Twee keer per jaar komt Martin Koolhoven naar ’t Beest om daar een masterclass te geven over een regisseur, acteur of genre, gevolgd door een bijpassende film naar zijn keuze. Het is voor ons inmiddels vaste prik, en zo keken we gisteravond naar Excalibur (1981), de film bij het thema ‘sword & sorcery‘. Dat is niet helemaal mijn genre, zal ik maar zeggen, maar ik hing zoals steeds aan Koolhovens lippen en de film viel me niet tegen: meeslepend verhaal en knap gemaakt, maar wel te lang en te veel.

Waar de film zelf niet zo veel aan kan doen en Koolhoven misschien ook niet, maar wat mijn beleving sterk beïnvloedde, was dat de ondertiteling dramatisch slecht was: die hing aan elkaar van vertaalblunders. 

Het eerste wat me opviel is dat er een keer hacken stond waar het hakken moest zijn – hacken, dacht ik, in 1981? Daarna ging het van kwaad tot erger. De meest opvallende waren fouten met synoniemen. Zo werd ’to call’ steeds vertaald met bellen in plaats van roepen, waardoor het leek alsof Koning Arthur in de vroege middeleeuwen opgebeld ging worden. Verder moest hij het zwaar Excalibur uit een rots tekenen, in plaats van trekken (’to draw’). ‘Charm’ werd charme in plaats van betovering of toverspreuk. Aan het eind moest Perceval het zwaard in een zwembad gooien (‘pool’). 

Ook grammaticaal ging het mis. Zo op het oog (het ging snel natuurlijk) werden ambiguïteiten random opgelost. Betrekkelijk voornaamwoord ’that’ werd lukraak met dat dan wel die vertaald, wat tot betekenisfouten leidde of onbegrijpelijke zinnen. De in het Engels qua vorm ambigue werkwoordsvorm van de eerste persoon en infinitief (‘come’) leken ook wel 50-50 opgelost, dus de helft van de keren fout, zelfs in van die simpele zinnetjes als ‘come here’ (komen hier). 

Andere zinsstructuren klopten ook niet. ‘All but’ werd alles maar in plaats van alles behalve. Een enkele keer verstond ik het Engels niet en raakte ik vervolgens verstrikt in een ontsporende ondertitel die ik waarschijnlijk eerst woord-voor-woord had moeten terugvertalen om te weten wat er gezegd was. Maar daarvoor gaan ondertitels te snel. Ergens halverwege verscheen zelfs iets met .com erachter. Wonderbaarlijk genoeg waren andere complexe zinnen dan wel weer raak. 

Het leidde me ontzettend af. Eerst vond ik het ergerlijk, daarna interessant (beroepsdeformatie) en vervolgens ook wel hilarisch. Dat laatste hadden er meer. Manlief zat met dat bellen een keer een draaischijf-gebaar te maken, en toen met dat zwaard in het zwembad gniffelde de hele zaal.

Het was duidelijk geen mensenwerk, misschien een vroege AI-toepassing waar verder niemand naar gekeken heeft. Wat mij intrigeert, daar heb ik het hier vaker over gehad, is hoe het kan zijn dat de tekstkwaliteitszorg zó gebrekkig is. Wie heeft dit vrijgegeven? Of hoe is dit proces verlopen? Het kan niet de ondertiteling uit 1981 geweest zijn, want toen was dat echt nog alleen mensenwerk. Waarom waren die oude ondertitels niet geschikt? Of niet meer vindbaar? En toen er een tijdje geleden dit maar in geflanst? Niet recent ook, want dan zou het beter geweest zijn. AI kan echt veel beter dan dit – wat bijzonder is, want aan deze blunders zag je maar weer eens hoe ingewikkeld vertalen is.

Fascinerend. En ik heb gelachen dus. Maar toch wel ook een beetje jammer van de film.