Categorie archieven: Leestips

Interessante boeken, artikelen en websites.

Goed boek

Louise Cornelis Geplaatst op door  

CoverIk doe op dit weblog regelmatig verslag van vakboeken die ik heb gelezen, maar niet zo vaak van andere boeken, zoals romans. De relevantie daarvan voor mijn werk is er niet zozeer per boek. Wel in het algemeen: ik lees óók literatuur om mezelf bloot te stellen aan goede teksten. Dat houdt me fris. Maar vooral toch lees ik ze voor mijn plezier.

Een goed boek dat ik met veel plezier heb gelezen wil ik hier nu toch noemen, omdat het wel twee raakvlakken heeft met het ’tekstenwerk’: Dood van een thrillerschrijfster van Pauline Slot. Slot is een vakgenoot van mij, ook taalbeheerser dus, al ken ik haar eigenlijk alleen maar van naam – en eerdere romans, want die schrijft ze al jaren. Maar daarvoor bijvoorbeeld ook een boek over het schrijven van betogen. Dat is het eerste raakvlak.

Het tweede raakvlak is dat  het boek schrijven als onderwerp heeft. Het speelt zich af tijdens een schrijfretraite op een mooie plek in Griekenland, waar een divers groepje schrijvende mensen zich een week terugtrekt om te kunnen werken aan hun boek, en daarbij begeleid te worden door de hoofdpersoon. Eén van die schrijvers is een bekende thrillerschrijfster, en rondom haar ontspint zich ook nog eens iets thriller-achtigs. Dat is niet de enige dubbele bodem.

Het boek is spannend, meeslepend en erg grappig. Toen ik net even googlede op het boek, zag ik in een recensie het woord vilein staan, en dat neem ik graag over. Het boek neemt alles op de korrel, vooral in de vorm van de gedachten van de hoofdpersoon. Die is vernietigend over de aspiraties van de wannabe-schrijvers, over de thrillerschrijfster (vast ook jaloers; zelf schrijft ze ook, maar niet zo succesvol) maar ik vond ook de eigenaardigheden van de andere deelneemsters fraai getypeerd. Ik moest vooral lachen om de dame die zo’n modern dieet volgt en dus geen gluten eet en haar theewater altijd vier minuten door laat koken – behalve als de taart-met-gluten wel heel erg lekker is! Het is wat dat betreft ook een tijdsbeeld, inclusief de vluchtelingencrisis (Griekenland!).

Het einde is open en daar houd ik ook wel van: nog een tijdje nadenken over hoe het nou precies zit. Dat zit hem er vooral in dat je als lezer niet weet wat tot de vertelde ‘werkelijkheid’ hoort en wat ook binnen het verhaal fictief is. Anders gezegd: de verteller is onbetrouwbaar. Dus of de titel wel ergens op slaat… lees het zelf maar om dat uit te zoeken!

 

De kluts herkenbaar kwijt

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In het boek Het exacte verhaal. Wetenschapscommunicatie voor bèta’s van Ionica Smeets komt in het hoofdstuk over structuur natuurkundige Ivo van Vulpen aan het woord (p. 35/36): 

Aan het eind van mijn promotie deed ik mee aan een case bij consultancybureau McKinsey, om eens te kijken wat hun werk inhield. Een consultant vertelde hoe hij een presentatie bij een klant opbouwde: hij begon gelijk met de conclusie. Daarna vroeg hij wie er meer wilde weten. Toen ik dat later zelf eens probeerde bij een wetenschappelijke lezing, was iedereen de kluts kwijt.

Heel herkenbaar! Volgens mij laat deze anekdote zien hoe zeer mensen gehecht zijn aan genre-conventies. In een wetenschappelijke presentatie hoort de conclusie ‘nou eenmaal’ niet aan het begin. Zelfs in een adviestekst kan ‘hoofdboodschap voorop’ verwarring geven, omdat ook dat genre vaak volgens de academische principes is opgebouwd.

Wat er ook aan de hand kan zijn is dat een goede inleiding ontbrak. Ik hoor wel vaker dat ‘hoofdboodschap voorop’ tot verwarring of bezwaar leidt, en als ik de tekst dan zie, denk ik: oja, maar zó voorop is nou ook weer niet de bedoeling. Als je de hoofdboodschap in de eerste zin zeet, heeft de lezer (of luisteraar, bij een presentatie) onvoldoende context om ‘m te kunnen plaatsen. Beter is om met een paar zinnen (2-3) in te leiden. Dat helpt vaak al een stuk.

En verder helpt het ook enorm als je je publiek even uitlegt hoe de structuur van je presentatie in elkaar zit. Dan waarderen ze het vaak wel, die directe structuur. Dit punt, van onbekend maakt onbemind, was het belangrijkste resultaat van mijn onderzoek naar de effectiviteit van het piramideprincipe van enkele jaren geleden: je gaat ’t pas zien als je het doorhebt.

En trouwens: een publiek van niet-wetenschappers wil juist graag dat een populariserende tekst ‘meteen met de deur in huis’ valt, zoals Smeets op p. 36 dan ook betoogt. Een goede structuur is lezergericht!  

(met dank aan Marieke Bos die me op boek en citaat attendeerde)

 

De olifant beïnvloeden

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Cover van het boekVanochtend heb ik het boek Harder praten helpt niet. Zeven ongehoord goede strategieën om wél te overtuigen uitgelezen en net bekeek ik een presentatie die ik doorgestuurd had gekregen van collega Marieke Bos die vorige week naar een Tekstnet-workshop was geweest van een andere collega: Jeanine Mies. Beetje toeval, maar zo in een leuke volgorde, want de presentatie is een soort illustratie, toepassing op tekstschrijven en daarmee concretisering van het boek, dat dan ook (en dat is niet toevallig) in de bronnen genoemd wordt. Maar goed, verder over het boek dus, want de presentatie is helaas niet openbaar.

Thema is sturen en overtuigen op een andere manier dan puur met rationele argumentatie. Die doet immers alleen maar een beroep op onze ‘ruiter’, in de metafoor van het boek: ons bewuste en weloverwogen denkwerk (Kahnemans slow thinking). Die ruiter zit op de rug van een olifant: ons onderbewustzijn. Dat beïnvloedt ons handelen en onze mening veel meer dan we willen weten. Om meer gedaan te krijgen, is het dan ook goed niet alleen de ruiter aan te spreken, met logica en inhoud, maar ook die olifant. Met emoties, verhalen, nudges, framing en allerlei andere meer of minder subtiele technieken – boek én presentatie bevatten er talloze aansprekende voorbeelden van.

Ik las het boek met veel plezier en vind het zeer leerzaam en inspirerend. Tegelijkertijd heb ik de hele tijd ook zo’n lichte knoop in mijn buik: waar houdt gezonde beïnvloeding op en begint manipulatie? Nouja, ook daarom zijn dit nuttige werken, want je kunt er niet alleen van leren hoe je ze inzet, maar ook hoe je je ertegen verweert. Daarvoor moet je je immers eerst bewust zijn van de verleidingsstrategieën.

Auteurs Gagestein en Boersma wijden een paragraaf aan de valkuil van manipulatie. Zij onderscheiden die van beïnvloeding door te stellen dat je bij beïnvloeden je ‘huiswerk’ gedaan hebt en bewijslast hebt, dus je standpunt met argumenten kunt onderbouwen (p. 176), bij manipulatie niet. Alleen al daarom blijft óók het aanspreken van die ruiter belangrijk.

Bovendien, zo stellen ze, kun je niet niet beïnvloeden. Daarin vond ik het boek ook heel verfrissend: je bent nooit neutraal, objectief en zuiver en alleen met de rationele kant bezig. Al is het alleen maar omdat je altijd afhankelijk bent van je eigen beperkte en gekleurde waarneming. Inderdaad. En daar kun je je ook maar beter bewust van zijn!

 

Twee nuttige links

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Vandaag twee verschillende maar allebei nuttige links:

  • Op het Blogatelier een mooie uitleg over waarom je niet ‘voor iedereen’ kunt schrijven. Dat geldt niet alleen voor blogs, maar voor alle genres. Ik moest onmiddellijk denken aan de discussie die ik een paar maanden geleden voerde in een training met een deelnemer die beweerde dat zijn beleidsteksten ‘voor iedereen’ leesbaar moesten zijn. Ik betoogde toen ook dat dat onmogelijk was, maar ik had daar volgens mij een boel meer woorden voor nodig dan dit weblog!
  • Tekstnet heeft op een rijtje gezet wat de Wet DBA betekent voor tekstenwerk. Nuttig, geruststellend, en met dezelfde conclusie als waar ik ook al op uit was gekomen: in vrijwel geen enkel geval is een (model-)overeenkomst nodig voor het soort werk dat ik doe. De enige uitzondering voor mij is het werk dat ik doe voor de universiteiten. Dat kon al niet altijd als zelfstandige (helaas…), en dat gaat niet veranderen, dus is een overeenkomst als ik het wel als zelfstandige doe wel nodig.

Interview met mij

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Lamar Communicatie heeft een nieuwe website. Die is sowieso de moeite waard om te zien, maar wat helemaal leuk is: ik sta erop! Ik ben geïnterviewd door Lyanne Lamar, met wie ik regelmatig samenwerk. Ze heeft me uitgehoord over mijn visie op beter schrijven in organisaties. Dat was al een heel leuk gesprek, en ik ben blij met en trots op het resultaat:  http://lamarcommunicatie.nl/interview-louise-cornelis/

 

Plakkerig

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Ik was in de loop van de jaren al wel vaker de ideeën van Chip en Dan Heath over de plakfactor (‘made to stick’) tegengekomen, maar pas nu net heb ik het boek gelezen, over waarom sommige ideeën aanslaan en andere niet. Dat boek is inderdaad de moeite waard, en de relevantie ervan werd me ook duidelijk.

De Heaths (het zijn broers) claimen dat het succes van een idee afhangt van zes kenmerken: het is eenvoudig, onverwacht, concreet, geloofwaardig, en gebracht met gevoel en met een verhaal. In het Engels kun je daar het acroniem succes van maken: simple, unexpected, concrete, credible, emotional, story. Dankzij de vele aansprekende voorbeelden is hun eigen idee wat mij betreft ook zeker succesvol.

Bovendien valt me op dat in elk geval de eerste twee factoren overeenkomen met de kenmerken van een goede hoofdboodschap in het piramideprincipe: het is die ene, kernachtige uitspraak (simpel) die de opdrachtgever op het puntje van zijn stoel krijgt (onverwacht). Een héél goede hoofdboodschap is daarnaast beslist ook concreet, geloofwaardig en misschien zelfs ook wel emotioneel. Dan houdt het wel een beetje op, want het piramideprincipe is juist niet narratief.

Eén van de eerste voorbeelden in het boek illustreert het verschil tussen narratief en piramidaal overtuigen. Om het idee ‘pas op voor onbekende mooie vrouwen in de grote stad die je een drankje aanbieden’ over te brengen, is het beroemde broodje-aap-verhaal over de gestolen nier overtuigend, waar het piramideprincipe om rationele argumentatie zou vragen. Ook al blijft het broodje aap beter hangen, met een broodje aap wil je je klant niet overtuigen natuurlijk.

Enfin, leuk boek, en ik had het nét uit toen ik thuis een fraai vormgegeven brochure aantrof van – uh, ja, van wat eigenlijk? Het heet ‘Route 33’, naar de buslijn die naar onze wijk voert. Maar de tekst zondigt tegen alle plakfactoren en daardoor krijg ik geen idee wat ze nou eigenlijk doen en of ik daar wat aan heb of mee kan:

Abstracte tekst

Wat hiervan blijft hangen is vooral de indruk van abstract beleid. Van het idee dat een ‘netwerk’ mij zou kunnen ‘ondersteunen’ krijg ik zelfs een beetje jeuk. Ik denk niet dat dat is wat de schrijvers wilden overbrengen. Misschien moeten ze De Plakfactor maar eens lezen.

De oogst aan links

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Hier weer eens wat links naar interessante blogposts en webpagina’s die mij de laatste tijd bereikten via Twitter en soortgelijke kanalen:

  • Op http://www.dewereldmorgen.be/artikel/2016/02/26/jan-blommaert-let-op-elk-woord-neem-loonlast-voor-wie-is-dat-een-last laat Jan Blommaert mooi zien hoe ideologisch geladen woordkeuze is. Loonlast – voor de meeste mensen is loon bepaald geen last, dus als je dat woord gebruikt, schaar je je duidelijk aan een bepaalde kant. Het stuk is eigenlijk aan aankondiging van een boek van Blommaert, maar het is zo uitvoerig dat het zelfstandig prima leest – als pleidooi voor kritisch leren denken ook!   
  • Op http://www.sayx.nl/content/schrijfcursus-voor-werknemers-overbodig/ staat een (al wat ouder) betoog tegen losse schrijftrainingen, iets waar ik me goed in  kan vinden. De performancebenadering wordt als alternatief aangedragen, ik had het daar laatst ook al over, maar terecht volgt daarna een stukje over dat ook die niet altijd tot beter schrijven leidt. Soms kun je schrijven maar beter uitbesteden aan mensen die er hun vak van hebben gemaakt. Of ik zou zeggen: samen doen met. Want alléén kan zo’n tekstschrijver het ook niet.
  • Op https://pfauth.com/blogging-advice/effective-writer/ staat een mooi stuk over schrijven, ook alweer van een dik jaar oud, met als belangrijkste strekking: scheid schrijven van redigeren. Helemaal mee eens! En Blaise Pascal, die laat ik ook regelmatig voorbijkomen. Opvallend: is het blog van taal veranderd? De recente pots zijn in het Nederlands. En de 101  ‘thoughts’ eronder zijn dat niet helemaal…
  • Het Taalbeheerser-weblog was laatst heel productief, en daarvan vond ik deze post nuttig: zo’n lijstje zocht ik laatst, maar om als grap omgekeerd te gebruiken. Zo van: hoe kom je academischer over, dan wel hoe kom je aan meer woorden als je aan een minimumeis moet voldoen? 
  • Ik kan bijna elke keer dat ik zo’n lijstje met fraaie links hier post wel verwijzen naar slidemagic.com, het weblog van Jan Schultink over het ontwerp van investeringspitches waar ik groot fan van ben. Dus ook nu maar weer. Schultink had bijvoorbeeld een tijdje terug een interessante post over het verloren gaan van de hoofdboodschap in zo’n presentatie: http://www.slidemagic.com/blog/2016/4/7/ooff-but-we-answered-you-already.  

Uit de vakliteratuur

Louise Cornelis Geplaatst op door  

De afgelopen dikke week vielen Tekstblad en Tijdschrift voor Taalbeheersing in de bus. Uit allebei één dingetje voor hier:

  • Tekstblad heeft tegenwoordig in elke aflevering een paar ‘favoriete schrijfoefeningen’ van schrijftrainers. Ik vind die telkens leuk om te lezen, maar nu dacht ik voor het eerst: ‘dat ga ik ook een keer zo doen!’ Het gaat om de oefening van Leonore Noorduyn voor het formuleren van de hoofdboodschap, in dit geval voor een zakelijk blog, maar ik ga uitproberen of het ook zo lukt bij andere zakelijke teksten. Hij heet ‘De schreeuw op het station’ en dat is ook de kern ervan: je kan nog net je lezer toeroepen wat je te zeggen hebt voordat diens trein vertrekt. Dat bereid je voor, en je spreekt de hoofdboodschappen met elkaar na, vooral ook om te checken of de lezer er nieuwsgierig van wordt.
  • In Tijdschrift voor Taalbeheersing staat een verslag van onderzoek van Frank Jansen en Daniël Janssen naar de mate waarin spelfouten in sollicitatie- en sponsorbrieven de besluitvorming beïnvloeden. Die invloed is er inderdaad: lezers zijn negatiever over brieven met veel d/t-fouten. Anders dan de onderzoekers verwachten is er daarbij geen verschil tussen sollicitatie- of sponsorbrieven. Wel is de aard van het oordeel verschillend: bij sollicitatiebrieven is het oordeel meer over de schrijver, bij sponsorbrieven over de tekst. Dat oordeel over de schrijver is overigens niet alleen maar zwart: spelfouten zijn ook een teken van authenticiteit. Bovendien zijn mensen harder in hun oordeel over spelfouten dan over brieven-met-spelfouten. Sommige spelfouten passeren ongezien, en het lijkt erop dat lezers ook best wel een beetje vergevingsgezind zijn.

Slot adviseren over Communicatie

Louise Cornelis Geplaatst op door  

Vorige week hebben we het vak ‘Adviseren over communicatie’ afgerond. De slotweek begon ermee dat de studenten hun reflectieverslag inleverden. Ik heb die verslagen met veel plezier gelezen. De meest opvallende zin uit de stapel van 28 verslagen was deze openingszin van Eva van Schaijk:

De afgelopen periode heb ik voor mijn studie voor het eerst stukken van twee pagina’s geschreven in plaats van vijftig pagina’s tellende rapporten.

Toen ik ‘m voor het eerst las, schoot ik spontaan in de lach, terwijl ik later dacht: het is ook eigenlijk om te huilen hoe slecht het hoger onderwijs studenten voorbereidt op de praktijk. Enfin, daar heb ik het hier vaker over (laatst nog). Het contrast tussen onderwijs/universiteit en praktijk is in het vak regelmatig aan de orde gekomen, en ik hoop dat ik de studenten zo wél een beetje heb voorbereid.

Verder waren de reflectieverslagen heel uiteenlopend. Ik heb meer een reactie gegeven dan echte feedback, en ook mijn reacties waren heel verschillend. Wel gaf ik een aantal tips meerdere keren, en die heb ik voor hier bij elkaar geharkt:

  • Over adviseren over schrijven/teksten: Blijf vooral doorgaan met het ontwikkelen van je eigen schrijven. Dat doe je door veel te schrijven, deels voor jezelf (‘freewriting’ – de studenten kennen dat) en deels ook in allerlei contexten, dus met een variatie in genres en lezers. Vraag op die tweede vorm vooral ook veel feedback, dat is dé manier om steeds beter te gaan schrijven.
  • Over beter luisteren, een boekentip: De kracht van luisteren. Inzicht in communicatie van Larry Barker en Kittie Watson (Den Haag: BZZTôh, 2001, alleen tweedehands nog te verkrijgen, of anders in het Engels: Listen up!) Daar kun je praktisch mee aan de slag, en er staan bovendien veel leuke voorbeelden in.
  • Over beter ‘nee’ zeggen: wat mij heeft geholpen is om het ‘ja’ zeggen uit te stellen. Ik bedoel: ik vond (of vind nog steeds) het in eerste instantie lastig om ‘nee’ te zeggen, en wat ik me heb aangeleerd is om dan iets te zeggen als ‘vind je het goed als ik er later op terugkom/als ik het je morgen laat weten’ e.d. Zo geef ik mezelf de kans om na te gaan wat ik écht wil zeggen en dat eventueel ook te onderbouwen, of met een alternatief te komen.
  • Over beter overtuigen: overtuigen bij adviseren begint met het opbouwen van partnerschap. Dan hoef je namelijk niet te overtuigen, want je hebt het advies samen gemaakt en zo al commitment gekweekt.
  • Over flexibel zijn: ja, belangrijk, maar zorg ervoor dat je niet te flexibel wordt, want dat heeft minstens twee valkuilen: qua tijd kan het ten koste gaan van de balans in je leven, en inhoudelijk neigt al te veel flexibiliteit kan gaan neigen naar de handlangersrol met de opdrachtgever (‘u vraagt, wij draaien’, c.q. ‘zegt u het maar’. Dan ben je dus niet voldoende gelijkwaardig.
  • Als er naar mijn idee wel heel vaak ‘moeten’ voorkwam in het verslag heb ik daar ook iets over gezegd, zo van: kijk vooral ook naar wat je al kunt, zet jezelf niet te veel onder druk, wat als je ‘moeten’ overal eens zou vervangen door ‘willen’?

Op het laatste college hebben de studenten deze en andere reacties van me teruggehad, we moesten verder nog wat andere dingetjes regelen en tot slot hebben de studenten allemaal een kaart uitgekozen en aan zichzelf geschreven die ze over een paar maanden van me terugkrijgen. Ze zijn dan stage aan het lopen en die kaart gaat hen eraan helpen herinneren dat goed stage lopen nog iets anders is dan echt adviseren. Deze kaarten zijn het:

Kaarten van&voor de studenten

En toen zat het erop! Ik heb het geven van het vak als best pittig ervaren, en daarom was ik er blij om dat het afgelopen was, maar toch vond ik het ook jammer: ik leerde de studenten pas net echt kennen. En nu zie ik ze niet meer! Er komt ook geen vervolg, want het vak houdt op te bestaan. Ik heb het met veel plezier gegeven en er zelf ook veel van geleerd. Dat zat hem in wat voor mij ook nieuwe literatuur, in de gastcolleges, maar vooral in de leuke, goede en slimme dingen waar de studenten mee kwamen. Ik praatte nog even na met de hoogleraar waaronder het vak valt, en die zei dat ook: precies dat is het leuke van werken met studenten!

Freewriting vaak ondergewaardeerd

Louise Cornelis Geplaatst op door  

In een recente blogpost beschrijft Alison Donaldson (schrijfadviseur met originele ideeën) haar denkproces in de aanloop naar een workshop voor studenten over het schrijven van een goed essay.  Ze komt erop uit dat ze drie dingen over wil brengen. De eerste twee daarvan liggen nogal voor de hand, zo zegt ze zelf ook: organiseer je denken en schrijf goede zinnen.

De derde is inderdaad een veel zeldzamer advies. Donaldson bepleit het bevrijden van je creativiteit, bijvoorbeeld door freewriting (’taking pen and paper and spending a few minutes handwriting whatever comes to mind on a particular subject without stopping or erasing anything’) en door te praten, bijvoorbeeld met een mede-student.

Over dit advies zegt ze dat het often underrated is. Ik ben het daarmee eens: het is een uitermate nuttig advies, en je hoort het inderdaad veel te weinig!