (zwart, gewoon, 12 punts), zo bleek in een aantal aardige experimenten. De meeste daarvan waren in het laboratorium, maar één was ‘in het echt’: een website waar mensen geheimen kunnen delen werd makkelijker leesbaar gemaakt door een beter contrast tussen letter en achtergrond, en inderdaad werden daarna de bijdragen (nog) openhartiger.

Enerzijds jammer dat het dus niet om moeilijke woorden blijkt te gaan waar mensen geslotener van worden, maar anderzijds: lettertype is eigenlijk nog subtieler. Had je ooit verwacht dat je van een 12-puntsletter openhartiger wordt dan van 10? Iets om bij het schrijven rekening mee te houden!

Sowieso is natuurlijk interessant dat je kennelijk heel subtiele signalen oppikt uit de communicatiesituatie en daardoor beïnvloed wordt. Iets soortgelijks kwam ik vanochtend tegen in een stukje op Neder-L waarin Marc van Oostendorp oppert dat stopwoordjes voortkomen uit angst van de spreker. Ik vond dat enigszins vergezocht, het lijkt me wat psychologiserend voor iets wat bij doodgewone interactie hoort, totdat me te binnen schoot dat iemand die ik ken alleen aan de telefoon grossiert in dus zeggen. Heeft die misschien bel-angst?

 

Churchill was zijn tijd vooruit

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Via mijn Australische collega’s van het Clarity College kreeg ik deze week een notitie toegestuurd van Churchill, uit 1940, de tijd van zijn war cabinet. Zijn verzoek klinkt opvallend modern, vind ik, en is nog steeds hartstikke relevant:

Churchill verzoekt om beknopte stukken

Ja, graag: de essentie in een paar beknopte alinea’s, de details van de analyse naar de bijlage, een tekst op hoofdlijnen die mondeling kan worden toegelicht en inhoudsloze aanloopjes uit de zinnen snijden!

De kluts herkenbaar kwijt

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In het boek Het exacte verhaal. Wetenschapscommunicatie voor bèta’s van Ionica Smeets komt in het hoofdstuk over structuur natuurkundige Ivo van Vulpen aan het woord (p. 35/36): 

Aan het eind van mijn promotie deed ik mee aan een case bij consultancybureau McKinsey, om eens te kijken wat hun werk inhield. Een consultant vertelde hoe hij een presentatie bij een klant opbouwde: hij begon gelijk met de conclusie. Daarna vroeg hij wie er meer wilde weten. Toen ik dat later zelf eens probeerde bij een wetenschappelijke lezing, was iedereen de kluts kwijt.

Heel herkenbaar! Volgens mij laat deze anekdote zien hoe zeer mensen gehecht zijn aan genre-conventies. In een wetenschappelijke presentatie hoort de conclusie ‘nou eenmaal’ niet aan het begin. Zelfs in een adviestekst kan ‘hoofdboodschap voorop’ verwarring geven, omdat ook dat genre vaak volgens de academische principes is opgebouwd.

Wat er ook aan de hand kan zijn is dat een goede inleiding ontbrak. Ik hoor wel vaker dat ‘hoofdboodschap voorop’ tot verwarring of bezwaar leidt, en als ik de tekst dan zie, denk ik: oja, maar zó voorop is nou ook weer niet de bedoeling. Als je de hoofdboodschap in de eerste zin zeet, heeft de lezer (of luisteraar, bij een presentatie) onvoldoende context om ‘m te kunnen plaatsen. Beter is om met een paar zinnen (2-3) in te leiden. Dat helpt vaak al een stuk.

En verder helpt het ook enorm als je je publiek even uitlegt hoe de structuur van je presentatie in elkaar zit. Dan waarderen ze het vaak wel, die directe structuur. Dit punt, van onbekend maakt onbemind, was het belangrijkste resultaat van mijn onderzoek naar de effectiviteit van het piramideprincipe van enkele jaren geleden: je gaat ’t pas zien als je het doorhebt.

En trouwens: een publiek van niet-wetenschappers wil juist graag dat een populariserende tekst ‘meteen met de deur in huis’ valt, zoals Smeets op p. 36 dan ook betoogt. Een goede structuur is lezergericht!  

(met dank aan Marieke Bos die me op boek en citaat attendeerde)

 

Crash

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Even een taaldingetje. Bij het lezen van het berichtje op nos.nl over de Formule 1 van afgelopen zondag struikelde ik over de laatste zin:

Max Verstappen heeft zijn spectaculaire overwinning in de grandprix van Barcelona geen goed vervolg kunnen geven. In het regenachtige Monaco crashte de Nederlander halverwege de race, die gewonnen werd door Lewis Hamilton. Hij bleef Daniel Ricciardo in een boeiend duel net voor.

Het gaat om dat hij van ‘hij bleef Ricciardo voor’. Ik weet inhoudelijk dat dat Hamilton moet zijn, want die won. Maar puur talig kan ik dat hij niet anders lezen dan als slaande op Verstappen, de hoofdpersoon in de alinea en het grammaticale onderwerp van de zinnen ervoor. Dus dat crasht in mijn hoofd, zal ik maar zeggen. Het zou van mij deze moeten zijn: ‘deze bleef Ricciardo voor’. Daarmee kun je naar iemand ‘achter’ een voorzetsel (door) verwijzen.

Vet voor de hoofdlijn

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Met vet kun je handig accenten aanbrengen in een tekst, of het nou om een kop gaat of niet. Een soort net-geen-tussenkop-gebruik van vet trof ik aan op een pagina in een katern in Psychologie Magazine van deze maand:

Tekst met mislukte quasi-kopjes

Ja, dat is klein, dat is expres. Want zo kun je alleen maar lezen wat er opvalt: een soort vraag in de kop (‘Wat weet de wetenschap al over hooggevoeligheid?’) en dan als antwoord, in het vet onder elkaar achtereenvolgens: flauwekul en aanstellerij – bij een belangrijk ander onderzoek – psychologen zijn het erover eens.

De haastige, scannende lezer denkt dus: het is in de wetenschap algemeen geaccepteerd dat hooggevoeligheid flauwekul en aanstellerij is. En dat is precies niet wat het stukje betoogt! Eén van de eerste zinnen luidt bijvoorbeeld ‘Hoogsensitiviteit is wel degelijk wetenschappelijk aangetoond, door tientallen onderzoekers inmiddels’.

Oeps! Prima om vet te gebruiken, maar benadruk dan wel de hoofdlijn, niet precies het tegenovergestelde. Dat geldt bijvoorbeeld ook voor koppen en foto-onderschriften. Ook die vallen visueel sterk op immers.

Advies: check altijd even je tekst op wat er staat als je alleen de opvallende dingen leest!

 

De olifant beïnvloeden

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Cover van het boekVanochtend heb ik het boek Harder praten helpt niet. Zeven ongehoord goede strategieën om wél te overtuigen uitgelezen en net bekeek ik een presentatie die ik doorgestuurd had gekregen van collega Marieke Bos die vorige week naar een Tekstnet-workshop was geweest van een andere collega: Jeanine Mies. Beetje toeval, maar zo in een leuke volgorde, want de presentatie is een soort illustratie, toepassing op tekstschrijven en daarmee concretisering van het boek, dat dan ook (en dat is niet toevallig) in de bronnen genoemd wordt. Maar goed, verder over het boek dus, want de presentatie is helaas niet openbaar.

Thema is sturen en overtuigen op een andere manier dan puur met rationele argumentatie. Die doet immers alleen maar een beroep op onze ‘ruiter’, in de metafoor van het boek: ons bewuste en weloverwogen denkwerk (Kahnemans slow thinking). Die ruiter zit op de rug van een olifant: ons onderbewustzijn. Dat beïnvloedt ons handelen en onze mening veel meer dan we willen weten. Om meer gedaan te krijgen, is het dan ook goed niet alleen de ruiter aan te spreken, met logica en inhoud, maar ook die olifant. Met emoties, verhalen, nudges, framing en allerlei andere meer of minder subtiele technieken – boek én presentatie bevatten er talloze aansprekende voorbeelden van.

Ik las het boek met veel plezier en vind het zeer leerzaam en inspirerend. Tegelijkertijd heb ik de hele tijd ook zo’n lichte knoop in mijn buik: waar houdt gezonde beïnvloeding op en begint manipulatie? Nouja, ook daarom zijn dit nuttige werken, want je kunt er niet alleen van leren hoe je ze inzet, maar ook hoe je je ertegen verweert. Daarvoor moet je je immers eerst bewust zijn van de verleidingsstrategieën.

Auteurs Gagestein en Boersma wijden een paragraaf aan de valkuil van manipulatie. Zij onderscheiden die van beïnvloeding door te stellen dat je bij beïnvloeden je ‘huiswerk’ gedaan hebt en bewijslast hebt, dus je standpunt met argumenten kunt onderbouwen (p. 176), bij manipulatie niet. Alleen al daarom blijft óók het aanspreken van die ruiter belangrijk.

Bovendien, zo stellen ze, kun je niet niet beïnvloeden. Daarin vond ik het boek ook heel verfrissend: je bent nooit neutraal, objectief en zuiver en alleen met de rationele kant bezig. Al is het alleen maar omdat je altijd afhankelijk bent van je eigen beperkte en gekleurde waarneming. Inderdaad. En daar kun je je ook maar beter bewust van zijn!