Categorie archieven: Leestips

Interessante boeken, artikelen en websites.

Schrijfangst

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Tips tegen schrijfangst, vooral gericht op creatief schrijven, maar ook nuttig bij zakelijk schrijven:

Of liever toch iets wat meer op zakelijk schrijven gericht is? Dan is er altijd nog het unieke boek Schrijven zonder vrees van Johannes de Geus en Theo IJzermans, dat ik van harte aan kan raden! Zo heel bang hoef je niet eens te zijn, het boek kan ook al helpen als je tegen schrijven opziet, het uitstelt, of voor je gevoel onderpresteert (schrijven kost te veel tijd, tekst wordt niet goed genoeg).

Columns voor taalliefhebbers

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ze worden gepubliceerd op een website voor Neerlandici, maar ze verdienen bredere aandacht: de columns van Marc van Oostendorp op Neder-L. Sommige zijn wel degelijk voor vakmensen; zo staat er vandaag een oproep aan docenten Nederlands. Maar er zijn er een heleboel bij die leuk zijn voor iedereen met interesse in taal.

Taal breed opgevat, want het gaat over de gekste dingen: gister had hij een tamelijk filosofische beschouwing naar aanleiding van het hoorspel over Voskuils Het Bureau; afgelopen zaterdag ging het over de relatie tussen Wordfeud en de economische crisis, en tussendoor over het subtiele verschil tussen het Duitse nur enerzijds en het Nederlandse slechts en alleen anderzijds.

Ook de relatie tussen taal en nieuwe media heeft zijn warme aandacht, en die bijdragen lees ik vaak met grote instemming. Er wordt over de nieuwe media veel onzin geroepen en moord-en-brand geschreeuwd, maar Van Oostendorp is daar niet op te betrappen. Vorige week kreeg dit onderwerp de vorm van reacties op twee stukken die elders verschenen waren, namelijk op Taalschrift en in Onze Taal, maar de columns zijn zo geschreven dat ze, zeker met de links erin, ook zelfstandig te lezen zijn.

Deze opsomming laat ook zien hoe productief Van Oostendorp is: bijna elke dag een nieuwe column, ook in het weekend. En dat terwijl columns schrijven niet het enige is wat hij doet. Alleen al die columns volgen is tijdrovend. Maar wel een aanrader.

Column-ideeën

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik kondigde het al eerder aan: er is net een nieuw boek verschenen over het schrijven van columns: Check je column. Schrijftips voor rake columns en blogs van Anne Boerrigter en Eric Tiggeler, het eerste over dat onderwerp op de Nederlandse markt. Ik moet eigenlijk boekje schrijven want het is compact en klein: 94 pagina’s kleiner dan A5.

Het leest dan ook heel vlot, maar dat komt ook door de inhoud: er staan heel veel voorbeelden in, en dat leest lekker natuurlijk, al die (fragmenten van ) columns! Het is een aantrekkelijke tekstsoort immers, dus dat is dankbaar materiaal voor een schrijfadviesboek. Zelfs als je niet de ambitie hebt om zelf columns te schrijven maar wel van het genre houdt lijkt het me een leuk boek, vanwege de voorbeelden en omdat het met de analyses daarvan een kijkje in de keuken van columnisten geeft: wat werkt wel en wat niet?

Al die voorbeelden lijken me de belangrijkste meerwaarde van dit boek. Je kunt als columnist zo zien hoe het ook kan, en dat is inspirerend. Over columns is namelijk verder niet eens zo heel veel te zeggen, want het is een vrije en persoonlijke tekstsoort. Wat er wél over te zeggen is, staat in dit boekje: dat er iets van lijn en samenhang in moet zitten, een goed begin en einde, en aantrekkelijke stijlmiddelen.

Verder is het vooral een kwestie van doen en leer je columns schrijven niet uit een boekje, dus terecht dat dit geen lijvige pil is. Misschien hadden er opdrachten bij gekund, om de inspiratie voor het eigen schrijven meer handen en voeten te geven?

Enige minpunt van het boekje vind ik de titel: ‘check je column’ vind ik lelijk, dat quasi-populaire Engels en inhoudelijk wekt ‘checken’ bij mij de associatie dat het vooral gaat om punten en komma’s controleren. Daar gaat het nauwelijks om, de checklist achterin het boek is zelfs vrij summier. De ‘check je tekst’-serie van de Sdu zijn al meer boeken verschenen, en van een titel als Check je beleidstekst was ik om dezelfde redenen ook al niet zo gecharmeerd. Nouja.

En oja – de ondertitel ‘Schrijftips voor rake columns en blogs’ belooft dus ook blogs. Daarover gaan inderdaad twee paragrafen, maar dat is het dan ook. De voorbeelden zijn papieren columns, en uit het hele boek spreekt een duidelijke voorliefde voor dat genre boven webblogs. Blogs lijken er een beetje met de haren bijgesleept, wat ik om marketingredenen wel begrijp – maar die verdienen meer eigen aandacht.

Raoul Heertje over taal en communicatie

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Tussen de feestdagen door las ik een aardig boekje: Mark Rutte is lesbisch van Raoul Heertje. Afgaand op auteur en titel denk je misschien: ‘Huh, wat doet dat op dit weblog?’ Ik had ook niet verwacht dat het daar relevant voor was, maar dat is het wel degelijk. Heertje analyseert de manier waarop de media ons in de luren leggen, maar eigenlijk laat hij daarmee ook zien hoe zeer onze communicatie aan elkaar hangt van taalspelletjes – en dat het in communicatie veel meer om bedoelingen (de strekking) gaat dan om de letterlijke betekenis.

Volgens Heertje recyclen we onze eigen teksten, die van elkaar én die van de media – alsof we als volleerde acteurs teksten in ons hoofd hebben die we opdreunen als dat moet. Zo vertellen we elkaar verhalen, die op een gegeven ogenblik werkelijkheid, feiten worden – omdat we ze zo vaak horen. Dat is misschien niet zo’n vrolijke boodschap, maar wel een reële, en Heertje brengt hem met veel humor. Eigenzinnige humor overigens; ik moest een hoofdstuk of twee wennen aan zijn stijl, maar daarna vond ik ook de vorm verfrissend en dus inspirerend.

Dus: als je een grappig, gek en leesbaar boek wilt lezen waarvan je ook nog wat opsteekt over hoe taal écht werkt, dan is Mark Rutte is lesbisch een aanrader. Over die gekke titel gaat het trouwens niet, maar ik kan wel raden hoe Heertje hem bedoelt.

“Nederlandse columnisten onder de maat”

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Da’s best een stevige uitspraak, die ik gemiddeld niet voor m’n rekening zou durven nemen, al zie ook ik wel slechte columns, of vooral: dingen die ‘column’ heten maar het niet zijn (concreter: ik lees sinds kort Voetbal International en daarin valt me dat sterk op). Maar ik zie ook goede, en ik weet niet hoe ik die tegen de slechte af zou moeten wegen. Eric Tiggeler deed dat wel, zie dit persbericht. Dat kondigt ook een boekje aan, en dat zal ik natuurlijk gaan lezen – wordt vervolgd! De site bij het boekje bevat ook al nuttige informatie, zoals een column-checklist.

Veel en weinig argumentatiecoach

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Eerst dit: toen ik hoorde hoe veel het boekje De Argumentatiecoach kostte (namelijk: € 24,95) dacht ik: “so, da’s duur!” Daar oogt het niet naar: het oogt als een boekje: dun en een beetje slap. In combinatie met het schreeuwerige oranje op de voorpagina vind ik dat dus een goedkope ‘look and feel’, te goedkoop enerzijds voor de € 24,95, anderzijds ook voor de ondertitel: ‘je coach voor een overtuigende carrière’. Bij het woord carrière past iets statusrijkers, sjiekers, vind ik.

Maar goed, dat is allemaal uiterlijk en deels een kwestie van smaak. Wat krijg je inhoudelijk voor dat geld? Dat is enerzijds veel en anderzijds weinig.

Veel is het omdat het boek een breed gebied bestrijkt. Op de cover staat: ‘meer salaris, presentaties met passie, succesvolle sollicitaties, krachtig advies, overtuigende teksten’. En dat is nog niet alles, het gaat óók over argumentatieleer, gespreksvoering (het Luisteren-Samenvatten-Doorvragen-model), kernkwadranten, de Roos van Leary, onderhandelen, e-mail, offertes, tekststructuur, debatteren, columns, leidinggeven en ontslaggesprekken voeren. Dat alles, in krap 130 pagina’s… dat is wel heel veel, heel breed – meer eigenlijk dan de titel doet vermoeden. Ik zou niet bij een argumentatiecoach aankloppen als ik beter wil leren luisteren, bijvoorbeeld.

Weinig is precies de tegenhanger. Per onderdeel is het onvermijdelijk niet zo veel en niet diepgaand. Ik heb natuurlijk vooral gekeken naar het onderdeel structuur. Hoofdstuk 13 heet ‘Schrijven met structuur: over trechters, piramides en ruiten’. Het begint p. 99 met de voordelen van het piramideprincipe: schrijven met het standpunt voorop. Mooi.

Maar als ik dan 3 pagina’s verder zie wat voor structuur het boek aanraadt voor adviesrapporten, dan denk ik: ‘????’ Want dat is doodgewoon de oude, vertrouwde methodologische opbouw – niks piramideprincipe:

1. Inleiding
2. Probleem en achtergronden van het probleem
3. Oplossingsrichtingen
4. Weging van de oplossingen op basis van criteria
5. Conclusie
6. Advies

Dan staat er ook nog: ‘Met name langere teksten, zoals advies- of beleidsrapporten, bevatten veel meer informatie dan argumenten alleen’. Ja, de meeste langere teksten, zoals advies- of beleidsrapporten, bevatten te veel informatie – veel meer informatie dan de lezer wil, en dat moedig je aan door die schrijver- en onderzoekgerichte manier van rapporteren.

Het voorbeeld op dezelfde pagina toont ook aan hoe omslachtig methodologisch rapporteren is. Er staat namelijk als uitleg van hoe argumenten en standpunt in zo’n structuur passen het volgende:

Op grond van deze argumenten is optie 2 voor ons de beste keuze (= standpunt, einde hoofdstuk 5). Ik adviseer dan ook om deze optie snel ader uit te werken (advies in hoofdstuk 6).

Lees de cursieve gedeeltes achter elkaar (dus laat de stukken tussen haakjes weg) en je ziet meteen hoe probleemloos dit achter elkaar doorleest. Waarom zou je die twee stukken dan verspreid over twee hoofdstukken neerzetten?

Nouja, dat is dus allemaal niet zo helder uitgelegd of beargumenteerd, en dat kun je ook niet verwachten als je tekststructuur voor alle genres in 5 pagina’s wil afdoen, omdat je in één boekje daarnaast nog 15 andere, zeer uiteenlopende onderwerpen wil behandelen. Maar dat vind ik dan hartstikke onbevredigend. Hiervan gaan mensen echt niet beter schrijven. En ik ben bang: ook niet beter argumenteren, solliciteren, adviseren, debatteren, e-mailen, luisteren, enzovoort.

Dus leuk om een beetje aan al die onderwerpen te snuffelen, maar je hebt meer aan een rijtje gespecialiseerde boeken. Ja, da’s dan nóg duurder. Maar dan heb je wel een aardig ogend stukje boekenkast!

Ten strijde!

Louise Cornelis Geplaatst op door 1

Ik ontdekte vorige week het bestaan van een opmerkelijk boek: Rapportbestrijding! Tegen de papieren plaag, van Michiel Boswinkel. Het is al ruim een jaar op de markt, en het is zo recht in de roos van wat mij interesseert dat er iets misgegaan moet zijn met de marketing, want als ik eerder van het bestaan had geweten, had ik het eerder gekocht en het er eerder op dit blog over gehad. Ik houd via diverse papieren en online media de verschijnende vakliteratuur bij, vreemd dat het daar niet in heeft gestaan (wel in NRC Next, maar dat lees ik dan weer niet).

Want dit boek verdient aandacht. Veel schrijfadviesboeken schrijven elkaar over, er is weinig nieuws onder de zon. Dit boek is wel echt anders, en de boodschap die het verkondigt is zinvol. Waar het om gaat, is dat er in organisaties simpelweg te veel geschreven wordt: zinloze rapporten, te omvangrijke rapporten, ontoegankelijke rapporten die nooit gelezen zullen worden. Boswinkel haalt een fraai voorbeeld aan waarin hij een aantal keren opnieuw vraagt voor wie een rapport bedoeld is, en als enige antwoord steeds krijgt: ‘gewoon, dit is een eindrapport, doen we altijd zo’.

Waarom eigenlijk? En wat een verspilling van tijd en energie! In het boek zit een stickervel met stickers met ‘Slechte tekst! Retour auteur’ erop, om dit soort zinloze en ongerichte schrijverij de kop in te drukken.

Helemaal mee eens, en ik moest natuurlijk meteen denken aan wat er ook al uit de interviews met zakelijke lezers naar voren was gekomen: het moet korter! In mijn blogpost erover noem ik twee dingen die volgens mij leidden tot lange rapporten; Boswinkel noemt tussen de hoofdstukken door ook enkele ‘misverstanden’ die daarop lijken en die minder schrijven in de weg staan. Hij weerlegt ze, bijvoorbeeld door tegen het misverstand ‘mijn lezer wil graag een traditionele, lange tekst’ in te brengen wat lezers écht willen: een overzichtelijk rapport, wat wil zeggen: na een korte inleiding meteen de boodschap, en daarna de onderbouwing. Hé, dat klinkt piramidaal, en dat is het ook, nouja, een soort piramideprincipe ‘light’.

Daarnaast een boel behartigenswaardige adviezen voor meer focus in de tekst, overleggen over de toon, goede opdrachtgeving en begeleiding door de leidinggevende, doorschrijven in het schrijfproces, enzovoort. Maar wacht eens even, dan zitten we wel midden in de ‘gewone’ adviesboeken, die zeggen ‘hoe het moet’. Wilde Boswinkel niet iets bestrijden?

Dat is wat mij betreft het enige echte manco van het boek: het lijkt op twee gedachten te hinken. Enerzijds gaat het om rapportbestrijding, minder schrijven, en anderzijds om rapportverbetering: betere rapporten schrijven. Gedachte daarachter in ongetwijfeld dat betere rapporten korter zijn (wat ook klopt), maar dat blijft wat mij betreft te impliciet.

Het wordt zelfs ronduit verwarrend wanneer Boswinkel ervoor pleit om in een politieke context niet één beleidsnota te schrijven, maar drie, voor de drie verschillende soorten lezers: de portefeuillehouder, de gemeenteraad en het publiek. Ik snap wel wat hij bedoelt, want inderdaad kun je het beste voor verschillende groepen en verschillende doelen aparte teksten schrijven, maar van het idee van rapportbestrijding blijft zo weinig meer over. Wat mij betreft had het boek nog stelliger voor de bestrijding moeten pleiten, met duidelijker daarvan gescheiden een reflectie op ‘hoe moet het dan wel?’ of ‘wat kan er dan wel?’

Maar goed, verder vind ik het boek dus wel leuk, ik heb op een paar kleinere dingen nog wel eens een iets andere visie natuurlijk, maar dat is geen punt (hooguit mis ik de sliduments, wat volgens mij een nog kwalijker papieren plaag is dan veel geschreven rapporten), en ik vind sommige andere details juist opvallend leuk, zoals bijvoorbeeld een kort pleidooi vóór het maken van spelfouten (het is geüpdate volgens de regels, maar welke lezer help je daarmee?).

Maar het is vooral echt zo’n beetje het enige boek dat ik ken waarvan ik denk: deze auteur weet hoe er in organisaties echt geschreven en gelezen wordt – ik herken het helemaal. Of het boek daarmee bereikt wat het beoogt, weet ik niet. Mij hoeft het niet meer te overtuigen. En veel anderen blijven toch hardnekkig als schrijver iets heel anders doen dan wat ze als lezer willen. Het verkleinen van die kloof, dat zou het doel van de strijd moeten zijn. Want schrijven doe je voor een lezer.

Virtuoze roman-met-Powerpoint

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik kondigde hem eerder al aan; nu heb ik hem gelezen: Bezoek van de knokploeg, de roman met daarin dik 70 pagina’s (één hoofdstuk) Powerpointpresentatie. Een heel bijzonder boek. Op de achterflap staat het woord virtuositeit, en toen mijn oog daar na lezing op viel, dacht ik: ja, dat is het goede woord. En dat is dan wat mij betreft niet alleen maar positief: ik vind het een razendknap geschreven boek dat me ook zeer heeft geboeid, maar waarvan de complexe vorm me afleidde en soms zelfs hinderde.

Ik vond het dus óók moeilijkdoenerij: elk hoofdstuk heeft een ander perspectief, zowel qua vorm (1e, 2e en 3e persoon) en qua personage met wie je meekijkt, en het ligt in een andere tijd, met een bereik van ongeveer jaren 1960 tot eind jaren 2020 – in de toekomst dus. In elk hoofdstuk wordt het raakvlak met de andere hoofdstukken en daarmee ook de rode draad wel duidelijk, maar soms vergt dat zoekwerk.

Na een paar hoofdstukken ging ik dus denken: sohee, wat is hier voor een moeilijke vorm gekozen. Als ik dat tijdens het lezen denk, vind ik dat eigenlijk net te ver gaan. Ook al is het nog zo origineel en literair verantwoord – want dat is het wel, dat zie ik ook wel.

Voor het Powerpoint-hoofdstuk geldt het eigenlijk ook. Dat is een bijzondere vondst. Ook dit hoofdstuk speelt in de toekomst, en het is een stukje dagboek van een kind (kind-van een eerder voorgekomen personage). De gedachte daarachter is dat kinderen tegen die tijd niet in tekst, maar in Powerpoint hun dagboek zullen schrijven – net zoals in die tijd de woestijn van Californië vol zal staan met zonne-collectoren. Dat vind ik een geweldige vondst, en ik heb de slides met open mond bekeken – wat een stunt, in een roman! Maar de kwantitatieve (ja, die zitten er ook tussen) zijn ingewikkeld, en ook hier ging dus veel van mijn aandacht naar de vorm en niet naar het verhaal.

In wat meer literaire termen: ik kwam af en toe uit de fictieve wereld; de vorm trok mijn aandacht eruit, en verstoorde zo de fictionele illusie. Misschien was dat in dit hoofdstuk een beetje beroepsdeformatie van mijn kant, dat kan.

Maar goed, wel heel leuk om te weten dat je Powerpoint dus literair kan gebruiken, en alleen al daarom zou ik dit boek aanraden aan iedereen die met Powerpoint werkt en die graag romans leest. Het is alleen al daarom e moeite waard – en die moeite is het sowieso waard, want het is dus wel een unieke leeservaring. Die uiteindelijk ook loont, want de puzzelstukjes vallen op hun plaats en vanwege het harde werken daarvoor voel je je als lezer dan toch wel heel tevreden: heb ik toch maar geklaard, het begrijpen van dit boek!

Peuteren aan een zin

Louise Cornelis Geplaatst op door 3

Het boek waar ik het vrijdag over had, moet nog even wachten, want ik ben nog steeds verdiept in Tussen het tuig, een naar vorm en inhoud fascinerend boek over het Engelse voetbalgeweld van de jaren ’80 en ’90. Het is dus van oorsprong Engels, en voor zover ik kan beoordelen goed vertaald. Op een enkel slippertje na, en het is eentje daarvan dat me vandaag even deed puzzelen.

Toen ik de zin las, ging er een lampje branden, het voor mij in mijn werk zo belangrijke gevoel van een waarschuwing ‘hier is iets aan de hand’. Dat ging, zoals altijd, intuïtief, en vervolgens moet ik, ook zoals altijd, analytisch gaan kijken wat de oorzaak van het waarschuwingssignaal was. Welnu, daar moest ik voor ontleden, en dat is zeker niet altijd het geval. Dit was de zin:

Ze liepen terug naar Charing Cross Station, waar Gary Greaves (…) een klap verkocht aan een onbekende jongeman die daar in zijn eentje stond en hem tegen de grond sloeg.

Wie sloeg wie tegen de grond? Puur op basis van de structuur van deze zin zou dat volgens mij moeten zijn dat de jongeman sloeg en Greaves tegen de grond ging. Dan lees ik de zin dus als volgt:

Ze liepen terug naar Charing Cross Station, waar Gary Greaves een klap verkocht aan een onbekende jongeman die daar in zijn eentje stond en DIE hem tegen de grond sloeg.

Volgens mij is dat de enige mogelijke lezing: in de zin ontbreekt een onderwerp voor ‘sloeg’ en dan ga je terugzoeken en is ‘die’ de enige oplossing. Maar de tekst gaat als volgt verder:

Greaves schopte de jongen vervolgens tegen zijn hoofd en de rest deed mee.

Daaruit blijkt, en dat is ook het meest logische gezien de inhoud van de ‘probleemzin’, dat Greaves sloeg en de jongeman tegen de grond ging. Maar dat kan niet zo:

Ze liepen terug naar Charing Cross Station, waar Gary Greaves een klap verkocht aan een onbekende jongeman die daar in zijn eentje stond en Greaves hem tegen de grond sloeg.

Waarom precies weet ik overigens niet, het moet ermee te maken hebben dat er bij ‘die’ een bijzin begint en dat je niet het onderwerp van de hoofdzin (Gary Greaves) kan invullen in de bijzin (van iemand die het wel precies weet, hoor ik graag). Het kan volgens mij alleen bijvoorbeeld zo:

Ze liepen terug naar Charing Cross Station, waar Gary Greaves een klap verkocht aan een onbekende jongeman die daar in zijn eentje stond. Greaves sloeg hem tegen de grond.

Of:

Ze liepen terug naar Charing Cross Station, waar Gary Greaves een klap verkocht aan een onbekende jongeman die daar in zijn eentje stond, en die van de klap tegen de grond sloeg.

Zoiets. En soms vind ik dat gewoon leuk, peuteren aan een zin. Zelfs (of vooral) bij een goed boek!

Powerpoint in roman

Louise Cornelis Geplaatst op door 2

In Opzij las ik in een recensie dat een roman een Powerpointpresentatie bevatte. Dat boek moest ik hebben, natuurlijk, en ik heb het net gekocht: Bezoek van de knokploeg, van Jennifer Egan (die daar de Pullitzer Prize mee won). En inderdaad: ik bladerde er in de boekhandel even doorheen en ik zag het meteen: 75 pagina’s met slides (één per pagina)! Het boek bevat in totaal ruim 300 pagina’s, dus de meerderheid is ‘gewone’ tekst, maar toch: heel opmerkelijk, en ik ben erg benieuwd. Over een tijdje mijn leeservaring!