Categorie archieven: Leestips

Interessante boeken, artikelen en websites.

Tussendoor uit de krant

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Er stonden in dezelfde NRC als waar ik het net over had nog twee andere schrijfgerelateerde dingen die me opvielen:

  • Schrijver Abdelkader Benali beschrijft in de serie ‘levenslessen’ (Economie, p. 16/17) dat hij van hardlopen heeft geleerd om zijn ambitie te relativeren: loop op 80 %, anders loop je jezelf dood. Hij vindt dat nu een levenskunst om bij alles 80 % van zijn uiterste te geven. Als duursporter herken ik meteen wat hij zegt, en ik vind het een fraai relativerend tegenwicht tegen al die geluiden over dat je ‘200 %!!!’ moet geven.
  • Het ging in de krant al eerder over de vraag hoe het toch komt dat Scandinaviërs zo veel beter zijn met romans (thrillers) en films dan Nederlanders. In een ingezonden brief (Opinie & Debat p. 10) betoogt Gertjan Bikker nu dat dat komt doordat er in Denemarken ander schrijfonderwijs gegeven wordt:

Terwijl Nederlandse leerlingen in het middelbaar onderwijs betogen en informatieve teksten produceren, schrijven de Denen korte verhalen, filmscripts, draaiboeken voor documentaires en verhalende artikelen. Van het Deense schrijfonderwijs wordt 80 procent besteed aan deze genres. Jong geleerd is oud gedaan. Interessant! De eenzijdige nadruk op ‘nuttige’, zakelijke genres herken ik. Het jong geleerd is oud gedaan dan weer niet. Ons schrijfonderwijs is gewoon ook heel matig, vind ik. Het is vooral doen, er met een beetje geluk niet in verzuipen, maar er weinig van/over leren.

(Enne – nee, ik ben niet vergeten of gestopt met de verslaglegging van de resultaten van het piramideprincipeonderzoek van dit jaar. Heeft alleen iets meer rust en schrijf- en denktijd nodig dan ik de afgelopen dagen had. Wordt vervolgd!)

De eindredacteur verraadt zichzelf

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Een goede (eind-)redacteur of corrector is onzichtbaar in de tekst: hij of zij verbetert hem zonder daarin iets van zichzelf te leggen. Maar ik ben nu een boek aan het lezen waarvan ik heel zeker weet dat er iemand aan heeft gewerkt, gecorrigeerd, geredigeerd, die niets heeft met wielrennen. Ik leg het uit.

Het gaat om het boek Pijn. Een biografie. Misschien lijkt dat niet zo’n aantrekkelijk onderwerp, maar ik lees het ademloos. Ik vind het een heel fascinerend onderwerp (raakvlak tussen lichaam en geest) en ook zeer aantrekkelijk geschreven, met een fraaie afwisseling tussen wat meer theoretische, bespiegelende hoofdstukken en ervaringsverhalen van mensen die iets hebben met pijn.

Dat ‘iets’ loopt nogal uiteen, het zijn zeker niet alleen maar pijnpatiënten. Vandaar dat één van de ervaringsverhalen afkomstig is van Peter Winnen, voormalig profwielrenner (en inmiddels overigens ook columnist en in die zin een inspiratiefiguur voor mij). In het hoofdstuk ‘Afzien als een varken’ vertelt Winnen op p. 182 dat er tegenwoordig niet veel criteria meer zijn, terwijl ze vroeger na de Tour ‘dertig, vijfendertig criteria’ reden.

Criteria? Ja, dat is een meervoud van criterium. Maar in deze betekenis is het meervoud toch echt criteriums. Geen enkele wielerliefhebber zal het hebben over de criteria na de Tour. Zoiets wéét je gewoon. En dan hoef je het dus ook niet op te zoeken.

Opzoeken biedt bovendien niet veel soelaas. Ik vind (zonder heel grondig te spitten) alleen een discussie op Fok!. Het Groene Boekje helpt niet echt, en woordenboeken ook niet – je kunt het dan hooguit zelf uit een voorbeeld halen.

Peter Winnen zal echt niet criteria gezegd of geschreven hebben, hooguit als grap. Maar een in dit geval ietsje overijverige redacteur heeft criteriums vast op dezelfde manier beoordeeld museums. Suffe wielrenners, krijgen niet eens de Latijnse meervoudsuitgangen goed…

De column-grootmeester

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Al jaren lag het boek op mijn ‘nog te lezen’-plank: een verzameling kronkels, de cursiefjes, literaire columns, van Simon Carmiggelt. Als ik het me goed herinner, heb ik dat boek gekocht toen ik in 2007 op Buitenkunst een week ging doen over literaire columns (bij Hester Macrander – een geweldige week was dat, veel van geleerd). Ik denk dat Carmiggelt als inspiratiebron in het programma genoemd stond. Dus ik die bundel kopen en meenemen, maar ik ben er toen niet aan toegekomen, en sindsdien lag-ie daar.

Nou, vorige week ben ik er maar eens in begonnen. Mag ook wel, zeg, me laten inspireren door deze grootmeester van de column, of van één bepaalde soort columns, het cursiefje (beetje definitiekwestie of je dat nog column noemt of niet). Hier en daar herken ik wat, zoals die briljante passage over al die vriendjes van dochter die komen mee-eten en die pa dan ‘regelrecht het graf in’ prijst, vooral bekend vanwege de vertolking van Wim Sonneveld. Maar dan ga ik heel lang terug in de tijd: 1975! Kan je nagaan: dat maakte op mij als 9-jarige al indruk.

Wat me vooral opvalt, is dat ik Carmiggelts cursiefjes behoorlijk aandachtig moet lezen. Als ik er te vluchtig doorheen ga, ontgaat de clue me, en ik kan er ook maar een paar achter elkaar lezen, dan is het wel weer even genoeg. Dat is heel anders dan bij de bundel van Martin Bril die ik in de herfst las, daar ragde ik doorheen. Het verschil zit hem denk ik enerzijds in het archaïschere taalgebruik van Carmiggelt, en misschien meer in het algemeen ook de leeftijd van de stukjes. De oudste in de bundel is uit 1946 en de eerste beschrijven sowieso een wereld die nu toch wel echt lang geleden is, met de oorlog bijvoorbeeld nog prominent aanwezig en andere fatsoensnormen.

Anderzijds zit het hem erin dat Carmiggelt steeds behoorlijk subtiele emoties oproept: je moet goed lezen om de gêne, schaamte, verdriet en ook grap eruit op te pikken. Het is bepaald niet met veel effectbejag makkelijk scoren, eerder het tegenovergestelde. En dat is natuurlijk ook precies wat hem typeert en wat zijn kronkels zo geliefd maakt.

Maakt, of maakte? Ik heb geen idee of Carmiggelt nog veel gelezen wordt. Ik doe het in elk geval met veel plezier!

Ik heb leren snellezen

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister was de tweede dag van mijn breintraining bij Purple Monkey – ik schreef vorige week over de eerste. Waar ik heel benieuwd naar was, was het onderdeel snellezen, dat voor de middag gepland stond.

Welnu, dat overtrof mijn verwachtingen. Ik wist al dat ik best een snelle lezer ben – moet ook wel, met mijn tekst-intensieve werk, en ik denk sowieso dat je jezelf als neerlandicus slimme leesstrategieën aan moet leren, anders kom je nooit door de stapels leeswerk heen die die studie van je vraagt. Inderdaad lag bij de nulmeting mijn tempo al op 450 woorden per minuut, en dat is bijna het dubbele van het gemiddelde in de bevolking (ongeveer 250, volgens trainer John).

Waar ik benieuwd naar was, is of het nog sneller kon. En ja – aan het eind van de middag haalde ik de 830. Daarbij weliswaar vervolgens een paar meer fouten bij de multiple-choice-vragen naar begrip, maar daar kon ik niet mee zitten, want dat waren detailvragen, bijvoorbeeld naar merk en kleur van de in de tekst voorkomende auto. Tsja, daar heb ik sowieso niet zo’n hoofd voor, dat soort dingen zoek ik wel op als het nodig was. Ik had de lijn van de tekst wel degelijk te pakken.

Wel was het een behoorlijke inspanning, te vergelijken met ineens veel harder gaan lopen dan je gewoonlijk doet. Maar erg leuk om te merken dat die technieken, die ik in theorie al wel kende (wel eens wat over gelezen), goed werkten. Bij iedereen in de groep overigens, ik was daarin zeker niet uniek.

De methode die we kregen, was die van Tony Buzan. Drie dingen daarin werkten voor mij erg goed:

  • Anderhalve centimeter na de linkerkantlijn beginnen met lezen en anderhalve centimeter voor de rechterkantlijn stoppen – je blikveld is groot genoeg om die eerste en laatste woorden mee te pikken.
  • Je oogbewegingen sturen dankzij hand-oog-coördinatie: met een vinger of aanwijspen langs de te lezen regels wijzen en zo je oog helpen soepel en snel mee te bewegen.
  • Metronoom gebruiken, die een dwingend ritme voorschrijft van, bijvoorbeeld, één seconde per regel.

Verder mag je bijvoorbeeld ook niet teruglezen, ook niet als je iets niet begrijpt (komt later wel), en dwingt het hoge tempo je om niet te subvocaliseren, dus in je hoofd klanken te vormen en zo ‘mee te praten’ met wat je leest, maar dat deed ik toch al niet. Snellezen is dus ook gewoon een kwestie van doen, en niet bang zijn voor het hoge tempo. Zo veel slechter wordt je begrip er niet van.

Ik heb al een tijdje een boekje van Buzan hier liggen. Dat ga ik nou nog maar eens beter lezen. Snel. En verder ga ik oefenen. Want 830 woorden per minuut mag snel klinken, het wereldrecord ligt boven de 3.000…

Lezen en het brein

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Gister heb ik de eerste dag gevolgd van een tweedaagse breintraining, bij Purple Monkey. Met trainer en oprichter John Cliteur heb ik een paar maanden geleden gesproken over ‘breinvriendelijk schrijven’, vandaar deze nadere kennismaking.

Belangrijkste vaardigheid op deze eerste dag was het mindmappen. Ik kende dat al wel globaal, maar het nooit zelf precies geleerd of gedaan. Ik vond het leuk om eens te doen, met de kleurtjes en de tekeningetjes, maar vooralsnog ben ik niet overtuigd van het nut voor mijzelf. Nog eens een paar keer proberen – en misschien is het gewoon ook niks voor mij. Voor structureren en communiceren beschik ik over het véél krachtigere piramideprinicipe en in aantekeningen, overzichten en samenvattingen maken heb ik mezelf natuurlijk in de loop der jaren een precies bij mij passende methode eigen gemaakt. Enige nut van een mindmap lijkt mij als er zich in mijn hoofd een brij van gedachten over iets bevindt, om dan daar enige orde in aan te brengen, dan deed ik ook al wel zoiets.

Verder passeerden tijdens de trainingsdag een boek weetjes over de hersenen de revue. Ik geef er hier een paar die te maken hebben met lezen, waar ik aantekening van heb gemaakt (nee, niet als mindmap), en die ik hier graag doorgeef:

  • De instructie om een moeilijke tekst langzaam en grondig te lezen, werkt averechts. Van langzamer lezen wordt je tekstbegrip eerder slechter dan beter. Vergelijk het maar met iemand die heel langzaam praat, dan komt de boodschap ook niet beter over. Je brein heeft dan te weinig te doen en gaat juist op zoek naar afleiding.
  • Een roman doet beroep op meerdere zintuigen dan een zakelijke tekst: je ‘ziet’ de gebeurtenissen voor je. Daardoor zijn er meer hersenfuncties bij betrokken. Vandaar dat een roman je wel meesleept, en vakliteratuur niet.
  • Voor lezen is er geen aparte module in het brein, het is voor de hersenen een soort toevallige bijkomstigheid waar meerdere onderdelen bij betrokken zijn- en daarom is lezen lastig.
  • Bij lezen spelen activiteiten een rol die verschillende soorten hersengolven vergen: opnemen vergt alfa-golven, onthouden theta en kritisch reageren beta (als ik het goed onthouden heb). Als je die drie dingen combineert, moeten je hersenen dus steeds ‘schakelen’. Beter is het om het te scheiden (al vraag ik me af, met wat ik weet van zakelijk lezen, hoe belangrijk het opnemen en onthouden is – ervaren zakelijke lezers kunnen in één keer ‘retorisch’ lezen: argumenterend reageren op de tekst).
  • Voor een totaaloverzicht is een landscape papier handiger, want ons horizontale blikveld is veel groter dan het verticale.
  • De gewoonte om afbeeldingen op de linkerpagina te plaatsen en tekst op de rechter, past bij de links-rechts-verdeling van onze hersenen: de linkerpagina komt in de meer visueel ingestelde rechterhersenhelft terecht, de rechter in de meer verbale en en analytische linkerhelft.

En tot slot nog een andere tip: het zou kunnen zijn dat het zin heeft om een belangrijke presentatie voor te bereiden in de ruimte waar je die presentatie gaat geven. Examenresultaten zijn namelijk beter als het examen plaatsvindt in de ruimte waar de student ook gestudeerd heeft.

Volgende week is de tweede bijeenkomst, onder andere over snellezen, ook weer zo’n vaardigheid waar ik wel iets van afweet en die ik mezelf min-of-meer eigen heb gemaakt, en waarvan ik benieuwd ben wat ik er nog aan kan verbeteren. Verslag volgt dan ook weer!

Drie goede blogposts van de afgelopen maand

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Net even m’n RSS-abonnementen zitten doornemen van tijdens mijn vakantie. Drie posts vielen me op en die wil ik hier graag als leestips geven:

Schrijfzin

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Afgelopen week een bijzonder leuk schrijfboek gelezen: Zin. Lust in je leven door schrijven, van Geertje Couwenbergh. Het is vorig jaar verschenen, en ik vind het gek dat ik het niet eerder ontdekt heb – ik kwam erachter door een artikel in Schrijven Magazine. Het zit namelijk precies midden in één van mijn belangstellingsgebieden, eentje waar ik het op dit weblog ook wel over heb: de rol die schrijven kan spelen in je persoonlijke ontwikkeling. Schrijven kan bijvoorbeeld je creativiteit bevorderen, therapeutisch heilzaam zijn en je helpen bij zingeving.

Dat laatste, zingeving, is het centrale thema van dit boek, maar die andere mooie effecten van schrijven komen er ook in aan de orde. Ik denk zelfs dat Couwenbergh best durft te beweren dat schrijven je helpt op je spirituele pad. Of althans háár heeft geholpen. In het boek legt ze namelijk regelmatig een link tussen schrijven enerzijds en mediteren en de wijsheid van (vooral) het Boeddhisme anderzijds.

En dat klinkt dan misschien ofwel zwaar, ofwel zweverig, maar dat is het juist helemaal niet. Nouja, je moet een heel klein beetje van schrijven houden en/of je het effect ervan kunnen voorstellen (ik denk niet dat het voor iedereen zo kan werken als in dit boek). Verder is Zin juist vlot en aards. Het gaat er bijvoorbeeld óók over hoe lastig het is om te gaan schrijven als er nog een berg wasgoed op je ligt te wachten.

En het is dusdanig vlot geschreven dat ik me af en toe net een tikje oud ervoor voelde. Maar dat heb ik echt veel liever dan te zijïg!

Anders dan twee bekende methoden op dit gebied (Artist’s Way en Creatief dagboekschrijven) maakt Couwenberg een duidelijk onderscheid tussen het dagelijkse schrijven dat je doet voor je eigen ontwikkeling, en dat wat je doet om gelezen te worden. Die eerste vorm staat voorop, maar uiteindelijk schrijf je toch óók om gelezen te worden – iets wat ik wel herken, en dus miste in die andere twee methoden.

Nou is Zin ook niet echt een volledig uitgewerkte methode, het is vooral een boek met ideeën voor schrijfoefeningen en gedachten over de manier waarop schrijven, de kunst van aandacht, een rol kan spelen bij het ‘liefde en zin ontdekken in wat er altijd al was’ (p. 12).

Maarja, dat klinkt wél zweverig. Het lukt mij minder goed om te verwoorden wat schrijven nou precies doet dan haar (zegt mijn interne criticus). Daarom ben ik ook best een beetje jaloers: zo’n boek als dit had ik zelf wel willen schrijven!

Anti-schrijftips-tip

Louise Cornelis Geplaatst op door

Tip: op Tekstblog is een serie bezig met ‘anti-schrijftips’, vanuit de gedachte dat er te veel (slechte) tekst geschreven wordt. Nuttig! De tweede is net verschenen, en daaronder staan verwijzingen naar de eerste en een voorafgaande post.

Overigens is dat concept van de ‘ijkpersoon’ niet zo relevant voor adviesrapporten en aanverwanten. Als het goed is, weet je immers voor wie je schrijft. Wél is het belangrijk om heel helder voor ogen te hebben wat diens vragen, zorgen, belangen en wensen zijn. Maar daar kun je naar vragen. Dat maakt het schrijven wel zo makkelijk. Belangrijk onderdeel van dat aan schrijven voorafgaand denkwerk is het nadenken over de op die lezer afgestemde hoofdboodschap en de onderbouwing daarvan, oftewel: lezergericht structureren.

Neuzelen over tekst en film

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Op Neder-L is columnist Marc van Oostendorp bezig met een zomerserie over de nieuwe Schrijfwijzer (het beroemde taaladviesboek van Jan Renkema waarvan net een nieuwe versie is verschenen). Er zijn twee afleveringen verschenen en ik vind Van Oostendorps visie interessant en herkenbaar. De Schrijfwijzer staat voor een ouderwets soort taalgeneuzel waarin je je strikt aan de regels moet houden (regels zijn belangrijker dan, bijvoorbeeld, persoonlijke expressie) en dus bang moet zijn om fouten te maken.

Ik noem dat wel de moetens en mag-niets van het taaladvie. Inderdaad leiden die tot schrijfangst, tot verwrongen denkbeelden – en vele zijn achterhaald.

Ik heb aan de organisaties waarvoor ik werk nooit de Schrijfwijzer aangeraden als naslagwerk. Want stel dat je als schrijver onzeker bent over komma’s, dan moest je je in dat boek (vierde editie) door 15 pittige pagina’s heen worstelen. Dat leek me met een kanon op een mug schieten. Een boekje als De kleine schrijfgids is veel hanteerbaarder en dus nuttiger in de praktijk.

De Schrijfwijzer is voor mij en mijn vakgenoten. Ik vind dat ik wel moet weten hoe het zit met die komma’s, en anders ergens op moet kunnen zoeken – in dat boek dus. Maar gezien de verkoopaantallen (450.000, volgens een persbericht van Renkema’s universiteit) staat het op veel andere plekken in de kast dan alleen bij tekstschrijvers. Ik heb de nieuwe editie nog niet, ik zal die natuurlijk gaan aanschaffen. Dan al sterk beïnvloed door Van Oostendorps visie natuurlijk, maarja.

Wat mij nog opvalt aan vooral het tweede filmpje, over de rouwadvertentie, is de wijze van visualiseren. De twee meest opvallende dingen: ik vind twee t’s visualiseren met twee kopjes thee erg flauw, net als de manier van tellen tot zeven. En ik mis het ‘sprekende hoofd’ dat het mij van mens tot mens uitlegt. Ik voel me bekleuterd. Dus van zo’n filmpje word ik als publiek ook niet echt happy. Het boek valt daar in zijn zelf gegraven kuil. Of mag je alleen neuzelen over tekst?